23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

📖 Uzay Sözlüğü

Uzay ve astronomi terimleri, sade Türkçe tanımlarıyla

M

ManyetosferMagnetosphereManyetosfer, bir gezegenin manyetik alanının etkin olduğu ve güneş rüzgârı gibi yüklü parçacıkları saptırdığı uzay bölgesidir.Gezegen bilimiMars günü (sol)Sol (Martian solar day)Mars günü ya da sol, Mars'ta bir güneş gününün süresidir: 24 saat 39 dakika 35,244 saniye, yani yaklaşık 1,0275 Dünya günü.Gezegen bilimiMavikaymaBlueshiftBir kaynaktan gelen ışığın dalga boyunun kısalıp spektrumun mavi ucuna kayması. Kaynak gözlemciye yaklaşırken ya da ışık çekim kuyusuna düşerken görülür.GözlemMessier kataloğuMessier catalogueMessier kataloğu, Charles Messier'nin kuyruklu yıldızlarla karıştırılan puslu cisimleri kaydettiği, bugün 110 bulutsu, küme ve galaksiden oluşan ünlü listedir.GözlemMeteor yağmuruMeteor showerMeteor yağmuru, Dünya'nın bir kuyruklu yıldızın ya da asteroitin bıraktığı toz akıntısından geçmesiyle gökte aynı noktadan saçılıyormuş gibi görülen meteorlar topluluğudur.AstronomiMikrometeoroitMicrometeoroidMikrometeoroit, uzayda yörüngedeki araçlara ortalama saniyede yaklaşık 10 kilometre göreli hızla çarpan, genellikle bir gramdan hafif toz büyüklüğünde bir parçacıktır.Uzay görevleriMikro yerçekimiMicrogravityCisimlerin çok küçük bir ağırlık hissettiği, serbest düşüş içindeki ortam; uzay istasyonundaki astronotlar bu yüzden süzülür.Gezegen bilimiMorötesi astronomiUltraviolet astronomyMorötesi astronomi, gökyüzünü gözle göremediğimiz ve atmosferin büyük ölçüde soğurduğu morötesi ışıkta inceler; sıcak genç yıldızları, beyaz cüceleri ve yıldız oluşumunu ortaya çıkarır.GözlemMutlak parlaklık (mutlak kadir)Absolute magnitudeMutlak parlaklık, bir gök cisminin 10 parsek uzaklıktan bakıldığında görüneceği parlaklıktır; yıldızların gerçek ışık güçlerini uzaklıktan bağımsız karşılaştırmaya yarar.GözlemMüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Astronomi

N

O

Ö

P

PanspermiPanspermiaYaşamın ya da yaşam tohumlarının evrende toz, göktaşı ve kuyruklu yıldızlarla taşınarak Dünya'ya başka bir yerden gelmiş olabileceğini öne süren hipotez. Bilim dünyasında desteği sınırlıdır.Gezegen bilimiParalaksParallaxYakın bir cismin, gözlem yeri değiştikçe uzak arka plana göre konumunun kayar gibi görünmesi. Dünya'nın yörüngesi kullanılarak yakın yıldızların uzaklığı bu açıyla doğrudan ölçülür.GözlemParsekParsecYıllık paralaksı bir yay saniyesi olan yıldızın uzaklığı; yaklaşık 3,26 ışık yılı ya da 30,86 trilyon kilometre. Gökbilimcilerin standart uzaklık birimidir.AstronomiPerigee ve apogeePerigee and apogeeYer çevresinde dolanan bir cismin yörüngesinde Yer'e en yakın noktaya perigee, en uzak noktaya apogee denir.AstronomiPlanetaryumPlanetariumKubbe biçimli bir perdeye yıldızları, gezegenleri ve gök olaylarını yansıtarak gece gökyüzünü canlandıran, eğitim ve gösteri amaçlı salon.GözlemPlazmaPlasmaMaddenin, atomlarından elektron koparılmış yüklü parçacıklardan oluşan hâli; katı, sıvı ve gazdan sonra dördüncü hâl. Yıldızlar, güneş rüzgârı ve iyonosfer plazmadır.AstrofizikPozitronPositronElektronun karşıt parçacığı: aynı kütleye, ama +1 elektrik yüküne sahiptir. 1932'de kozmik ışınlarda keşfedildi; elektronla karşılaşınca yok olur ve 511 keV'lik gama ışınları doğar.AstrofizikPresesyonAxial precessionDünya'nın dönme ekseninin bir topacınki gibi yavaşça yalpalaması (eksen devinimi). Bir turu yaklaşık 26.000 yıl sürer; kutup yıldızını değiştirir, ekinoksları kaydırır.AstronomiProtonProtonHer atom çekirdeğinde bulunan, artı bir birim elektrik yükü taşıyan kararlı parçacık. Evrendeki hidrojenin çekirdeğidir; yıldızların enerjisi protonların kaynaşmasından gelir.Astrofizik

R

S

Sağ açıklık ve dik açıklıkRight ascension and declinationSağ açıklık ve dik açıklık, gök cisimlerinin gök küresindeki yerini belirten ekvator koordinat sisteminin iki bileşenidir.AstronomiSamanyoluMilky WaySamanyolu, Güneş sisteminin de içinde bulunduğu, yüz milyarlarca yıldız barındıran çubuklu sarmal galaksidir.AstronomiSarmal galaksiSpiral galaxyMerkezdeki çıkıntıdan dışarı doğru kıvrılan parlak kollara sahip, düz disk biçimli galaksidir.AstronomiSchwarzschild yarıçapıSchwarzschild radiusBir kütlenin kara deliğe dönüşmesi için sıkıştırılması gereken yarıçap; dönmeyen bir kara deliğin olay ufkunun boyutu. r = 2GM/c² ile hesaplanır; Güneş için yaklaşık 3 kilometredir.AstrofizikSefe değişeniCepheid variablePeriyodu ile gerçek parlaklığı arasında düzenli bir ilişki bulunan, titreşen dev yıldızdır; evrendeki uzaklıkları ölçmekte kullanılır.AstrofizikSETISearch for extraterrestrial intelligence (SETI)Dünya dışı akıllı yaşamın izlerini, özellikle radyo ve ışık sinyallerini arayan bilimsel çalışmaların ortak adı. 1960'tan beri sürer; doğrulanmış bir sinyal henüz bulunmadı.AstronomiSıcak JüpiterHot JupiterSıcak Jüpiter, yıldızına çok yakın, genellikle birkaç günde bir tur atan Jüpiter büyüklüğünde dev gaz gezegendir; 1995'te bulunan 51 Pegasi b bu sınıfın ilk örneğiydi.Gezegen bilimiSıvı yakıtlı roket motoruLiquid-propellant rocket engineYakıt ve yükseltgeni sıvı hâlde taşıyıp yanma odasında birleştiren roket motoru. Kısılabilir, durdurulabilir ve yeniden çalıştırılabilir.Roket bilimiSinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.AstronomiSoluk Mavi NoktaPale Blue DotVoyager 1'in 14 Şubat 1990'da yaklaşık 6 milyar kilometreden çektiği fotoğraf, Dünya'yı bir pikselden küçük, soluk mavi bir ışık lekesi olarak gösterir.Uzay görevleriStandart mumStandard candleStandart mum, gerçek ışıtması önceden bilinen gök cismidir; görünen parlaklığıyla karşılaştırılınca uzaklığı hesaplanabildiği için evrenin ölçülmesinde temel araçtır.KozmolojiSüpernovaSupernovaBir yıldızın yaşamının sonunda patlayarak haftalarca bütün bir galaksi kadar parlayabilmesine yol açan olağanüstü enerjili olaydır.AstrofizikSüpernova kalıntısıSupernova remnantSüpernova kalıntısı, patlayan bir yıldızın fırlattığı madde ile süpürdüğü gazın şok dalgasıyla genişleyen bulutudur; Yengeç Bulutsusu ve Cassiopeia A en bilinen örnekleridir.AstrofizikSüper AySupermoonSüper Ay, dolunayın Ay'ın Dünya'ya en yakın olduğu noktaya denk gelmesidir; adı astronomiden değil bir astrologdan gelir ve aradaki fark çıplak gözle sanıldığından küçüktür.GözlemSüper DünyaSuper-EarthSüper Dünya, kütlesi Dünya'dan büyük ama Uranüs ve Neptün'den çok küçük olan, yaklaşık 1 ile 10 Dünya kütlesi arasındaki ötegezegenlere verilen addır; yaşanabilirlik anlamı taşımaz.Gezegen bilimiSüper kütleli kara delikSupermassive black holeKütlesi Güneş'in milyonlarca ila milyarlarca katı olan, hemen her büyük galaksinin merkezinde bulunan kara delik türüdür.Astrofizik

T

Takımuydu (konstelasyon)Satellite constellationBirlikte çalışmak üzere tasarlanmış, düzenli yörüngelere yerleştirilmiş uydu grubu.Uydu teknolojisiTakımyıldızConstellationTakımyıldız, gök küresinin Uluslararası Astronomi Birliği'nce sınırları belirlenmiş 88 bölgesinden her biridir ve içindeki yıldız örüntüsüyle adlandırılır.AstronomiTayfölçüm (spektroskopi)SpectroscopyIşığı dalga boylarına ayırıp inceleyerek bir cismin bileşimini, sıcaklığını ve hareketini öğrenme yöntemi. Astronominin en güçlü aracıdır.AstrofizikTayf türü (yıldız sınıflandırması)Spectral type (stellar classification)Tayf türü, yıldızları ışığındaki soğurma çizgilerine göre O, B, A, F, G, K, M harfleriyle en sıcaktan en soğuğa sıralayan sınıflandırmadır; Güneş G2V'dir.AstrofizikTekillikSingularity (gravitational singularity)Tekillik, genel görelilikte eğriliğin sonsuza gittiği ya da serbest düşen bir yolun sonlu sürede kesildiği yerdir; kara delik merkezlerinde ve Büyük Patlama modellerinin başlangıcında ortaya çıkar.KozmolojiTeknoimzaTechnosignatureGeçmişte ya da bugün var olan bir teknolojinin uzaktan ölçülebilen izi: dar bantlı radyo sinyali, lazer atımı, atmosfer kirliliği ya da dev yapıların ısı izi gibi.AstronomiTelemetriTelemetryUzay aracının sağlık ve bilim verilerinin uzaktan ölçülüp radyo ile Yer'e iletilmesi.Uzay görevleriTeleskopTelescopeUzaktaki cisimlerden gelen ışığı toplayıp odaklayarak onları daha parlak ve ayrıntılı gösteren alet. Gökbilimin temel gözlem aracıdır.GözlemTepki tekerleği (tepki tekeri)Reaction wheelTepki tekerleği, uydunun içindeki bir volanı hızlandırıp yavaşlatarak aracı yakıt harcamadan döndüren hassas yönelim ekipmanıdır; TÜBİTAK UZAY yerlisini İMECE ve Türksat 6A için geliştirdi.Uydu teknolojisiTers kare yasasıInverse-square lawTers kare yasası, bir noktadan yayılan ışığın, kütleçekiminin ya da elektrik kuvvetinin şiddetinin uzaklığın karesiyle azaldığını söyler: uzaklık iki katına çıkarsa şiddet dörtte birine düşer.AstrofizikTorino ölçeğiTorino scaleDünya'ya yakın bir asteroidin ya da kuyruklu yıldızın çarpma tehlikesini 0 ile 10 arasında tek bir sayıyla anlatan ölçek. Olasılığı ve olası çarpmanın enerjisini birlikte değerlendirir.Gezegen bilimiTutulmaEclipseTutulma, bir gök cisminin başka bir cismin gölgesine girmesi ya da başka bir cisim tarafından örtülmesiyle ışığının geçici olarak azalmasıdır.Astronomi

U

UFO ve UAP (tanımlanamayan hava olayları)Unidentified flying object (UFO) / Unidentified anomalous phenomena (UAP)Gökyüzünde görülen ama gözlem anında ne olduğu belirlenemeyen cisim ya da olay. UAP, ABD resmî kurumlarının bugün kullandığı daha yansız terimdir; 'tanımlanamayan', 'dünya dışı' demek değildir.GözlemUsturlapAstrolabeUsturlap, gökyüzünün düzleme yansıtılmış bir modelini taşıyan, yıldızların yüksekliğini ölçüp saat, enlem ve namaz vakti hesaplamaya yarayan antik bir astronomi aletidir.GözlemUyarlanabilir optikAdaptive opticsAtmosferin görüntüyü bulandırmasını, şekli saniyede yüzlerce kez değişen esnek bir aynayla anlık düzelterek yer teleskoplarını keskinleştiren teknik.GözlemUydu yörünge bozulmasıOrbital decayBir uydunun atmosfer sürtünmesi gibi etkilerle yavaş yavaş irtifa kaybetmesi ve sonunda atmosfere düşmesi.Uydu teknolojisiUzaktan algılamaRemote sensingUzaktan algılama, bir nesneye ya da alana dokunmadan, çoğunlukla uydu ve uçaklardan yaptığı ışınım ölçümleriyle onun hakkında bilgi edinme yöntemidir.GözlemUzay ajansıSpace agencyBir devletin ya da devletler topluluğunun uzay araştırmaları, uydu işletimi ve uzay keşfi gibi faaliyetlerini yürütmek için kurduğu kurum. NASA, ESA, Roskosmos ve TUA örnektir.Uzay görevleriUzay enkazıSpace debrisYer çevresinde dolanan, artık işe yaramayan insan yapımı cisimler: bitmiş uydular, roket gövdeleri ve çarpışma parçaları.Uydu teknolojisiUzay havasıSpace weatherUzay havası, Güneş'in etkinliğinin Dünya çevresindeki uzayda, uydularda, haberleşmede ve elektrik şebekelerinde yarattığı değişkenlik ve etkiler bütünüdür.Gezegen bilimiUzay istasyonuSpace stationYörüngede kalan ve insanları uzun süre barındıran yapay uydu. İlki 1971'deki Salyut 1'dir; bugün Uluslararası Uzay İstasyonu ve Çin'in Tiangong istasyonu çalışır.Uzay görevleriUzay kapsülüSpace capsuleUzay kapsülü, astronotları ya da yükü uzaya taşıyıp ısı kalkanı ve paraşütlerle Dünya'ya geri getiren, kanatsız ve küt gövdeli uzay aracıdır.Uzay görevleriUzay teleskobuSpace telescopeDünya atmosferinin dışında, yörüngede çalışan teleskop. Atmosferin bulanıklığı ve soğurması olmadan her dalga boyunda net gözlem yapar.Uzay görevleriUzay turizmiSpace tourismİnsanların eğlence, deneyim ya da merak için para ödeyerek uzaya yolculuk etmesi. 2001'de Dennis Tito'nun Uluslararası Uzay İstasyonu yolculuğuyla başladı; alt yörünge ve yörünge türleri vardır.Uzay görevleriUzay yürüyüşü (EVA)Extravehicular activity (spacewalk)Astronotun uzay aracının dışına çıkıp koruyucu uzay giysisiyle uzayda çalışması.Uzay görevleri

V

W

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü6 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar