Max Faget
Mercury kapsülünün baş tasarımcısı Max Faget, künt gövdeli balistik kapsülü ve fırlatma kaçış kulesini geliştirdi; sonra Houston'daki mühendislik direktörü olarak Apollo ve Mekik tasarımlarında rol aldı.
- Doğum tarihi
- 26 Ağustos 1921
- Ülke
- ABD
- Görevi
- Uzay aracı mühendisi
- Kurum
- NASA
- Rolü
- Mühendis
Maxime Allen “Max” Faget, Mercury kapsülünün baş tasarımcısı sayılan ve Amerika'nın ilk insanlı uzay araçlarının temel mimarisini belirleyen mühendistir. Künt gövdeli, kanatsız ve balistik bir kapsülün insanı uzaya taşıyıp güvenle geri getirebileceğini savundu; fırlatma sırasında acil durumda kapsülü roketten çekip alan kaçış kulesi kavramını geliştirdi. Sonraki yıllarda Houston'daki Mürettebatlı Uzay Aracı Merkezi'nin mühendislik direktörlüğünü yaptı ve Uzay Mekiği'nin tasarım tartışmalarında etkili oldu.
Britanya Honduras'ından Louisiana'ya
Faget 26 Ağustos 1921'de, o zaman Britanya Honduras'ı olan bölgedeki Stann Creek Town'da (bugünkü Belize'nin Dangriga kenti) doğdu. Babası bir hekimdi. Çocukluğunda model uçak yapmayı ve bilimkurgu dergileri okumayı severdi. Louisiana Eyalet Üniversitesi'nde makine mühendisliği okudu ve 1943'te lisansını aldı. Savaş yıllarında denizaltı subayı olarak üç yıl görev yaptı.
NACA Langley
1946'da, eski bir hocasının tavsiyesiyle Virginia'daki Langley araştırma merkezine (o zamanki adıyla NACA'ya, yani NASA'nın öncülüne) araştırma bilimcisi olarak girdi. Robert Gilruth'un başında bulunduğu Pilotsuz Uçak Araştırma Bölümü'nde çalıştı, sonra performans aerodinamiği şubesinin şefi oldu. Ramjet çalışmalarına katıldı ve uçuş testleri için bir Mach ölçeri geliştirdi.
1954'te X-15 roketli uçağının planlama çalışmalarına dahil oldu. Hızlı bir cismin atmosfere girerken ısınması büyük bir sorundu. Ames merkezinden H. Julian Allen, 1950'lerin ortasında, künt (yuvarlak ve geniş burunlu) bir gövdenin ısıdan sivri bir gövdeye göre daha iyi korunacağı sonucuna varmıştı. Faget bu fikirden etkilendi.
Mercury kapsülü
Faget tek kişilik, künt uçlu kapsül tasarımları çizdi. Analizi, kaldırma kuvveti üretmeyen, yani balistik bir kapsülün, kanatlı dönüş araçlarına göre avantajlı olduğunu gösteriyordu. Böyle bir kapsülün güdüm, otopilot ve kontrol sistemi gereksinimi asgari olurdu; bu da ağırlığı azaltıyor ve arıza olasılığını düşürüyordu. Dönemin Atlas gibi roketleri, ağır bir konfigürasyonu kaldıramıyordu. Faget sonuçlarını 1958'de bir NACA toplantısında sundu; bu çalışma Mercury kapsülünün seçiminde köşe taşı olarak anılır.
1958'de Langley müdürü, Uzay Görev Grubu'nun (Space Task Group) çekirdeğini oluşturmak üzere ilk 35 kişiyi görevlendirdi; Faget bu isimlerden biriydi. Kaynaklar onu Mercury'nin başlıca tasarımcısı olarak anar. Faget ayrıca hafif astronot koltuklarının geliştirilmesine, X-15'in hidrojen peroksitli yön kontrol sisteminin Mercury'ye uyarlanmasına ve yüksek ivmelerin insan üzerindeki etkisi sorununa katkıda bulundu.

Faget'nin en bilinen buluşlarından biri fırlatma kaçış kulesidir. Roket rampada ya da kalkışta arıza yaparsa, kapsülün tepesindeki küçük bir roket kapsülü fırlatıcıdan koparıp uzağa çeker. Kavramı Willard “Woody” Blanchard'ın fikirlerinden ve roket deneylerinden yola çıkarak geliştirdi. Mercury'nin hiçbir insanlı fırlatmasında gerekmedi; Gemini dışındaki sonraki tüm NASA kapsüllerinde kullanıldı. NASA'ya göre Sovyetler Birliği de aynı kavramı kopyaladı ve 1983'te rampada yangın çıkıp roket patlayınca bu yolla iki kozmonotu kurtardı. Faget'nin patentleri arasında kaçış düzeneği, “hayatta kalma koltuğu”, Mercury kapsülü ve Mach göstergesi vardır.
Houston ve Apollo
1962'de Faget, Houston'daki Mürettebatlı Uzay Aracı Merkezi'nde mühendislik ve geliştirme direktörü oldu. Gemini ve Apollo programlarına teknik destek ve ileri uzay sistemleri çalışmalarından sorumluydu. Gemini'nin tasarımına görece uzak kaldı; kaçış kulesi yerine fırlatma koltuklarının seçilmesinden kaygılıydı. Apollo'da komuta modülünün temel konfigürasyonuna ve basınç beslemeli hipergolik motorların geliştirilmesine katkısı anılır. Ay görevi için “doğrudan uçuş” ile “Ay yörüngesinde buluşma” yöntemleri arasındaki tartışmaların da tanığıydı.
Uzay Mekiği
Faget, Uzay Mekiği'nin planlamasında derinden yer aldı ve yörünge aracı için düz kanatlı bir konfigürasyon önerdi. Katı roketlerle fırlatılmasından ve sürekli iyileştirme planının bulunmamasından kaygı duyuyordu. 1972'de, “DC-3” olarak anılan iki kademeli, tamamen yeniden kullanılabilir küçük bir mekik tasarımı için patent başvurusunda bulundu. Tasarımın yük kapasitesi yaklaşık 15.000 libre (6.800 kilogram) idi; ancak ABD Hava Kuvvetleri programa katılıp DC-3'ün sağlayamadığı yanal menzili (cross-range) isteyince proje elendi.

Verileri göster
| 1946 | NACA Langley'e girdi |
|---|---|
| 1958 | Uzay Görev Grubu çekirdeği |
| 1962 | Mühendislik direktörü oldu |
| 1972 | DC-3 mekik patenti |
| 1981 | NASA'dan emekli oldu |
| 1982 | Space Industries kuruldu |
NASA'dan sonra
Faget 1981'de, ikinci Mekik uçuşundan kısa süre sonra emekli oldu. 1982'de kurulan Space Industries Inc.'in kurucuları arasındaydı. Şirketin Wake Shield Facility adlı deneyi, Houston Üniversitesi için üretildi ve yörüngede neredeyse kusursuz vakumda malzeme işleme tekniğini göstermek için Mekik'le uçtu. Faget, şirketin aldığı beş ABD patentinde ortak mucit olarak yer aldı. Ayrıca Engineering Design and Operations of Spacecraft kitabının ortak yazarıdır, Manned Space Flight adlı bir kitabı da yazdı. Louisiana Eyalet, Rice ve Houston üniversitelerinde konuk profesör olarak ders verdi.
Faget 2004 Ekim'inde, Houston'da, 83 yaşında öldü; kaynaklar ölüm tarihini 9 ya da 10 Ekim olarak verir. Kariyeri boyunca aldığı ödüller arasında 1960 tarihli Arthur S. Flemming Ödülü, NASA'nın Üstün Liderlik Madalyası, Guggenheim Uluslararası Havacılık Ödülü, ASME Madalyası ve Ulusal Mucitler Onur Listesi'ne girmesi sayılır. 2020'de Ulusal Havacılık Onur Listesi'ne ölümünden sonra seçildi.
Neden önemli?
NASA, onu Amerika'nın uçurduğu tüm insanlı uzay araçlarına giren temel fikir ve tasarım kavramlarını geliştiren bir mühendislik dahisi olarak anar. Künt gövdeli balistik kapsül ve kaçış kulesi, insanlı uzay uçuşunun ilk güvenli mimarisini oluşturdu. Mekik için önerdiği “DC-3” ise yeniden kullanılabilir araçlardaki ödünleşimleri (yük, yanal menzil, maliyet ve güvenlik arasındaki seçimleri) açıkça ortaya koydu.






















