23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Antony Hewish

Antony Hewish, 1967'de ilk pulsarı yakalayan Cambridge radyo teleskop dizisinin tasarımcısıdır; 1974 Nobel Fizik Ödülü'nü Martin Ryle ile paylaştı, Jocelyn Bell'in ödül dışı kalması tartışma yarattı.

Doğum tarihi
11 Mayıs 1924
Ülke
Birleşik Krallık
Görevi
Radyo astronom, Nobel Fizik Ödülü sahibi
Kurum
Cambridge Üniversitesi (Cavendish Laboratuvarı)
Rolü
Bilim insanı
Ölüm tarihi
13 Eylül 2021

Antony Hewish, 1967'de Cambridge'de ilk pulsarın keşfine yol açan radyo teleskop dizisinin tasarımcısı ve ekibin başındaki İngiliz radyo astronomdur. Bu keşif, sonradan hızla dönen nötron yıldızları olarak anlaşılan cisimlerin ilk gözlemiydi ve Hewish'e, Martin Ryle ile paylaştığı 1974 Nobel Fizik Ödülü'nü kazandırdı. Ödülün, sinyali ilk fark eden doktora öğrencisi Jocelyn Bell Burnell'i kapsamamasının yarattığı tartışma, bilim tarihinin en çok konuşulan konularından biri olmaya devam eder.

Fowey'den Cambridge'e

Hewish 11 Mayıs 1924'te İngiltere'nin Cornwall bölgesindeki Fowey kasabasında doğdu; üç oğulun en küçüğüydü ve babası bankacıydı. Taunton'daki King's College'da okudu. Cambridge'deki Gonville and Caius College'a 1942'de doğa bilimleri okumak üzere girdi. 1943-1946 arasında savaş hizmetini Royal Aircraft Establishment'ta yaptı. Savaş sırasında Telekomünikasyon Araştırma Kuruluşu'nda, sonradan radyo astronomisinin önde gelen isimlerinden olacak Martin Ryle ile birlikte havadan radar karşı-önlem cihazları üzerinde çalıştı. Bu elektronik ve anten deneyimi, onu savaştan sonra radyo astronomiye yöneltti.

1946'da Cambridge'e döndü ve Cavendish Laboratuvarı'nda Ryle'ın ekibine lisansüstü öğrenci olarak katıldı. Doktorasını 1952'de, uzak radyo kaynaklarının sinyalinin, Dünya ile kaynak arasındaki plazmanın etkisiyle titreşmesini (ışıldamasını) inceleyen bir tezle tamamladı.

Işıldama yöntemi

Gökyüzündeki yıldızların göz kırpması, ışığın Dünya atmosferindeki hava hareketlerinden geçmesinden kaynaklanır. Radyo dalgaları da benzer biçimde, uzaydaki plazmadan, yani iyonlaşmış gazdan geçerken titreşir. Bu olaya gezegenler arası ışıldama denir. Çok küçük açısal boyutlu kaynaklar belirgin biçimde ışıldar, geniş kaynaklar ise ışıldamaz. Hewish bu özelliği, çok küçük kaynakları ayırt etmenin bir yolu olarak kullanmayı önerdi. Hızlı zaman çözünürlüğü olan geniş bir anten dizisinin kurulması fikrini ileri sürdü, projeye 1965'te kaynak sağladı ve dizi 1967'de tamamlandı. Kaynaklar, dizinin kuzey gökyüzünü bir günde tarayabildiğini bildirir.

Pulsarın keşfi

Doktora öğrencisi Jocelyn Bell, diziyi inşa edenlerden biriydi ve çıktıyı çözümlemekle görevlendirildi. Çıktı, uzun kâğıt şeritler halinde geliyordu ve elle taranıyordu; Bell her gece yaklaşık 29 metre kâğıt inceleyebildiğini anlatır. Bell 28 Kasım 1967'de, kâğıt üzerinde yıldızlarla birlikte gökyüzünde izlenen garip bir izi, kendi deyişiyle “bit of scruff”ı fark etti. Aynı iz Ağustos verisinde de vardı; ama onu bulması yaklaşık üç ay almıştı. Sinyal, yaklaşık 1⅓ saniyede bir ve çok düzenli olarak geliyordu. Geçici olarak “Little Green Man 1” (LGM-1, yani “Küçük Yeşil Adam 1”) adı verildi; kaynak sonradan PSR B1919+21 olarak adlandırıldı ve hızla dönen bir nötron yıldızı olarak anlaşıldı.

Hewish başlangıçta sinyalin radyo girişimi, yani insan yapımı bir parazit olabileceğini düşünmüştü. Ancak kaynak gökyüzünde aynı sağ açıklıkta kalıyordu, yani yıldızlarla birlikte hareket ediyordu; bu, yeryüzü kaynaklı bir sinyal için olası değildi. Bell sonradan, Hewish'in kuşkusuna karşı ısrarcı olmak zorunda kaldığını anlattı. Keşfin duyurulduğu makale, 1968 Şubat'ında Nature dergisinde yayımlandı: “Hızla Titreşen Bir Radyo Kaynağının Gözlemi”. Beş yazardan oluşan makalede Hewish ilk, Bell ikinci sıradaydı. “Pulsar” sözcüğü, “pulsating radio source” (titreşen radyo kaynağı) ifadesinin kısaltması olarak bir gazeteci tarafından üretildi.

1974 Nobel ve tartışma

1974'te Nobel Fizik Ödülü, Hewish ve Martin Ryle arasında paylaşıldı. Ödül gerekçesine göre Ryle'a radyo astrofiziğindeki öncü çalışmaları, özellikle açıklık sentezi tekniği, Hewish'e ise pulsarların keşfindeki belirleyici rolü için verildi. Bell ödüle dahil edilmedi.

Bu karar bugüne dek tartışılır. Eleştirenler arasında Fred Hoyle'un da bulunduğu, Bell'in diziyi kurmaya yardım ettiğini, sinyali fark ettiğini ve gerçek olduğu konusunda ısrar ettiğini hatırlatan bilim insanları vardır. Bell'in kendisi de sonradan öğrenci ve kadın olmasının bir arada konumunu düşürdüğünü söyledi. Hewish'in rolünü vurgulayanlar ise onun ışıldama tekniğini geliştirdiğini, diziyi kuran ekibi yönettiğini ve gözlemin yorumunu yaptığını belirtir. Bell ise bir dönem, araştırma öğrencilerine Nobel verilmesinin ödülü küçültebileceğini, çok istisnai durumlar dışında böyle bir ödülü hak etmediklerini söylemişti. Bell 2018'de 3 milyon dolarlık Özel Breakthrough Ödülü'nü aldı ve parayı kadın, azınlık ve mülteci fizik öğrencilerine ayırdı.

Antony Hewish'in pulsar hikâyesi
Uzay Gündem

Sonraki yıllar

Hewish, Cambridge'de 1971-1989 arasında radyo astronomi profesörüydü. 1982-1988 arasında Mullard Radyo Astronomi Gözlemevi'nin başkanlığını yaptı. 1968'de Kraliyet Cemiyeti üyeliğine (FRS), 1969'da Kraliyet Astronomi Derneği'nin Eddington Madalyası'na seçildi; Michelson Madalyası'nı (1973), Hughes Madalyası'nı (1976) ve altı üniversiteden fahri derece aldı. Kaynaklara göre bilim ve inanç arasında bağ kurmaya da ilgi duydu. 13 Eylül 2021'de, 97 yaşında öldü.

Neden önemli?

Pulsarlar, yıldızların sonlarına dair bir pencere açtı: Bir yıldız yakıtını tüketip çöktüğünde geriye bir saniyenin kesirleri ya da birkaç saniyelik periyotla dönen, çok yoğun bir nötron yıldızı kalabilir. Hewish'in tasarladığı dizi ve ışıldama tekniği, ilk pulsarın yakalanmasını mümkün kıldı. Hikâyenin öteki yüzü ise bilimde emeğin kime ait sayıldığı sorusudur; bu soru bugün de astronomi dersliklerinde konuşulur.

Aynı alandan isimlerTümü →

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar