Mars günü (sol)

Mars günü ya da sol (İngilizce sol, "güneş günü" anlamındaki solar day ifadesinin kısaltması), Mars'ta Güneş'in gökyüzünde aynı konuma geri dönmesi için geçen süredir. Bir sol, 24 saat 39 dakika 35,244 saniye sürer; bu da yaklaşık 1,0275 Dünya günüdür. NASA, Mars'taki görevlerin kaçıncı gününde olunduğunu Dünya takvimiyle değil sol cinsinden sayar. Türkçedeki "sol" (yön) sözcüğüyle hiçbir ilgisi yoktur.

Nasıl ölçülür?

Mars'ın kendi ekseni etrafında tam bir dönüş yapması 24 saat 37 dakika 22,66 saniye sürer; buna yıldız günü denir. Sol ise bundan yaklaşık 2 dakika 13 saniye uzundur. Çünkü Mars dönerken Güneş etrafındaki yörüngesinde de ilerler ve dönüşü yörünge hareketiyle aynı yöndedir: gezegen yıldızlara göre bir tur attığında Güneş henüz aynı yerde olmaz, gezegenin biraz daha dönmesi gerekir. Aynı etki Dünya için de geçerlidir. NASA, Mars'ın dönme süresini kısaca 24,6 saat olarak verir.

Bu küçük fark pratikte büyük sonuç doğurur. Ardışık iki Mars sabahı arasında 24 saat 39 dakika geçer; yani Mars'taki aynı "saat", Dünya saatine göre her gün yaklaşık 40 dakika geç gelir ve rover operatörlerinin çalışma programı her gün aynı oranda kayar. Görev ekipleri iletişimi, yolu ve bilim gözlemlerini Mars gün ışığına göre planlayabilmek için sol esaslı bir takvim kullanır.

Dünya günlerini sola çevirmek için gün sayısı 1,02749125'e bölünür. Örnek: Curiosity 6 Ağustos 2012'de indi; NASA, 6 Aralık 2025 tarihini görevin 4.740'ıncı solu olarak anıyor. İki tarih arasında 4.870 Dünya günü vardır ve 4.870 bölü 1,0275, yaklaşık 4.740 eder.

Sol sayımı: örnekler

Sayımın başlangıcı göreve göre değişir. Viking, Phoenix, Curiosity, InSight ve Perseverance gibi görevlerde iniş günü "sol 0" sayılır; Pathfinder ile Spirit ve Opportunity gezginleri ise inişi "sol 1" olarak aldı. Bu yüzden iki göreve ait sol numaraları doğrudan kıyaslanamaz.

• Perseverance: 18 Şubat 2021'de Jezero Krateri'ne indi. NASA'ya göre, helikopter Ingenuity ile çektiği selfie 6 Nisan 2021'de, görevin 46'ncı solundaydı. 23 Temmuz 2024 ise 1.218'inci soldu. 7 Kasım 2026 itibarıyla görev 2.032 solu geride bırakmıştı (2.088 Dünya günü).
• Curiosity: Gale Krateri'ne 6 Ağustos 2012'de indi. 1.000'inci sol 30 Mayıs 2015'e denk geldi; "Rock Hall" sondaj noktasındaki selfie 2.291'inci solda, 15 Ocak 2019'da çekildi. 7 Kasım 2026'da görev 5.067 solu (5.206 Dünya günü) tamamlamıştı.
• Opportunity: 90 sollük bir görev için tasarlandı (yaklaşık 92,5 Dünya günü), ancak 5.111 sol çalıştı; son iletişim 10 Haziran 2018'dedir (yaklaşık 14 yıl 138 gün).

Verileri göster

Bir sol	24 sa 39 dk 35,244 sn
Mars'ın yıldız günü	24 sa 37 dk 22,66 sn
Bir sol	1,0275 Dünya günü
Bir Mars yılı	687 Dünya günü

Verileri göster

Opportunity (planlanan)	90
Perseverance	2032
Curiosity	5067
Opportunity (gerçekleşen)	5111

Mars yılı ve mevsimler

Mars'ın Güneş etrafındaki bir turu 687 Dünya günü sürer. NASA bunu 669,6 sol olarak verir (başka kaynaklarda 668,6 sol de görülür). Mars'ın yörüngesi belirgin biçimde eliptik olduğu için mevsimler eşit uzunlukta değildir: kuzey yarım küre için ilkbahar 194 sol ile en uzun, sonbahar 142 sol ile en kısa mevsimdir; kış 154, yaz 178 sol sürer. Mars'ın dönme ekseni yörünge düzlemine göre 25 derece eğiktir (eksen eğikliği), bu da Dünya'nınkine (23,4 derece) benzer mevsimler yaratır.

Sık karıştırılanlar

• Sol ile Mars'ın dönme süresi: İkisi aynı şey değildir. Dönme (yıldız günü) 24 sa 37 dk 22,66 sn; güneş günü ise 24 sa 39 dk 35,244 sn'dir. Sol, güneş günüdür.
• Mars'ta bir gün 24 saat değildir: Mars gününün uzunluğu 24 saat 39 dakika 35,244 saniyedir; yani Dünya gününden yaklaşık 39,5 dakika uzundur.
• Mars yılı 365 sol değildir: Bir Mars yılı yaklaşık 669 soldur; Dünya yılı ise 365 gün.
• Sol numaraları görevler arasında aynı değildir: Bazı görevlerde iniş günü sol 0, bazılarında sol 1'dir. Ayrıca iki gezgin aynı günde inmediği için "sol 100", farklı görevlerde Dünya takviminin ayrı tarihlerine denk gelir.
• Dünya günü sayısı ile sol sayısı farklıdır: Sol daha uzun olduğu için aynı süre sol cinsinden daha küçük bir sayı verir; örneğin 687 Dünya günü kabaca 669 sola karşılık gelir.

Mars'taki araçlar ve ekipler için ilgili kavramlar: gezgin (rover) ve iniş aracı.