🌌 Teoriler
Evrenin doğuşundan uzayda yaşama, kütleçekimden uzay yolculuğuna: bilimin büyük soruları, kanıtları ve karşı görüşleriyle
Evrenin doğuşu ve yapısı
Güçlü kanıtlıBüyük Patlama teorisiGeorges Lemaître (ilk biçim), Gamow-Alpher-Herman19279 alt konu
KuramsalÇoklu evren (multiverse)Hugh Everett (çok dünyalar); Paul Steinhardt, Alexander Vilenkin, Andrei Linde (ebedî şişme)1957
Güçlü kanıtlıKaranlık enerjiSaul Perlmutter, Brian Schmidt, Adam Riess (gözlemsel keşif)19981 alt konu
Güçlü kanıtlıKaranlık maddeFritz Zwicky, Vera Rubin19332 alt konu
KuramsalKozmik şişme kuramıAlan Guth19801 alt konu
Güçlü kanıtlıLambda-CDM modeli: standart kozmolojiKozmoloji topluluğu (1990'larda uzlaşı modeli olarak yerleşti)1998
Güçlü kanıtlıOlbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Heinrich Wilhelm Olbers (adını taşıyan); öncüller: Kepler, Halley, Loys de Chéseaux1823Kütleçekim ve uzay-zaman
Kuantum ve temel fizik
KuramsalDöngü kuantum kütleçekimiAbhay Ashtekar, Carlo Rovelli, Lee Smolin1986-1990
KuramsalKuantum kütleçekimi sorunu: görelilik ile kuantum neden uyuşmuyor?
KanıtlanmışKuantum mekaniğiMax Planck, Niels Bohr, Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger1900-19273 alt konu
TartışmalıMadde-antimadde asimetrisiAndrei Sakharov1967
KanıtlanmışParçacık fiziğinin Standart ModeliSheldon Glashow, Steven Weinberg, Abdus Salam1961-19751 alt konu
KuramsalSicim teorisiJoël Scherk, John Schwarz, Michael Green, Edward Witten19741 alt konuYıldızlar ve gezegenler
Güçlü kanıtlıBulutsu hipotezi: gezegenler nasıl oluşur?Immanuel Kant, Pierre-Simon Laplace1755
Güçlü kanıtlıDev çarpışma hipotezi: Ay nasıl oluştu?William K. Hartmann, Donald R. Davis; Alastair Cameron, William Ward1975
KuramsalDokuzuncu Gezegen hipoteziKonstantin Batygin, Michael Brown2016
TartışmalıNice modeli: dev gezegenlerin göçüTsiganis, Gomes, Morbidelli, Levison2005
Güçlü kanıtlıYaşanabilir bölge ve yaşanabilir gezegen ölçütleriHubertus Strughold, Harlow Shapley, Su-Shu Huang1953Uzayda yaşam
KuramsalDrake denklemiFrank Drake1961
TartışmalıDünya dışı yaşam arayışı: SETI, biyo-imzalar ve WebbGiuseppe Cocconi, Philip Morrison1959
TartışmalıFermi paradoksu: Herkes nerede?Enrico Fermi19505 alt konu
TartışmalıPanspermi: yaşam uzaydan mı geldi?Svante Arrhenius1903
TartışmalıYaşamın kökeni: abiyogenez teorileriAleksandr Oparin, J. B. S. Haldane1924İleri uzay yolculuğu
KuramsalAlcubierre sürücüsü (warp)Miguel Alcubierre1994
KuramsalDyson küresiFreeman Dyson1960
KanıtlanmışIşık yelkenleri ve Breakthrough StarshotKonstantin Tsiolkovski ve Friedrich Zander1921
KuramsalKardaşev ölçeğiNikolai Kardaşev1964
KuramsalNesil gemileri ve yıldızlararası yolculukKonstantin Tsiolkovski1928
KuramsalSolucan delikleri (Einstein-Rosen köprüsü)Albert Einstein ve Nathan Rosen1935
KuramsalTerraforming: gezegenleri Dünya'ya benzetmekJack Williamson (terim), Carl Sagan (bilimsel öneri)1942
KuramsalUzay asansörüYuri Artsutanov1960Evrenin sonu
Bilim ve felsefe
Evreni açıklayan teoriler: bilinenler, kanıtlar ve açık sorular
Uzay Gündem Teoriler bölümü, evrenin nasıl başladığını, neden böyle göründüğünü ve nasıl sona erebileceğini açıklamaya çalışan bilimsel kuramları bir araya getiriyor. Her sayfada teorinin ne söylediği, kim tarafından ve nasıl ortaya atıldığı, onu destekleyen gözlemler, henüz çözülemeyen sorunlar ve karşı görüşler sade bir dille anlatılıyor. Amacımız bir kuramı savunmak değil; bilim insanlarının neyi kesin bildiğini, neyi tahmin ettiğini ve neyi hâlâ tartıştığını ayırt etmenizi sağlamak.
Evrenin doğuşu ve yapısı
Bölümün en kalabalık alanı kozmoloji. Büyük Patlama teorisi evrenin yaklaşık 13,8 milyar yıl önce sıcak ve yoğun bir durumdan genişlediğini söyler; bunun kanıtları arasında kozmik mikrodalga arka plan ışıması ve evrenin genişlemesi var. Ama evrenin yaklaşık yüzde 95'ini oluşturan karanlık madde ve karanlık enerji hâlâ doğrudan görülemedi. Genişleme hızının ölçüm yöntemine göre farklı çıkması, yani Hubble gerilimi, standart Lambda-CDM modelinin en çok tartışılan açığı.
Kütleçekim, uzay-zaman ve kuantum
Einstein'ın özel ve genel göreliliği kütleçekimi uzay-zamanın bükülmesi olarak açıklar ve bugüne kadar her testten geçti; kütleçekim dalgaları ve kara delikler bu kuramın en çarpıcı öngörüleri. Atom altı dünyayı ise kuantum mekaniği ve Standart Model anlatır. İki kuram kendi alanlarında kusursuz çalışsa da birbiriyle uyuşmaz. Bu kuantum kütleçekimi sorunu, sicim teorisi ve döngü kuantum kütleçekimi gibi henüz doğrulanmamış adayların doğmasına yol açtı.
Uzayda yaşam ve evrenin sonu
"Evrende yalnız mıyız?" sorusu da bilimsel yöntemle ele alınıyor. Drake denklemi galaksimizdeki olası uygarlık sayısını tahmin etmeye çalışır; Fermi paradoksu ise bu kadar olasılığa rağmen neden kimseyle karşılaşmadığımızı sorar. Büyük Filtre, Nadir Dünya ve karanlık orman hipotezleri bu soruya verilen farklı cevaplar. Evrenin geleceği için de birkaç senaryo var: Büyük Donma, Büyük Yırtılma ve Büyük Çöküş; hangisinin gerçekleşeceği büyük ölçüde karanlık enerjinin doğasına bağlı.
İleri uzay yolculuğu ve düşünce deneyleri
Bazı sayfalar bugünün teknolojisinin ötesindeki fikirleri inceliyor: solucan delikleri, Alcubierre sürücüsü, Dyson küresi ve uzay asansörü. Bunların fizik yasalarıyla nerede uyuştuğunu, nerede imkânsıza dönüştüğünü açıkça belirtiyoruz. Simülasyon hipotezi ve antropik ilke gibi bilim ile felsefenin kesiştiği konular da bu bölümde.
Teorilerde geçen kavramların kısa tanımları için Uzay Sözlüğü'ne, gök cisimlerinin ayrıntıları için Uzay Ansiklopedisi'ne, bu kuramları ortaya atan bilim insanları için Kimdir bölümüne bakabilirsiniz.
Uzay Ansiklopedisi'ndenTümü →
TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite): NASA'nın ötegezegen avcısıKavram
Vera C. Rubin Gözlemevi: LSST ve on yıllık gökyüzü taramasıYapı ve bölge
New Horizons: Plüton ve Kuiper Kuşağı'na giden uzay aracıKavram
BİLSAT-1: Türkiye'nin ilk yer gözlem uydusuKavram
Axiom Mission 3 (Ax-3): Türkiye'nin ilk astronotunu uzaya taşıyan görevKavram
✨ Günün seçkisi23 Kasım
📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990KimdirTümü →
Son haberler
Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü6 saat önce
Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce
🧩 Haftanın bulmacası
6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →🧰 Uzay araçları
- Gökyüzü haritası
- Güneş Sistemi şu an
- ISS şu an nerede?
- Güneş tutulması
- Günün uzay kelimesi
- Hangisi daha büyük?
- Başka gezegende kaç kilo olurdum?


Kanıtlanmış
Kuramsal
Kanıtlanmış
Kuramsal
Kuramsal






