23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

📖 Astrofizik · Uzay Sözlüğü

Yıldızların enerjisini, ışığın tayfını ve kara deliklerin fiziğini anlamak için gereken astrofizik terimleri. Kısa tanımlar, açık örnekler.

Astrofizik maddeleri, gök cisimlerinin nasıl işlediğini açıklayan fizik kavramlarını kapsıyor. Nükleer füzyon, tayf çizgileri, kırmızıya kayma, Schwarzschild yarıçapı ve Hertzsprung-Russell diyagramı bu başlıktaki örnek maddeler arasında.

On dokuzuncu yüzyılda tayf ölçümlerinin gelişmesiyle gökbilimciler, yıldızların yalnızca konumunu değil bileşimini ve sıcaklığını da ölçebilir hâle geldi. Bu bölüm, o dönemden bugüne oluşan terim dağarcığını sade bir dille aktarıyor. Matematiksel ayrıntı gerektiren yerlerde formül yerine benzetmelere ve günlük hayattan karşılaştırmalara başvuruluyor.

A

Açısal momentumAngular momentumDönen ya da bir merkez çevresinde dolanan cisimlerin dönme hareketinin miktarı. Dış etki yoksa korunur; bu yüzden büzülen yıldızlar hızlanır, gaz bulutları dönen disklere dönüşür.AstrofizikAktif galaksi çekirdeğiActive galactic nucleusBir galaksinin merkezinde, madde yutan süper kütleli kara deliğin tüm galaksiden fazla ışık yaydığı çok parlak bölgedir.AstrofizikAna kol yıldızıMain-sequence starÇekirdeğinde hidrojeni helyuma dönüştürerek enerji üreten, ömrünün en uzun dönemindeki yıldızdır; Güneş de bir ana kol yıldızıdır.AstrofizikAntimaddeAntimatterSıradan parçacıkların karşıt yüklü eşlerinden, yani karşıt parçacıklardan oluşan madde. Maddeyle karşılaştığında ikisi de yok olur ve enerjileri gama ışını olarak açığa çıkar.AstrofizikAstrobiyolojiAstrobiologyYaşamın evrendeki kökenini, dağılımını ve evrimini; Dünya dışında yaşam olup olmadığını araştıran disiplinlerarası bilim alanı.AstrofizikAstrofizikAstrophysicsGök cisimlerinin ve evrenin fiziksel doğasını, yani ne olduklarını, nasıl ışıdıklarını ve nasıl evrildiklerini fizik ve kimya yöntemleriyle inceleyen bilim dalı.AstrofizikAşırı dev yıldızSupergiant starAşırı dev yıldız, çok kütleli ve evrimleşmiş, binlerce ila milyonlarca Güneş parlaklığına ulaşan yıldızdır; Betelgeuse, Rigel ve Antares bu sınıftandır ve süpernova olarak ölürler.AstrofizikAtarca (pulsar)PulsarHızla dönerken ışıma demetleri Dünya'yı her taradığında düzenli atımlar olarak gözlenen nötron yıldızıdır.Astrofizik

B

C

D

F

G

Galaksi dönme eğrisiGalaxy rotation curveGalaksi dönme eğrisi, yıldız ve gazın yörünge hızını merkezden uzaklığa göre gösterir; dış bölgelerde düşmeyip düz kalması karanlık madde ve MOND tartışmasının çıkış noktasıdır.AstrofizikGama ışını patlamasıGamma-ray burst (GRB)Uzak galaksilerde, dev bir yıldızın çökmesi ya da iki nötron yıldızının birleşmesiyle oluşan, evrende bilinen en parlak ve en güçlü patlama türü. Milisaniyelerden saatlere kadar sürebilir.AstrofizikGelgit bozulması olayıTidal disruption event (TDE)Gelgit bozulması olayı, süper kütleli bir kara deliğe fazla yaklaşan yıldızın gelgit kuvvetiyle parçalanıp aylarca, hatta yıllarca parlayan bir ışık patlaması üretmesidir.AstrofizikGelgit kilidiTidal lockingGelgit kilidi, bir cismin kendi ekseni etrafındaki dönüş süresinin yörünge süresine eşitlenmesi ve hep aynı yüzünü eşine dönmesidir.AstrofizikGüneş döngüsüSolar cycleGüneş döngüsü, Güneş'in manyetik etkinliğinin yaklaşık on bir yıllık aralıklarla artıp azalması ve manyetik kutupların yer değiştirmesi olayıdır.AstrofizikGüneş patlamasıSolar flareGüneş patlaması, Güneş atmosferinde manyetik enerjinin aniden boşalmasıyla çok kısa sürede tüm dalga boylarında parlaklığın arttığı olaydır.AstrofizikGüneş rüzgârıSolar windGüneş rüzgârı, Güneş'in dış atmosferinden uzaya sürekli akan, yüklü parçacıklardan oluşan ve gezegenler arası ortamı dolduran plazma akışıdır.Astrofizik

H

I

J

K

Kaçış hızıEscape velocityBir cismin, sonradan ek itki olmadan bir gök cisminin kütleçekiminden kurtulması için o cismin yüzeyinde ulaşması gereken en küçük hız.AstrofizikKahverengi cüceBrown dwarfÇekirdeğinde sıradan hidrojen füzyonunu sürdürecek kadar kütlesi olmayan, yıldızla gezegen arasında kalan cisimdir.AstrofizikKara cisim ışımasıBlack-body radiationKara cisim ışıması, üzerine düşen tüm ışığı soğuran ideal bir cismin yalnızca sıcaklığına bağlı olarak yaydığı ışımadır; yıldızların sıcaklığını renklerinden okumayı sağlar.AstrofizikKara delikBlack holeKütleçekimi o kadar güçlü olan bir uzay-zaman bölgesi ki ışık dahil hiçbir şey, olay ufku denen sınırdan geri dönemez.AstrofizikKırmızı devRed giantÇekirdeğindeki hidrojeni tüketmiş, dış katmanları şişip soğuyarak kırmızımsı parlayan, çapı Güneş'in onlarca katı olabilen yıldızdır.AstrofizikKoronal kütle atımıCoronal mass ejectionKoronal kütle atımı, Güneş koronasından milyarlarca ton plazma ve manyetik alanın uzaya fırlatılmasıdır.AstrofizikKozmik ışınCosmic rayUzaydan gelen, çoğunlukla protonlardan ve atom çekirdeklerinden oluşan, ışık hızına yakın hızlarda ilerleyen yüklü parçacıklar.AstrofizikKozmik tozCosmic dust (interstellar dust)Kozmik toz, yıldızlararası ortamda gaza karışmış mikrometre altı silikat ve karbon taneleridir; ışığı sönümler, kızılötesinde ışır ve yıldızların ile gezegenlerin ham maddesini oluşturur.AstrofizikKuasarQuasarKuasar, devasa bir kara deliğin çevresindeki maddeyi yutarken saçtığı muazzam ışınımla parlayan, çok uzaktaki bir galaksi çekirdeğidir.AstrofizikKütleçekimsel merceklenmeGravitational lensingKütleçekimsel merceklenme, büyük bir kütlenin uzay-zamanı bükerek arkasındaki uzak cisimden gelen ışığın yolunu eğmesi ve görüntüyü büyütüp çarpıtması olayıdır.AstrofizikKütleçekim dalgasıGravitational waveKütleçekim dalgası, kütleli cisimlerin hızlanması sırasında uzay-zamanda oluşup ışık hızıyla yayılan, uzayı çok hafifçe geren ve sıkıştıran dalgalanmadır.Astrofizik

L

M

N

O

Ö

P

R

S

T

W

X

Y

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü6 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar