Sinodik dönem

Sinodik dönem (İngilizce synodic period), bir gök cisminin Dünya'dan ve Güneş'ten bakıldığında aynı dizilişe yeniden gelmesi için geçen ortalama süredir. Örneğin Mars'ın bir karşı konumundan bir sonrakine, ya da Ay'ın bir yeni ayından bir sonrakine geçen süre sinodik dönemdir. Gökyüzünde gözlemci olarak yaşadığımız tekrarlar bu süreyle ölçülür.

Yıldız dönemiyle farkı

Yıldız dönemi (sidereal period), cismin sabit yıldızlara göre Güneş çevresinde 360 derecelik bir tur atması için geçen süredir. Dünya'dan baktığımızda ise Dünya da yörüngede ilerler; ona göre görünen dizilişin tekrarı başka bir süre alır. Dünya'nın yıldız yılı 365,256 gündür.

İki cisim aynı yönde dolanıyorsa, yıldız dönemleri T1 (kısa) ve T2 (uzun) olmak üzere sinodik dönem S şöyle bulunur: 1/S = 1/T1 − 1/T2. Pist üzerinde iki koşucu gibi düşünün: hızlı olan yavaşı bir tur geride bırakıp yeniden yanına gelene kadar geçen süre sinodik dönemdir. Venüs örneğinde 1/224,7 − 1/365,26 işlemi yaklaşık 583,9 günü verir. Dış gezegenlerde ise Dünya hızlı koşucudur: Mars için 1/365,26 − 1/687 işlemi yaklaşık 780 günü verir.

Bu rakamlar ortalamadır. Yörüngeler tam daire olmadığı için Kepler yasalarına göre cisimlerin hızı değişir ve tek tek aralıklar ortalamadan sapar.

Verileri göster

Ay (sinodik ay)	29,53
Merkür	115,88
Jüpiter	398,9
Venüs	583,9
Mars	779,9

Örnekler

• Venüs: Yıldız dönemi 224,7 gün, sinodik dönemi 583,92 gündür; yani Dünya'ya art arda iki yakın geçiş arasında yaklaşık 1,6 yıl vardır. Beş sinodik dönem yaklaşık sekiz yıl eder ve bu sürede Venüs 13 tur atar; bu yüzden Venüs gökyüzünde her sekiz yılda bir hemen hemen aynı konuma döner. Sabah yıldızı ve akşam yıldızı görünümleri de bu ritmi izler.
• Mars: Yıldız dönemi 686,98 gün, sinodik dönemi 779,94 gündür (2,1354 yıl); yani Mars'ın art arda iki karşı konumu arasında yaklaşık 26 ay geçer. Mars karşı konumları bu ritimle tekrarlar.
• Merkür ve Jüpiter: Merkür'ün yıldız dönemi 87,97 gün, sinodik dönemi 115,88 gündür. Jüpiter'in yıldız dönemi yaklaşık 11,86 yıl olduğundan Dünya her yıl onu kolayca yakalar ve sinodik dönem 398,9 gün, yani bir yıldan yalnızca biraz uzundur.

Ay için: sinodik ay

Ay'ın sinodik dönemi, bir yeni aydan bir sonrakine geçen süre, yani sinodik aydır ve ortalama 29 gün 12 saat 44 dakika 2,9 saniye (yaklaşık 29,53059 gün) sürer. Ay evreleri bu sürede bir tur tamamlar. Ay'ın Dünya çevresinde sabit yıldızlara göre bir tur atması ise yıldız ayıdır ve 27,321661 gün sürer. Aradaki yaklaşık 2,2 günlük fark, Ay dolanırken Dünya'nın da Güneş çevresinde ilerlemesinden gelir: Ay, Güneş'e göre aynı konuma dönmek için biraz daha yol almak zorundadır. Bir yılda yaklaşık 13,37 yıldız ayı, ama yalnızca 12,37 sinodik ay vardır. Gerçek sinodik aylar ortalamadan sapar; uzunlukları yaklaşık 29,274 ile 29,829 gün arasında değişir.

Sık karıştırılanlar

• Sinodik dönem ile yıldız dönemi: Biri Dünya ve Güneş'e göre dizilişin tekrarını, öbürü sabit yıldızlara göre bir turu ölçer. Bir gezegenin "yılı" genellikle yıldız dönemidir.
• Yörünge süresi sayılmaz: Venüs'ün sinodik dönemi 583,92 gün olduğundan "Venüs'ün yılı 584 gündür" demek yanlıştır; yıldız dönemi 224,7 gündür.
• İç ve dış gezegenler: Merkür ve Venüs'te kavuşum iki türlüdür (alt ve üst); dış gezegenlerde karşı konum vardır. İkisi de aynı sinodik dönemle tekrarlar.
• Ortalama: Verilen süre ortalamadır; tek bir aralık, yörünge şekli yüzünden ortalamadan biraz sapabilir.