21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)

Gateway, NASA, ESA, JAXA, CSA ve MBRSC'nin Ay çevresinde kurmayı planladığı küçük uzay istasyonuydu; NASA programı 24 Mart 2026'da mevcut haliyle duraklattı ve donanımı yeniden kullanıyor.

Ajans / kurum
NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
Durum
Planlanıyor
Hedef
Ay çevresinde yakın doğrusal halo yörünge (NRHO)
Verileri göster
Program türüAy yörüngesinde insanlı uzay istasyonu (planlanan; NASA tarafından duraklatıldı)
OrtaklarNASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
Duraklatma kararı24 Mart 2026 (NASA "Ignition" etkinliği)
Planlanan kütleyaklaşık 63 ton
Planlanan boyut43 m yükseklik, 19 m genişlik, 20 m uzunluk
Yaşanabilir hacimyaklaşık 125 m³
YörüngeYakın doğrusal halo yörünge (NRHO), tur süresi yaklaşık 6,5 gün, en uzak nokta yaklaşık 70.000 km
PPE gücü60 kW (güneş elektrikli itki)
Asgari ömür15 yıl
Mürettebaten çok 4 kişi, 30-90 gün (Orion bağlıyken)

Gateway (Ay Geçidi), NASA öncülüğünde ESA, JAXA, Kanada Uzay Ajansı (CSA) ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin Muhammed bin Raşid Uzay Merkezi'nin (MBRSC) ortak kuracağı, Ay'ın çevresinde dolanması planlanan küçük bir uzay istasyonuydu. NASA'nın tanımıyla amaç, Ay yüzeyi görevlerini, Ay yörüngesindeki bilimi ve daha uzak derin uzay yolculuklarını destekleyen çok amaçlı bir üs kurmaktı. Bugünkü durum ise farklı: NASA, 24 Mart 2026'daki "Ignition" etkinliğinde Gateway'i "mevcut haliyle duraklatacağını" ve odağı kalıcı Ay yüzeyi altyapısına kaydıracağını açıkladı. Hiçbir Gateway modülü henüz fırlatılmadı; bu yüzden sayfa, hem ne planlandığını hem de bu planın bugün nereye evrildiğini anlatır.

Görevin amacı

NASA'nın Gateway sayfalarında sıralanan hedefler şunlardı: Ay çevresinde kalıcı bir varlık sağlamak, Ay yüzeyine ve derin uzaya insanlı görevleri desteklemek, Ay ortamında bilimsel araştırma yapmak, Mars gibi hedefler için gerekli teknolojileri denemek ve uluslararası ortaklıkları genişletmek. İstasyon, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan (ISS) farklı olarak sürekli yaşanan bir yer olmayacaktı. NASA'ya göre mürettebat gelmediği dönemlerde de uzaktan ve özerk işleyecek, yalnızca mürettebatsız olarak üç yıla kadar çalışabilecekti. Mürettebatlı dönemlerde Orion bağlıyken en çok dört astronot 30-90 gün kalabilecekti.

Fikrin mantığı şuydu: Dünya'dan Ay yüzeyine tek hamlede inmek yerine, astronotlar önce istasyona gelir, indirme aracı da istasyondan kalkıp geri dönerdi. ESA, bu yapıyı dağ yürüyüşlerindeki sığınaklara benzetir; Mars gibi uzak hedefler için de malzeme ve yakıt deposu işlevi görebilirdi.

Araç ve modüller

Gateway modüler bir yapı olarak tasarlandı. Tamamlandığında yaklaşık 63 ton kütleli, 43 m yüksekliğinde, 19 m genişliğinde ve 20 m uzunluğunda olacaktı; NASA bunun ISS'in hacim olarak yaklaşık beşte biri, kütle olarak altıda biri olduğunu belirtir. Yaşanabilir hacim yaklaşık 125 metreküptü.

ÖğeSağlayanGörevi
Güç ve İtki Elemanı (PPE)NASA; yüklenici Lanteris Space Systems (2019'da Maxar olarak seçilmişti)60 kW'lık güneş elektrikli itki aracı; güç, haberleşme, yönelim ve yörünge ayarı
HALO (Yaşam ve Lojistik Üssü)NASA; yüklenici Northrop Grumman, yapı Thales Alenia Spaceİlk yaşam modülü; komuta, veri, enerji depolama ve ısı denetimi
Lunar I-HabESA, JAXA katkısıylaİkinci yaşam modülü; JAXA yaşam destek ve ısı denetimi sistemlerini sağlar
Lunar ViewESA (yüklenici Thales Alenia Space)PPE için yakıt ikmali, kargo alanı ve altı büyük pencere
Lunar LinkESAHALO üzerinde, Ay yüzeyi ile istasyon arasında yüksek hızlı haberleşme
Canadarm3CSA (yüklenici MDA)8,5 m'lik büyük kol ve daha hassas küçük kol; bakım, denetim, araç yakalama
Mürettebat ve Bilim Hava KilidiMBRSC (BAE)Uzay yürüyüşleri ve bilim örneği aktarımı
HTV-XGJAXAİkmal aracı; ayrıca JAXA HALO, I-Hab ve Lunar View için bataryalar

Lunar View, eski NASA belgelerinde ESA'nın "ESPRIT" yakıt ikmal modülü (ERM) olarak da geçer. Lojistik tarafında NASA, Mart 2020'de SpaceX'i Gateway ikmal hizmetleri sözleşmesinin ilk ticari sağlayıcısı olarak seçmişti. Bilim yükleri olarak HALO'nun dışında HERMES, HALO'nun içinde IDA, PPE'nin dışında ise ESA'nın ERSA aygıtı planlandı; üçü de Güneş ve derin uzay radyasyonunu ölçecekti.

Ay yörüngesindeki istasyon, planlanan değerlerle
Uzay Gündem
Verileri göster
Kütleyaklaşık 63 ton
Yaşanabilir hacimyaklaşık 125 m³
PPE gücü60 kW
Yörünge dönemiyaklaşık 6,5 gün
Asgari ömür15 yıl
Azami mürettebat4 kişi

Roket ve yörünge

Aşağıdaki ayrıntılar, NASA'nın duraklatma öncesi planını anlatan Gateway sayfalarına dayanır; NASA bu sayfaların Artemis güncellemelerine göre yenilendiğini belirtiyor. Plana göre PPE ile HALO birlikte tek bir SpaceX Falcon Heavy roketiyle fırlatılacak, ardından yaklaşık bir yıl süren, PPE'nin elektrikli itkisiyle yapılan bir geçişle Ay yörüngesine ulaşacaktı. Sonraki modüller, mürettebatlı Orion'la birlikte, "ortak yük" olarak SLS Block 1B roketinin üzerinde taşınacaktı: Lunar I-Hab Artemis IV'te, Lunar View Artemis V'te, hava kilidi Artemis VI'da.

İstasyon, Ay'ın kutuplarının üzerinden geçen, çok uzamış bir yörüngede, yani yakın doğrusal halo yörüngede (NRHO) duracaktı. Bu yörüngede Dünya ve Ay'ın çekimi birbirini dengelediği için yörünge neredeyse kararlıdır ve istasyonun Dünya ile sürekli görüş hattı olur. Bir tur yaklaşık 6,5 gün sürer; Ay'dan en uzak nokta yaklaşık 70.000 km'dir. En yakın noktayı NASA'nın yetenekler sayfası yaklaşık 1.500 km, ESA ise yaklaşık 7.000 km diye veriyor; iki resmî kaynak farklı yörünge ayarlarına dayanıyor olabilir, bu yüzden burada tek bir rakam verilmedi. NASA'ya göre istasyon yörüngede en hızlı anında yaklaşık 3,2 km/s hıza ulaşır. NRHO'nun kendisi, CAPSTONE serisinin ilk görevinde denenmiş ve bu yörüngede çalışan ilk uzay aracı olmuştu.

Takvim: yapılanlar

  • 2019: Kanada (Şubat) ve Japonya (Ekim) katılma niyetini açıkladı; Mayıs'ta NASA, PPE'yi geliştirecek yükleniciyi seçti.
  • 2020: ESA (Ekim), Kanada (Kasım) ve Japonya (Aralık) NASA ile anlaşma metinleri imzaladı; CSA, Canadarm3 için MDA'yı görevlendirdi.
  • Temmuz 2021: HALO'nun kalan içeriği NASA ile Northrop Grumman arasında sözleşmeye bağlandı.
  • Ekim 2023: HALO'nun ana yapısının kaynağı tamamlandı.
  • Ocak 2024: NASA ve MBRSC, BAE'nin hava kilidini sağlayacağı ve bir BAE astronotunun gelecekteki bir Artemis görevinde istasyona uçacağı düzenlemeyi duyurdu.
  • 1 Nisan 2025: HALO, Torino'dan Atlantik'i aşarak Arizona'daki Northrop Grumman tesisine ulaştı.
  • Nisan 2025: Programın ilk yapılandırması için kritik tasarım incelemesi düzeyinde olgunluk kapanışı yapıldı; ESA, Lunar Link'i ilk kez çalıştırdı.

Planlananlar

  • NASA'nın Gateway sayfası hâlâ "en erken 2027" fırlatma tarihini gösteriyor; bu, duraklatma öncesi plana aittir ve güncel bir resmî Gateway fırlatma tarihi yoktur.
  • 2027: Artemis III, Dünya yörüngesinde bütünleşik sistem denemesi olarak planlandı.
  • 2028: NASA, insanlı Ay inişini hedefliyor; Space Reactor-1 Freedom'un fırlatılması 2028'in sonuna planlandı.
  • 2029'dan önce değil: Canadarm3'ün teslimi için CSA'nın verdiği hedef.
Gateway'in yolu
Uzay Gündem
Verileri göster
PPE yüklenicisi seçildi2019
HALO sözleşmesi2021
BAE hava kilidi anlaşması2024
HALO Arizona'da2025
NASA duraklattı2026

Bütçe tartışması ve duraklatma

Gateway'in kaderi 2025'te siyasi bir tartışma konusu oldu. NASA'nın 2 Mayıs 2025 tarihli duyurusuna göre 2026 mali yılı bütçe talebi Gateway programını sona erdiriyor, üretilmiş bileşenlerin başka görevlerde yeniden kullanılması ve ortakların yeni çabalara davet edilmesi öngörülüyordu. Aynı talep, SLS ve Orion'un Artemis III'ten sonra emekliye ayrılmasını da içeriyordu. Kongre ise farklı yönde ilerledi: 4 Temmuz 2025'te yürürlüğe giren 119-21 sayılı Kamu Hukuku (H.R. 1) Gateway olarak bilinen program için 2,6 milyar dolar ayırdı ve bunun en az 750 milyon dolarının 2026, 2027 ve 2028 mali yıllarının her birinde harcanmasını şart koştu.

24 Mart 2026'da NASA Yöneticisi Jared Isaacman'ın açıkladığı "Ignition" paketi dengeyi değiştirdi. NASA'nın basın bülteni, kurumun "Gateway'i mevcut haliyle duraklatma" niyetini ve uygulanabilir ekipmanı yeniden kullanıp uluslararası ortakların taahhütlerinden yararlanma planını duyuruyor. NASA'nın duyurularında, duraklatmanın yasadaki ödenekle nasıl bağdaştırılacağına dair bir açıklama yer almıyor. NASA'nın kullandığı söz "duraklatma"dır, "iptal" değil; ancak NASA'nın duyurularında Gateway'in ileride hangi biçimde yeniden başlayabileceğine dair bir ifade yok.

Aynı duyuru Ay'da üç aşamalı bir "Ay Üssü" planını da getirdi. Birinci aşamada CLPS teslimatları ve Ay Arazi Aracı ile iniş sıklığı artırılıyor; ikinci aşamada JAXA'nın basınçlı gezgini gibi ortak katkılarla yarı yaşanabilir altyapı kuruluyor; üçüncü aşamada ASI'nin çok amaçlı habitatları ve CSA'nın Ay Yardımcı Aracı yük taşıyabilen iniş araçlarıyla yüzeye indiriliyor.

Donanım ve ortaklar şimdi ne yapıyor?

  • NASA / HALO: 4 Ağustos 2026 tarihli NASA duyurusuna göre HALO için geliştirilen güç ve aviyonik donanımı, Northrop Grumman ile birlikte geliştirilen üç Ay yüzeyi teknoloji gösterimi için yeniden kullanılıyor: Ay gecesinden sağ çıkma sistemleri ve ortak yüzey güç altyapısı.
  • PPE: NASA'nın Space Reactor-1 Freedom sayfası, bu nükleer elektrikli Mars aracının gövdesini "Güç ve İtki Elemanı" olarak tanımlıyor ve 48 kW elektrik gücü veriyor; sayfa, mevcut donanımın azami ölçüde kullanılmasını görev hedefleri arasında sayıyor. Bu elemanın Gateway'in PPE'siyle bire bir aynı donanım olduğu, NASA'nın bu sayfasında açıkça yazılmıyor.
  • ESA: ESA'nın Gateway sayfasındaki nota göre Lunar I-Hab, Lunar View ve Lunar Link'in gelecek görevler için nasıl yeniden kullanılabileceği çalışılıyor.
  • CSA: Ajans, Canadarm3 yatırımlarını Ay keşfinin sonraki evresini desteklemek üzere yeniden yönlendirme niyetini duyurdu; teslim tarihi sayfasında "2029'dan önce değil" olarak duruyor ve genel Gateway takvimine göre değişebileceği belirtiliyor.

Artemis programının kendisi de değişti. NASA'nın Mart bülteni Artemis III'ün 2027'de Dünya yörüngesinde bütünleşik sistemleri deneyeceğini, ilk iniş görevinin ise Artemis IV olduğunu belirtiyor. 23 Ekim 2026 tarihli duyuruya göre, 2028'de hedeflenen inişler için insanlı inişçiler ile Orion artık NRHO'da değil, her ortağa göre farklı bir yörüngede buluşacak. Yani Gateway'in bulunacağı yörünge, ilk inişlerin buluşma noktası olmaktan çıktı. Ayrıntılar için Artemis Programı, Artemis II ve Artemis III sayfalarına bakabilirsiniz.

Bilimsel ve teknik önemi

Gateway tamamlanmasa da program, Dünya'nın manyetik kalkanının dışında çalışacak basınçlı modüller (HALO, Lunar I-Hab, Lunar View) ve istasyonu uzaktan yönetecek özerk yazılım gibi sistemlerin tasarımını ortaya koydu. NASA'nın deyişiyle PPE, uçmuş en güçlü güneş elektrikli uzay aracı olacaktı; 60 kW'lık bu güç, henüz uçmamış bir hedef olarak kaldı. Canadarm3 ise kendi parçalarını değiştirebilen, bazı işleri özerk yapan bir robot kol olarak tasarlandı. HALO'nun güç ve aviyonik donanımının Ay yüzeyi gösterimleri için kullanılması, bu birikimin bir kısmının başka görevlere aktarıldığını gösteriyor.

Bilim tarafında HERMES, ERSA ve IDA yükleri Ay çevresindeki radyasyon ortamını ölçmek için planlanmıştı. NASA'nın yayımladığı belgelerde bu yüklerin duraklatma sonrasında nereye uçacağı belirtilmiyor. Açık sorular şunlar: Avrupa, Japonya ve BAE modüllerinin hangi göreve gideceği, 2025'te yasayla ayrılan ödeneğin nasıl kullanılacağı ve Gateway'in bir gün yeniden başlayıp başlamayacağı.

Türkiye'den bakış

Türkiye, NASA'nın ortak listesindeki (CSA, ESA, JAXA, MBRSC) Gateway katkıcılarından biri değil. İstasyon hiç fırlatılmadığı için gökyüzünde izlenecek bir şey de yok; planlanan yörüngesi Ay'dan on binlerce kilometre uzaklığa uzandığından, yerinde olsa bile çıplak gözle seçilmesi beklenmezdi. Türkiye'nin Ay'a dönük kendi çalışması için AYAP-1 sayfasına bakabilirsiniz.

Diğer görevlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi1 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı1 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı7 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar