Tayf türü (yıldız sınıflandırması)
Tayf türü, yıldızları ışığındaki soğurma çizgilerine göre O, B, A, F, G, K, M harfleriyle en sıcaktan en soğuğa sıralayan sınıflandırmadır; Güneş G2V'dir.
- İngilizce karşılığı
- Spectral type (stellar classification)
- İlgili alan
- Astrofizik
Tayf türü (İngilizce spectral type, stellar classification), yıldızları tayflarının özelliklerine göre sınıflayan, kısa bir kodla yazılan sistemdir. Kod, yıldızın fotosferinin iyonlaşma durumunu özetler ve fotosfer sıcaklığının nesnel bir ölçüsü olarak işlev görür. Bugün çoğu yıldız, Morgan–Keenan (MK) sisteminde O, B, A, F, G, K, M harfleriyle sınıflanır; sıra en sıcaktan (O) en soğuğa (M) doğrudur.

Harf dizisi
Her harf sınıfı, 0 (en sıcak) ile 9 (en soğuk) arasında bir rakamla bölünür; yani A8'den sonra A9, ardından F0 gelir. Kesirli değerlere de izin verilir (Mu Normae için O9.7 gibi). Alt türler, çizgi şiddetlerinin öznel tahminlerine dayandığı için matematiksel olarak eşit aralıklı değildir.
| Sınıf | Etkin sıcaklık | Geleneksel renk | Ana kol yıldızları içindeki pay |
|---|---|---|---|
| O | ≥ 33 000 K | mavi | %0,00003 |
| B | 10 000–33 000 K | mavimsi beyaz | %0,12 |
| A | 7 300–10 000 K | beyaz | %0,61 |
| F | 6 000–7 300 K | sarımsı beyaz | %3,0 |
| G | 5 300–6 000 K | sarı | %7,6 |
| K | 3 900–5 300 K | açık turuncu | %12 |
| M | 2 300–3 900 K | açık turuncumsu kırmızı | %76 |

Verileri göster
| O | 0.00003 |
|---|---|
| B | 0.12 |
| A | 0.61 |
| F | 3.0 |
| G | 7.6 |
| K | 12 |
| M | 76 |
Hidrojen çizgilerinin şiddeti de sınıfa göre değişir: O sınıfında zayıf, B'de orta, A'da güçlü, F'de orta, G'de zayıf, K ve M'de çok zayıftır. Bu yüzden en güçlü hidrojen çizgileri en sıcak yıldızlarda değil, A sınıfında görülür. Çizgilerin şiddeti hidrojenin bolluğunu değil, o sıcaklıkta kaç atomun uyarılmış durumda ve iyonlaşmamış olduğunu yansıtır.
İkinci boyut: ışınım sınıfı
MK sistemi iki boyutludur: harf sıcaklığı, Roma rakamı ise ışınım sınıfını (yıldızın "boyutunu") verir. Işınım sınıfı, yüzey çekimine duyarlı bazı çizgilerin genişliğinden belirlenir; yoğun yıldızlarda çizgiler daha fazla basınç genişlemesi gösterir, böylece devler cücelerden ayrılabilir.
- 0 ya da Ia+: hiperdev (Cygnus OB2 #12, B3-4Ia+)
- I: süperdev (Eta Canis Majoris, B5Ia; Gamma Cygni, F8Iab; Zeta Persei, B1Ib)
- II: parlak dev (Beta Leporis, G5II)
- III: dev (Arcturus, K0III)
- IV: altdev (Gamma Cassiopeiae, B0.5IVpe)
- V: ana kol, yani "cüce" (Achernar, B6Vpe)
- sd ya da VI: altcüce (HD 149382, sdB5)
- D ya da VII: beyaz cüce (van Maanen 2, DZ8)
Güneş'in tam tayf türü G2V'dir: yüzey sıcaklığı yaklaşık 5 800 K olan bir ana kol yıldızı. Bu sistem, yıldızları Hertzsprung–Russell diyagramındaki yerlerine oturtmanın da temelidir.
Tarihçe
Harvard sınıflaması tek boyutluydu ve yalnızca yüzey sıcaklığına dayanıyordu. Annie Jump Cannon (1863–1941) 1896'da Harvard Gözlemevi'nde Pickering tarafından asistan olarak işe alındı ve Henry Draper Kataloğu'nu tamamlamak için kurulan "Harvard Computers" grubuna katıldı. Antonia Maury (karmaşık bir sistem isteyen) ile Williamina Fleming (basit bir yaklaşım isteyen) arasındaki anlaşmazlıkta bir uzlaşma buldu ve Balmer soğurma çizgilerinin şiddetine dayanan O, B, A, F, G, K, M dizisini güneyin parlak yıldızlarına uyguladı. İlk yıldız tayfı kataloğunu 1901'de yayımladı; Uluslararası Astronomi Birliği 9 Mayıs 1922'de bu sınıflamayı resmen benimsedi.
Harf dizisinin gerçekten bir sıcaklık dizisi olduğu, sınıflama geliştirildikten sonra anlaşıldı. 1920'lerde Meghnad Saha iyonlaşma kuramını türetti; Cecilia Payne bu kuramla tayf sınıflarını ölçülen sıcaklıklara bağladı ve tayf çizgilerindeki büyük çeşitliliğin element miktarlarından değil, farklı sıcaklıklardaki iyonlaşma miktarından kaynaklandığını gösterdi. 1925'te Radcliffe'ten astronomide ilk doktorayı aldı ve yıldızların esas olarak hidrojen ile helyumdan oluştuğunu buldu. Hidrojen yaklaşık bir milyon kat daha boldu. Henry Norris Russell tezi gözden geçirirken sonucu "yanıltıcı" bulmuştu; dört yıl sonra, 1929'da, bağımsız yöntemlerle aynı sonuca vardı. MK sistemi ise 1943'te Yerkes Gözlemevi'nden W. W. Morgan, P. C. Keenan ve Edith Kellman tarafından sunuldu; 1953'te gözden geçirilince "Morgan–Keenan sınıflaması" adını aldı.
L, T, Y: kahverengi cüceler
L, T ve Y harfleri kahverengi cüceler (ve ötegezegenler) için ayrılmıştır. ESO'nun duyurusuna göre CFBDSIR 1458+10B, 75 ışık yılı uzaktaki bir ikili kahverengi cüce sisteminin soluk üyesidir; sıcaklığı yaklaşık 100 °C'dir ve makale başlığında ">T10" olarak geçer. ESO bu cisimleri "başarısız yıldızlar" diye tanımlar. Bu konu kahverengi cüce maddesinde ayrıntılıdır.
Sık karıştırılanlar
- Harf dizisi bir renk dizisi değil, sıcaklık dizisidir. Geleneksel renk adları yalnızca tayfın tepe noktasını dikkate alır; yıldızlar tayfın her yerinde ışır, tüm renkler birleşince beyaza yakın görünür. Güneş'e "sarı" denir, ama tabloda da görüldüğü gibi bu etiket "sarımsı beyaz" ile "sarı" arasındadır.
- Yeşil ya da mor yıldız yoktur; yıldızlar olağan koşullarda yeşil, camgöbeği, çivit ya da mor görünmez. "Kahverengi" cüceler de gözle kahverengi görünmez; yakından bakan bir gözlemciye soluk kırmızı ya da gri görünürlerdi.
- "Sarı cüce" Güneş gibi beyazdır; "kırmızı cüce" koyu sarı/turuncudur.
Tayf türü, yıldızı tek bakışta tanıtan bir künyedir: harf sıcaklığı, rakam sıcaklığın inceliğini, Roma rakamı yıldızın evrimdeki yerini anlatır.
















