23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Uzay ajansı

Bir devletin ya da devletler topluluğunun uzay araştırmaları, uydu işletimi ve uzay keşfi gibi faaliyetlerini yürütmek için kurduğu kurum. NASA, ESA, Roskosmos ve TUA örnektir.

İngilizce karşılığı
Space agency
İlgili alan
Uzay görevleri

Uzay ajansı, bir ülkenin ya da birkaç ülkeyi temsil eden bölgesel bir yapının uzayla ilgili faaliyetleri yürütmek için kurduğu devlet kurumudur. Bu faaliyetler uzay sistemlerinin işletilmesinden bilimsel keşif görevlerine, uydu verisinin kullanımından eğitime kadar uzanır. Ajansların çoğu askerî değil sivil kurumlardır.

Nasıl işler?

Bir uzay ajansı genellikle ülkenin uzay politikasını uygular: uzun vadeli hedefleri ve öncelikleri belirler, bütçeyi görevlere dağıtır, üniversiteler ve sanayi ile ortak projeler yürütür. Ajansların hepsi roket yapmaz; birçoğu uydu geliştirir ama onları başka ülkelerin roketleriyle fırlatır.

Ajanslar yeteneklerine göre kademeli olarak sınıflandırılabilir: ilk adım uzay tabanlı sistemleri kullanmaya başlamaktır; sonra kendi fırlatma yeteneğini geliştirmek, Dünya çevresinin ötesine, Ay'a ya da başka gezegenlere görev göndermek ve en üst basamakta insanlı uzay uçuşu yapabilmek gelir. Bugüne kadar kendi aracıyla insan fırlatabilen yalnızca Rusya (ve öncesinde Sovyetler Birliği), ABD ve Çin olmuştur; başka ülkelerin astronotları bu ülkelerle iş birliği içinde uçmuştur.

Örnekler

ABD'nin NASA'sı 1958'de, uzay yarışı sırasında, ülkenin uzay programına sivil bir yön vermek için kuruldu; Mercury, Gemini, Apollo, Uzay Mekiği ve Artemis programlarını yürüttü. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) 1975'te kuruldu, merkezi Paris'tedir ve 23 üyesi vardır. Rusya'nın Roskosmos'u 1992'de Rusya Uzay Ajansı adıyla kuruldu ve Sovyet uzay programının büyük kısmını devraldı. Hindistan'ın ISRO'su 1962'de kurulan bir ulusal komiteden doğdu; Ay'a üç, Mars'a bir görev gönderdi. Japonya'nın JAXA'sı 2003'te üç kurumun birleşmesiyle oluştu ve Hayabusa görevleriyle asteroitten örnek getirdi. Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA) 1993'te kuruldu; Ay'ın uzak yüzüne ilk inişi Chang'e 4 ile gerçekleştirdi.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) 13 Aralık 2018'de bir cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kuruldu. Merkezi Ankara'dadır ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na bağlıdır. TÜBİTAK UZAY ile yakın çalışır, Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü'nün üyesidir ve 2004'teki iş birliği anlaşmasının ardından ESA üyeliğine yönelik değerlendirmeler yürütür. Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'nın 2024'teki görevi TUA'nın programı kapsamında gerçekleşti.

Ajansların büyüklüğü de çok farklıdır. ESA'nın 2025 itibarıyla yaklaşık 3.000 çalışanı vardır ve 2026 bütçesi yaklaşık 8,3 milyar avrodur. NASA ABD genelinde on araştırma merkezi işletir. Roskosmos, dünyanın ilk ve en büyük uzay üssü olan Kazakistan'daki Baykonur'u kullanır. CNSA, Chang'e 5 ve 6 ile Ay'dan örnek getirdi ve Tianwen-1 ile Mars'a gezici indiren ikinci ajans oldu. TUA'nın gelecek planları arasında 2027 için öngörülen AYAP-1 Ay çarpma görevi bulunur; Türkiye'nin geçmiş uyduları arasında BİLSAT-1 (2003), RASAT (2011) ve Türksat 6A (2024) sayılabilir.

Neden önemli?

2024 itibarıyla dünyada 70'ten fazlası ulusal olmak üzere 80'e yakın devlet uzay ajansı bulunur. Bu ajansların çok azı geniş bütçeli büyük kurumlardır; çoğu sınırlı imkânlarla uydu, eğitim ve uzaktan algılama işlerine odaklanır. Uzay ajansları, tek bir ülkenin karşılayamayacağı büyük projelerde birbirine bağlanır: Uluslararası Uzay İstasyonu beş ajansın ortak eseridir. Günümüzde özel şirketlerin rolü büyüse de büyük bilimsel görevlerin çoğu hâlâ ajansların öncülüğünde yürür.

İlgili terimler

  • NASA
  • Avrupa Uzay Ajansı
  • Türkiye Uzay Ajansı
  • Uydu
  • Uzay istasyonu

İlgili terimlerTümü →

G kuvvetiG-forceG kuvveti, bir cismin ivmesini standart yerçekimine (9,80665 m/s²) oranlayarak anlatan ölçüdür; astronotların ve pilotların fırlatma ile dönüşte hissettiği yükü tanımlar.Uzay kapsülüSpace capsuleUzay kapsülü, astronotları ya da yükü uzaya taşıyıp ısı kalkanı ve paraşütlerle Dünya'ya geri getiren, kanatsız ve küt gövdeli uzay aracıdır.MikrometeoroitMicrometeoroidMikrometeoroit, uzayda yörüngedeki araçlara ortalama saniyede yaklaşık 10 kilometre göreli hızla çarpan, genellikle bir gramdan hafif toz büyüklüğünde bir parçacıktır.Soluk Mavi NoktaPale Blue DotVoyager 1'in 14 Şubat 1990'da yaklaşık 6 milyar kilometreden çektiği fotoğraf, Dünya'yı bir pikselden küçük, soluk mavi bir ışık lekesi olarak gösterir.İniş aracı (lander)Landerİniş aracı, bir gezegene, uyduya ya da kuyruklu yıldıza yumuşak biçimde konup yüzeyde çalışmayı sürdüren uzay aracıdır; Viking'den Vikram'a pek çok görev bu yolla yüzeye ulaştı.Atmosferik frenlemeAerobrakingUzay araçları yakıt harcamadan yörüngelerini küçültmek için gezegen atmosferinin üst katmanlarından yüzlerce kez geçer; Magellan'dan MRO ve TGO'ya kadar pek çok görev bu yöntemi kullandı.Uzay turizmiSpace tourismİnsanların eğlence, deneyim ya da merak için para ödeyerek uzaya yolculuk etmesi. 2001'de Dennis Tito'nun Uluslararası Uzay İstasyonu yolculuğuyla başladı; alt yörünge ve yörünge türleri vardır.Uzay istasyonuSpace stationYörüngede kalan ve insanları uzun süre barındıran yapay uydu. İlki 1971'deki Salyut 1'dir; bugün Uluslararası Uzay İstasyonu ve Çin'in Tiangong istasyonu çalışır.

Bu konudaki haberler

  1. APSCO Pekin'de toplandı: TUA Başkanı Kıraç başkanlığında 26 madde, 2026 Pekin Ortak BildirisiAPSCO Pekin'de toplandı: TUA Başkanı Kıraç başkanlığında 26 madde, 2026 Pekin Ortak Bildirisi19 Kasım 2026, 19:37
  2. NASA Space Apps Challenge rekor kırdı: 593 etkinlikte 181.835 kayıtlı katılımcıNASA Space Apps Challenge rekor kırdı: 593 etkinlikte 181.835 kayıtlı katılımcı19 Kasım 2026, 01:05
  3. Cumhuriyet'in 103. yılı: Türkiye'nin gökyüzünden uzaya uzanan yolculuğuCumhuriyet'in 103. yılı: Türkiye'nin gökyüzünden uzaya uzanan yolculuğu29 Ekim 2026, 00:24
  4. APSCO, Türkiye'nin konsey başkanlığı döneminde IAC 2026'da ilk genel oturumunu düzenlediAPSCO, Türkiye'nin konsey başkanlığı döneminde IAC 2026'da ilk genel oturumunu düzenledi17 Ekim 2026, 16:46
  5. Uzayda Barış için Antalya Deklarasyonu: 21 ülkeden 32 temsilci destek verdiUzayda Barış için Antalya Deklarasyonu: 21 ülkeden 32 temsilci destek verdi13 Ekim 2026, 11:43
  6. Antalya'daki IAC 2026'da ESA, ISS sonrası için Vast ile anlaştıAntalya'daki IAC 2026'da ESA, ISS sonrası için Vast ile anlaştı5 Ekim 2026, 21:28

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar