SETI

SETI (dünya dışı zekâ arayışı), Dünya dışındaki akıllı uygarlıkların varlığını gösterebilecek sinyalleri ya da izleri aramaya yönelik bilimsel çalışmaların ortak adıdır. Arama çoğunlukla radyo teleskoplarıyla yapılır, ama lazer atımları ve başka teknoloji izleri de taranır. Onlarca yıllık çabaya karşın doğrulanmış bir sinyal henüz bulunmamıştır.

Nasıl işler?

Temel fikir şudur: doğadaki radyo kaynakları genellikle geniş bir frekans aralığına yayılır, oysa bir verici çok dar bir frekansta güçlü sinyal üretebilir. Bu yüzden SETI aramaları gökyüzündeki dar bantlı, tekrarlanan ya da düzenli sinyallere odaklanır. Bir aday bulunduğunda ilk iş, Dünya kaynaklı parazit olup olmadığını denetlemektir; uydu, radar ve cep telefonu yayınları en sık "sahte alarm" nedenidir. Gerçek bir sinyalin başka teleskoplarca bağımsız olarak yeniden yakalanması gerekir.

Frekans seçiminde 1959'da Giuseppe Cocconi ile Philip Morrison'un önerisi belirleyici oldu: evrende en bol bulunan element olan hidrojenin yaydığı 1420 megahertz civarı, her teknolojik uygarlığın bileceği doğal bir "buluşma noktası" olabilir. Hidrojen ve hidroksil çizgileri arasındaki bu sakin bölgeye "su deliği" denir.

Örnekler

İlk modern SETI deneyi Project Ozma'dır: Frank Drake 1960'ta Green Bank'teki 26 metrelik radyo teleskobuyla Tau Ceti ve Epsilon Eridani yıldızlarını dinledi, ilginç bir şey bulamadı. Ohio Eyalet Üniversitesi'nin "Big Ear" teleskobu dünyanın ilk sürekli SETI programını yürüttü ve 15 Ağustos 1977'de ünlü "Wow!" sinyalini yakaladı.

Kaliforniya'daki Allen Teleskop Dizisi, SETI Enstitüsü tarafından günde 12 saat arama için kullanılır; 2007-2015 arasında yakaladığı yüz milyonlarca teknolojik sinyalin hepsi gürültü ya da yer kaynaklı parazit olarak sınıflandı. 1999'da başlayan SETI@home, gönüllülerin ev bilgisayarlarını veri analizinde kullandı. Temmuz 2015'te duyurulan Breakthrough Listen ise 10 yıl için 100 milyon dolarlık bütçeyle Green Bank ve Parkes teleskoplarında her yıl binlerce saat gözlem yapar; daha önce bu iş için yılda yalnızca 24-36 saat ayrılabiliyordu. Çin'in 500 metrelik FAST teleskobu da yıldızlar arası iletişim sinyallerini aramayı görevleri arasında sayar.

Arama yalnızca dinlemekten ibaret değildir. Kasım 1974'te Arecibo Gözlemevi'nden, yaklaşık 25.000 ışık yılı uzaklıktaki M13 küresel yıldız kümesine doğru sembolik bir mesaj gönderildi. SETI@home ise 31 Mart 2020'de, hâlâ 91.454 etkin kullanıcısı varken yeni iş dağıtmayı durdurdu. Allen Teleskop Dizisi bugün Kuzey Kaliforniya'daki Hat Creek Radyo Gözlemevi'nde 42 çanakla çalışır; tamamlandığında 100 metreyi aşan tek bir çanak kadar duyarlı olması hedeflenir.

Tarihçe

Radyonun icadından hemen sonra Nikola Tesla ve Guglielmo Marconi, Mars'tan sinyal aldıklarını düşündüler; bugün bu kayıtların doğal gürültü ya da başka vericiler olduğu kabul edilir. Bilimsel temeli 1959 tarihli makale ve 1960'taki Ozma deneyi attı. NASA'nın SETI desteği 1978'de Kongre'de sert eleştiri aldı, 1981'de kesildi, 1982'de yeniden başladı. 1992'de başlayan NASA Mikrodalga Gözlem Programı bir yıl sonra iptal edilince çalışmalar özel bağışlara kaldı; SETI Enstitüsü 1995'te bu programı Project Phoenix adıyla sürdürdü.

SETI'nin önemi, sonuç ne olursa olsun bilgi vermesidir. Bir sinyal bulunması insanlık tarihinin en büyük keşiflerinden biri olurdu; bulunamaması da Fermi paradoksu ve Drake denklemi tartışmalarına sınır koyar. SETI, UFO iddialarıyla sıkça karıştırılsa da yöntemi farklıdır: tekrarlanabilir ölçüme ve bağımsız doğrulamaya dayanır. Bugün alan, radyo dışındaki teknoimzaları da kapsayacak biçimde genişlemektedir.

İlgili terimler

• Wow! sinyali
• Drake denklemi
• Fermi paradoksu
• Teknoimza
• Radyo teleskop