23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Max Faget

Mercury kapsülünün baş tasarımcısı Max Faget, künt gövdeli balistik kapsülü ve fırlatma kaçış kulesini geliştirdi; sonra Houston'daki mühendislik direktörü olarak Apollo ve Mekik tasarımlarında rol aldı.

Doğum tarihi
26 Ağustos 1921
Ülke
ABD
Görevi
Uzay aracı mühendisi
Kurum
NASA
Rolü
Mühendis

Maxime Allen “Max” Faget, Mercury kapsülünün baş tasarımcısı sayılan ve Amerika'nın ilk insanlı uzay araçlarının temel mimarisini belirleyen mühendistir. Künt gövdeli, kanatsız ve balistik bir kapsülün insanı uzaya taşıyıp güvenle geri getirebileceğini savundu; fırlatma sırasında acil durumda kapsülü roketten çekip alan kaçış kulesi kavramını geliştirdi. Sonraki yıllarda Houston'daki Mürettebatlı Uzay Aracı Merkezi'nin mühendislik direktörlüğünü yaptı ve Uzay Mekiği'nin tasarım tartışmalarında etkili oldu.

Britanya Honduras'ından Louisiana'ya

Faget 26 Ağustos 1921'de, o zaman Britanya Honduras'ı olan bölgedeki Stann Creek Town'da (bugünkü Belize'nin Dangriga kenti) doğdu. Babası bir hekimdi. Çocukluğunda model uçak yapmayı ve bilimkurgu dergileri okumayı severdi. Louisiana Eyalet Üniversitesi'nde makine mühendisliği okudu ve 1943'te lisansını aldı. Savaş yıllarında denizaltı subayı olarak üç yıl görev yaptı.

NACA Langley

1946'da, eski bir hocasının tavsiyesiyle Virginia'daki Langley araştırma merkezine (o zamanki adıyla NACA'ya, yani NASA'nın öncülüne) araştırma bilimcisi olarak girdi. Robert Gilruth'un başında bulunduğu Pilotsuz Uçak Araştırma Bölümü'nde çalıştı, sonra performans aerodinamiği şubesinin şefi oldu. Ramjet çalışmalarına katıldı ve uçuş testleri için bir Mach ölçeri geliştirdi.

1954'te X-15 roketli uçağının planlama çalışmalarına dahil oldu. Hızlı bir cismin atmosfere girerken ısınması büyük bir sorundu. Ames merkezinden H. Julian Allen, 1950'lerin ortasında, künt (yuvarlak ve geniş burunlu) bir gövdenin ısıdan sivri bir gövdeye göre daha iyi korunacağı sonucuna varmıştı. Faget bu fikirden etkilendi.

Mercury kapsülü

Faget tek kişilik, künt uçlu kapsül tasarımları çizdi. Analizi, kaldırma kuvveti üretmeyen, yani balistik bir kapsülün, kanatlı dönüş araçlarına göre avantajlı olduğunu gösteriyordu. Böyle bir kapsülün güdüm, otopilot ve kontrol sistemi gereksinimi asgari olurdu; bu da ağırlığı azaltıyor ve arıza olasılığını düşürüyordu. Dönemin Atlas gibi roketleri, ağır bir konfigürasyonu kaldıramıyordu. Faget sonuçlarını 1958'de bir NACA toplantısında sundu; bu çalışma Mercury kapsülünün seçiminde köşe taşı olarak anılır.

1958'de Langley müdürü, Uzay Görev Grubu'nun (Space Task Group) çekirdeğini oluşturmak üzere ilk 35 kişiyi görevlendirdi; Faget bu isimlerden biriydi. Kaynaklar onu Mercury'nin başlıca tasarımcısı olarak anar. Faget ayrıca hafif astronot koltuklarının geliştirilmesine, X-15'in hidrojen peroksitli yön kontrol sisteminin Mercury'ye uyarlanmasına ve yüksek ivmelerin insan üzerindeki etkisi sorununa katkıda bulundu.

Seattle'daki Uçuş Müzesi'nde sergilenen McDonnell Mercury kapsülü kopyası
Ciar, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)

Faget'nin en bilinen buluşlarından biri fırlatma kaçış kulesidir. Roket rampada ya da kalkışta arıza yaparsa, kapsülün tepesindeki küçük bir roket kapsülü fırlatıcıdan koparıp uzağa çeker. Kavramı Willard “Woody” Blanchard'ın fikirlerinden ve roket deneylerinden yola çıkarak geliştirdi. Mercury'nin hiçbir insanlı fırlatmasında gerekmedi; Gemini dışındaki sonraki tüm NASA kapsüllerinde kullanıldı. NASA'ya göre Sovyetler Birliği de aynı kavramı kopyaladı ve 1983'te rampada yangın çıkıp roket patlayınca bu yolla iki kozmonotu kurtardı. Faget'nin patentleri arasında kaçış düzeneği, “hayatta kalma koltuğu”, Mercury kapsülü ve Mach göstergesi vardır.

Houston ve Apollo

1962'de Faget, Houston'daki Mürettebatlı Uzay Aracı Merkezi'nde mühendislik ve geliştirme direktörü oldu. Gemini ve Apollo programlarına teknik destek ve ileri uzay sistemleri çalışmalarından sorumluydu. Gemini'nin tasarımına görece uzak kaldı; kaçış kulesi yerine fırlatma koltuklarının seçilmesinden kaygılıydı. Apollo'da komuta modülünün temel konfigürasyonuna ve basınç beslemeli hipergolik motorların geliştirilmesine katkısı anılır. Ay görevi için “doğrudan uçuş” ile “Ay yörüngesinde buluşma” yöntemleri arasındaki tartışmaların da tanığıydı.

Uzay Mekiği

Faget, Uzay Mekiği'nin planlamasında derinden yer aldı ve yörünge aracı için düz kanatlı bir konfigürasyon önerdi. Katı roketlerle fırlatılmasından ve sürekli iyileştirme planının bulunmamasından kaygı duyuyordu. 1972'de, “DC-3” olarak anılan iki kademeli, tamamen yeniden kullanılabilir küçük bir mekik tasarımı için patent başvurusunda bulundu. Tasarımın yük kapasitesi yaklaşık 15.000 libre (6.800 kilogram) idi; ancak ABD Hava Kuvvetleri programa katılıp DC-3'ün sağlayamadığı yanal menzili (cross-range) isteyince proje elendi.

Max Faget'in kariyeri
Uzay Gündem
Verileri göster
1946NACA Langley'e girdi
1958Uzay Görev Grubu çekirdeği
1962Mühendislik direktörü oldu
1972DC-3 mekik patenti
1981NASA'dan emekli oldu
1982Space Industries kuruldu

NASA'dan sonra

Faget 1981'de, ikinci Mekik uçuşundan kısa süre sonra emekli oldu. 1982'de kurulan Space Industries Inc.'in kurucuları arasındaydı. Şirketin Wake Shield Facility adlı deneyi, Houston Üniversitesi için üretildi ve yörüngede neredeyse kusursuz vakumda malzeme işleme tekniğini göstermek için Mekik'le uçtu. Faget, şirketin aldığı beş ABD patentinde ortak mucit olarak yer aldı. Ayrıca Engineering Design and Operations of Spacecraft kitabının ortak yazarıdır, Manned Space Flight adlı bir kitabı da yazdı. Louisiana Eyalet, Rice ve Houston üniversitelerinde konuk profesör olarak ders verdi.

Faget 2004 Ekim'inde, Houston'da, 83 yaşında öldü; kaynaklar ölüm tarihini 9 ya da 10 Ekim olarak verir. Kariyeri boyunca aldığı ödüller arasında 1960 tarihli Arthur S. Flemming Ödülü, NASA'nın Üstün Liderlik Madalyası, Guggenheim Uluslararası Havacılık Ödülü, ASME Madalyası ve Ulusal Mucitler Onur Listesi'ne girmesi sayılır. 2020'de Ulusal Havacılık Onur Listesi'ne ölümünden sonra seçildi.

Neden önemli?

NASA, onu Amerika'nın uçurduğu tüm insanlı uzay araçlarına giren temel fikir ve tasarım kavramlarını geliştiren bir mühendislik dahisi olarak anar. Künt gövdeli balistik kapsül ve kaçış kulesi, insanlı uzay uçuşunun ilk güvenli mimarisini oluşturdu. Mekik için önerdiği “DC-3” ise yeniden kullanılabilir araçlardaki ödünleşimleri (yük, yanal menzil, maliyet ve güvenlik arasındaki seçimleri) açıkça ortaya koydu.

Aynı alandan isimlerTümü →

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar