23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Bilim ve Astrofizik

Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi

Tokyo Üniversitesi ve RIKEN ekibi, Samanyolu'nu tek tek yıldız düzeyinde modelleyen PHEASANT'ı SC26'da tanıttı; simülasyon üç farklı exascale makinede çalıştı.

Bilim ve AstrofizikTokyo Üniversitesi / RIKEN
Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi

Tokyo Üniversitesi ve RIKEN'den araştırmacılar, Samanyolu büyüklüğündeki bir gökadayı tek tek yıldız düzeyine inen çözünürlükte modelleyen PHEASANT simülasyonunu tanıttı. Çalışma, 15-20 Kasım'da Chicago'da düzenlenen SC26 yüksek başarımlı hesaplama konferansında sunuldu; ekip aynı zamanda 2026 ACM Gordon Bell Ödülü'nün finalistleri arasında. Haberin teknik özü şu: simülasyon, AMD, Intel ve NVIDIA işlemcileri ile grafik işlemcileri kullanan üç farklı exascale süper bilgisayarda birlikte çalıştırıldı.

Tokyo Üniversitesi Fen Fakültesi'nin 28 Eylül'deki duyurusuna göre model, en çok 5 trilyon parçacığa çıkıyor. Projenin kendi sitesinde ise 5,4 trilyon parçacık, parçacık başına yaklaşık 0,22 güneş kütlesi çözünürlük, saniyede 144 milyar parçacığın işlenmesi ve yerçekimi çekirdeği için 976 PFLOP/s başarım yazıyor. İki rakam arasındaki küçük fark, duyurunun "en çok" ifadesinden ya da ölçüm koşullarından kaynaklanıyor olabilir; makalenin tam metnine bu yazıda erişilemedi.

Neden bu kadar ince çözünürlük gerekiyor?

Gökada simülasyonlarında "parçacık", gerçek bir yıldızı değil, belirli bir kütleyi temsil eden hesaplama birimini ifade eder. Parçacıklar çok büyük kütleleri temsil ettiğinde tek bir süpernova patlamasının çevresindeki gaza etkisi görülemez. Ekip bu etkiyi yakalamak için kütle çözünürlüğünü geleneksel gökada simülasyonlarına göre yaklaşık 100 ila 1.000 kat artırmak gerektiğini belirtiyor. Ekibin hedefi, tek tek yıldız olaylarının gökadanın genel yapısıyla nasıl bağlandığını görmek.

Profesör Michiko Fujii'nin anlattığına göre sorun, küçük bölgelere yakından bakıldığında ortaya çıkıyor: gazın yoğun olduğu ve hızla değiştiği yerlerde simülasyonun çok kısa zaman adımlarıyla ilerlemesi gerekiyor. Bu da hesap yükünü ciddi biçimde artırıyor.

Yapay zekâ süpernova hesabını kısaltıyor

Çözüm, RIKEN'den doktora sonrası araştırmacı Keiya Hirashima'nın geliştirdiği yapay zekâ modelinden geliyor. Model, bir süpernova patlamasının çevresindeki gazın nasıl evrildiğini önceden tahmin ediyor. Böylece simülasyon, yaklaşık 100 yıllık adımlarla ilerlemek yerine gazın 100 bin yıl sonraki dağılımını doğrudan alabiliyor. Araştırmacılar bunun hesabı yaklaşık 20 kat hızlandırdığını bildiriyor.

Bu yaklaşımın bir önceki adımı geçen yıl atılmıştı. Hirashima, Fujii ve ekibi, SC25'te Fugaku süper bilgisayarının yaklaşık 148 bin 900 düğümünü kullanarak 300 milyar parçacıklı, yapay zekâ destekli bir Samanyolu simülasyonunu tanıtmıştı; arXiv'deki makalenin özetinde bu, "milyar parçacık bariyerinin" aşılması olarak anlatılıyor. PHEASANT bu çizgiyi hem ölçek hem de donanım çeşitliliği bakımından ileri taşıyor.

Tek kod, üç farklı mimari

Çalışmanın makale başlığındaki "mimariden bağımsız" ifadesi önemli. Her süper bilgisayarın işlemci ve hızlandırıcı yapısı farklı olduğundan, bir kodun hepsinde iyi çalışması için ayrı ayrı eniyileme gerekiyor. Araştırmacılar, kodu AMD, Intel ve NVIDIA donanımında yüksek verimle çalışacak biçimde uyarladıklarını belirtiyor. Hangi üç makinenin kullanıldığı, elimizdeki bültenlerde ve proje sayfasında adıyla yer almıyor.

Model gerçeğe ne kadar yakın?

Araştırmacıların açıklamasına göre model, Samanyolu'nda gözlenenle uyumlu yıldız oluşum hızları üretiyor. Bu, simülasyonun gerçeği makul biçimde yansıttığına dair bir ilk işaret; ancak tek bir ölçütün tutması, modelin her ayrıntıda doğru olduğu anlamına gelmiyor. Yapay zekâ tahmininin farklı koşullarda ne kadar güvenilir kaldığı, bu tür yaklaşımlarda süregelen bir sınama konusu.

Sırada ne var?

Ekip, süpernovaların yıldız oluşum hızını, gaz kabarcıklarının boyutunu ve gazın gökada diskinden dışarı akışını nasıl etkilediğini incelemeyi planlıyor. Ayrıca yıldızlarda üretilen elementlerin gökadada nasıl dolaştığını ve spiral kollarda moleküler bulutların nasıl oluştuğunu izlemek istiyor. Makale SC'26 bildirileri arasında yayımlandı; Gordon Bell finalistleri arasındaki sonuç da konferansta açıklanacaktı, kazananı bu yazıda doğrulayamadık.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor
  2. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)
  3. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  4. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  5. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi
  6. Venüs'te flor, geçmişteki suyun izini silinmekten kurtarmış olabilir

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  6. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  2. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  3. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde21 Kasım
  4. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 Kasım
  5. Bilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciriBilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciri20 Kasım

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar