ISS şu an nerede? Uluslararası Uzay İstasyonu canlı takip

Yukarıdaki harita, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) şu anki yerini ve son doksan dakikada izlediği yolu gösteriyor. İstasyon Dünya'nın çevresini yaklaşık 90 dakikada bir dolanıyor; harita da sayfa açık kaldıkça kendiliğinden yenileniyor. Aşağıda ISS'in ne olduğunu, ne işe yaradığını ve Türkiye'den çıplak gözle nasıl görülebileceğini bulabilirsiniz.

ISS nedir?

Uluslararası Uzay İstasyonu, alçak Dünya yörüngesinde dolanan ve içinde sürekli insan yaşayan bir araştırma laboratuvarıdır. İstasyonu beş uzay ajansı birlikte işletiyor: ABD'nin NASA'sı, Rusya'nın Roskosmos'u, Avrupa Uzay Ajansı ESA, Japonya'nın JAXA'sı ve Kanada Uzay Ajansı CSA. Her ortak kendi sağladığı modülü ve donanımı yönetiyor, ama istasyon baştan birbirine bağımlı tasarlandı; hiçbir parça tek başına çalışamıyor.

İlk modül Zarya 1998'de fırlatıldı. İstasyonun parçaları ABD, Kanada, Japonya, Rusya ve Avrupa'da üretildi; bir yapboz gibi tek tek yörüngeye taşınıp robot kollar ve uzay yürüyüşleriyle birleştirildi. 2 Kasım 2000'de ilk sürekli ekip (Expedition 1) istasyona yerleşti ve o günden beri ISS bir gün bile boş kalmadı.

Ayrıntılı tarihçe, modüller ve önemli olaylar için Uluslararası Uzay İstasyonu görev dosyasına bakabilirsiniz.

Haritadaki bilgiler ne anlatıyor?

• Konum: İstasyonun o anda tam altında kalan noktanın enlemi ve boylamı.
• Altında: Bu noktanın kara mı, okyanus ya da deniz mi olduğu. Yeryüzünün büyük bölümü su olduğu için istasyon çoğu zaman denizlerin üzerinden geçer.
• Yükseklik: NASA'ya göre ISS 370 ile 460 kilometre arasında dolanır. Çok seyrek de olsa atmosfer istasyonu yavaşlattığı için yörünge zamanla alçalır; motorlar belirli aralıklarla ateşlenerek istasyon yeniden yükseltilir.
• Hız: İstasyon saniyede yaklaşık 8 kilometre, yani saatte 27.500 ile 28.000 kilometre arasında yol alır. Bu hızla Dünya'nın çevresini 24 saatte 16 kez dolanır.
• Türkiye'ye uzaklık: İstasyonun altındaki noktanın Ankara'ya kuş uçuşu uzaklığı.
• Gece / gündüz: İstasyonun o anda Güneş ışığında mı, Dünya'nın gölgesinde mi olduğu. Her turda bir kez gündüze bir kez geceye girdiği için mürettebat günde 16 gün doğumu ve 16 gün batımı görür.

Ne işe yarar?

ISS'in asıl görevi, yeryüzünde yapılamayan araştırmalar için mikro kütleçekim (ağırlıksızlık) ortamı sunmaktır. NASA'nın tanımıyla istasyonda yürütülen çalışmalar beş ana başlıkta toplanıyor:

• İnsan sağlığı: Uzun süreli ağırlıksızlığın kaslara, kemiklere, kalbe, gözlere ve bağışıklığa etkileri. Ay ve Mars'a gidecek ekiplerin güvenliği büyük ölçüde bu verilere dayanıyor.
• Işınım: Uzaydaki radyasyonun canlılara ve elektroniğe etkisi.
• Malzeme ve akışkanlar: Yerçekiminin bastırmadığı ortamda alev, sıvı ve kristallerin nasıl davrandığı.
• Biyoloji: Bitki yetiştirme, hücre ve mikrop deneyleri.
• Teknoloji: Su ve havanın geri kazanılması gibi uzak görevlerde gerekecek sistemlerin denenmesi. İstasyonun su geri kazanım sistemi, ekibin kargo araçlarıyla gelen suya bağımlılığını yaklaşık üçte iki oranında azaltıyor.

Bunların yanında ISS, ortak ajansların öğrencileri bilime ve mühendisliğe yönlendirmek için kullandığı bir eğitim aracı ve özel şirketlerin uzayda iş kurmaya başladığı bir ticari platform. Ekip ve kargo taşımacılığında Rusya'nın Soyuz ve Progress araçlarının yanında SpaceX'in Dragon'u ve Northrop Grumman'ın Cygnus'u gibi ticari araçlar kullanılıyor.

Rakamlarla ISS

• Kütle: 400 tonun üzerinde. Kargo araçları gelip gittikçe değişiyor.
• Boyut: Güneş panelleriyle birlikte yaklaşık 109 metre genişliğinde; bir futbol sahası büyüklüğünde.
• Yaşanabilir hacim: Basınçlı iç hacim yaklaşık 900 metreküp.
• Enerji: 2.247 metrekarelik güneş panelleri yılda yaklaşık 735 bin kilovatsaat elektrik üretiyor.
• Yörünge eğimi: 51,6 derece. Bu sayede istasyon, insanların yaşadığı bölgelerin yüzde 90'ından fazlasının üzerinden geçiyor.
• Ekip: Sürekli olarak yedi kişi; ekip değişimlerinde bu sayı geçici olarak artıyor.
• Montaj: 36 uzay mekiği uçuşu ile 6 Rus Proton ve Soyuz fırlatması.
• Uzay yürüyüşü: Montaj, bakım ve yenileme için 260'tan fazla.
• Ziyaretçi: 26 ülkeden 290'dan fazla kişi.

Türkiye'den nasıl görülür?

ISS, yörünge eğimi 51,6 derece olduğu için Türkiye'nin üzerinden düzenli olarak geçer ve çıplak gözle kolayca görülebilir. İstasyonun kendi ışığı yoktur; Güneş ışığını yansıttığı için parlar. Bu yüzden onu görmenin en iyi zamanı, gökyüzünün karardığı ama istasyonun hâlâ Güneş ışığında kaldığı saatlerdir: gün batımından sonraki ya da gün doğumundan önceki bir iki saat.

Gökyüzünde ISS, yanıp sönmeyen, uçaktan hızlı ama sabit bir hızla ilerleyen parlak bir nokta olarak görünür. Ufkun bir yanından doğup diğer yanında kaybolması genellikle birkaç dakika sürer. Bazen gökyüzünün ortasında aniden sönüp kaybolur; bu, istasyonun Dünya'nın gölgesine girdiği andır. Bulunduğunuz şehirden ne zaman görüneceğini NASA'nın "Spot the Station" hizmetinden öğrenebilirsiniz. Gözlem için teleskop gerekmez; açık bir gökyüzü ve ufku görebileceğiniz bir yer yeterlidir.

Türkiye ve ISS

Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, Ocak 2024'te Axiom Mission 3 göreviyle ISS'e gitti ve istasyonda Türk bilim insanlarının hazırladığı deneyleri yürüttü. Böylece Türkiye, istasyonu ziyaret eden ülkeler arasına girdi.

ISS'in geleceği

NASA ve ortakları istasyonu en az 2030'a kadar çalıştırmayı planlıyor. Bazı parçaları tasarlandıkları ömrü çoktan aştığı için istasyon düzenli olarak denetleniyor, eskiyen sistemler yenileriyle değiştiriliyor. Görev sona erdiğinde ISS, NASA'nın SpaceX'e ısmarladığı özel bir araçla denetimli biçimde atmosfere sokulacak. Yerini ise özel şirketlerin kuracağı ticari uzay istasyonlarının alması bekleniyor.

Kaynak: NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu başvuru sayfası ve istasyon bilgi notları. Konum verisi: wheretheiss.at.