Space Explorers: The ISS Experience

Uluslararası Uzay İstasyonu'nu (ISS) ekranda izlemek bir şey, onun içinde "durmak" bambaşka bir şey. Kanadalı Felix & Paul Studios'un Time Studios ile birlikte hazırladığı Space Explorers: The ISS Experience, tam olarak bunu vaat eden bir sanal gerçeklik (VR) belgesel dizisi. Félix Lajeunesse ve Paul Raphaël'in yönettiği dört bölümlük yapım, istasyonda görev yapan astronotların günlük yaşamını sanal gerçeklik gözlüğü takan izleyicinin etrafına seriyor. Stüdyoya göre bu, tamamen uzayda çekilmiş en büyük yapım.

Konusu

Dizi, ISS'te hayatlarını değiştiren görevlere çıkan sekiz astronotu izliyor. Kadronun öne çıkan isimleri NASA'dan Christina Koch, Anne McClain ve Jessica Meir ile Avrupa Uzay Ajansı'ndan (ESA) İtalyan astronot Luca Parmitano. İlk bölümde Kanada Uzay Ajansı'ndan David Saint-Jacques ve NASA'dan Nick Hague de yer alıyor. Yapımın en dikkat çekici yanı, astronotların yalnızca kameranın önünde değil, arkasında da olması: Bu isimler hem dizinin oyuncusu hem çekim ekibi hem de anlatıcısı.

Bölümler

• ADAPT (22 Ekim 2020): Tamamen uzayda çekilen ilk bölüm, yeni bir ekibin istasyona varışını ve uzayda yaşamanın sevincini, büyüsünü ve tehlikelerini keşfedişlerini anlatıyor.
• ADVANCE (16 Mart 2021): Ekip istasyonda bitki yetiştirip hasat ediyor ve öncü deneylerini sürdürüyor. Bölüm, kadınların uzay uçuşlarındaki dünkü ve bugünkü rolüne de eğiliyor.
• UNITE (22 Aralık 2021): Cadılar Bayramı partilerinden ortak yemeklere istasyondaki birlikteliği ve ekip arkadaşlarıyla vedalaşmanın duygusunu işliyor. Astronotlar, Dünya'yı ilk kez Cupola penceresinden görmenin tarifsiz hissini anlatıyor.
• EXPAND (20 Temmuz 2022): Bir görev sona ererken ekip kapağı son kez kapatıyor; SpaceX Crew-1 astronotlarının gelişiyle yeni bir dönem başlıyor ve sanal gerçeklikte kaydedilen ilk uzay yürüyüşü izleyiciye sunuluyor.

Yapım

Felix & Paul Studios, sürükleyici sanal gerçeklik yapımlarıyla tanınan Kanadalı bir stüdyoydu ve ISS Ulusal Laboratuvarı'nın resmî uygulama ortakları arasında sayılıyordu. Dizinin yürütücü yapımcıları arasında Stéphane Rituit bulunuyor; müzikleri Frédéric Bégin besteledi. Bölümler 2020 ile 2022 arasında aralıklarla yayımlandı; bu süre boyunca istasyonda birbirini izleyen farklı ekipler kameraya girdi ve dizi, Crew-1 astronotlarının gelişine kadar uzanan bir dönemi kayda geçirdi.

Yapım, stüdyonun bir sonraki büyük projesinin de temelini oluşturdu. The Infinite adı verilen ve diziyi genişleten etkileşimli, çok duyulu sanal gerçeklik deneyimi, izleyiciyi istasyonun içinde dolaştırmayı hedefliyordu. Stüdyo ise birikmiş borçlarını üstlenecek bir alıcı bulamayınca Ağustos 2026'da kapandı.

Bilimsel karne

Bir kurgu değil, doğrudan istasyonda çekilmiş bir belgesel olduğu için Space Explorers'ın bilimsel doğruluğu büyük ölçüde kendiliğinden sağlanıyor. Ekranda gördüğünüz ağırlıksızlık, pencereden akan bulutlar ve istasyonun dar modülleri gerçek. Dizinin arka planındaki rakamlar da etkileyici: ISS, Dünya'nın yaklaşık 400 kilometre yukarısında, saniyede yaklaşık 7,67 kilometre hızla dolanıyor ve bir turunu yaklaşık 93 dakikada tamamlıyor; yani astronotlar bir günde 15,5 kez Dünya'nın çevresini dolaşıyor. İstasyon 2 Kasım 2000'de Expedition 1 ekibinin gelişinden bu yana kesintisiz olarak insanlı; Ağustos 2025 itibarıyla 26 ülkeden 290 kişi istasyonu ziyaret etmişti.

Son bölümde görülen Crew-1 de tarihî bir uçuştu: SpaceX'in Resilience adlı Crew Dragon kapsülü, 16 Kasım 2020'de (UTC) Kennedy Uzay Merkezi'ndeki 39A rampasından bir Falcon 9 roketiyle havalandı. Mike Hopkins, Victor Glover, Shannon Walker ve Japon astronot Soichi Noguchi'yi taşıyan uçuş, ABD'nin Temmuz 2011'deki STS-135'ten bu yana gerçekleştirdiği ikinci insanlı yörünge fırlatışıydı. Dizi, istasyon yaşamındaki bu dönüm noktasını içeriden yakalaması bakımından da bir belge niteliği taşıyor.

Dizide yer alan astronotların görevleri de uzay tarihine geçti. Christina Koch, 2019-2020'deki görevinde 328 gün uzayda kalarak bir kadının en uzun kesintisiz uzay uçuşu rekorunu kırdı ve Peggy Whitson'ın 289 günlük rekorunu geride bıraktı. Koch, 18 Ekim 2019'da Jessica Meir ile birlikte tarihin ilk tamamen kadınlardan oluşan uzay yürüyüşünü gerçekleştirdi. Bu yürüyüş aslında Mart 2019'da Koch ile Anne McClain arasında planlanmıştı, ama uygun beden uzay giysisi bulunamadığı için McClain'in yerini Nick Hague aldı. Koch daha sonra Nisan 2026'daki Artemis II Ay turu görevinde de uçtu.

Dizinin sınırı ise biçiminden kaynaklanıyor: VR, izleyiciye "orada olma" hissi verse de ISS'teki bilimsel deneylerin ayrıntısına inmeye pek uygun bir biçim değil. Bitki yetiştirme ya da deneyler, ayrıntılı bir anlatıdan çok bir atmosfer olarak sunuluyor. İstasyondaki araştırmaları derinlemesine merak edenlerin bu deneyimi yazılı ve belgesel kaynaklarla tamamlaması gerekiyor.

Ödüller ve etkisi

Space Explorers, sanal gerçekliğin belgesel aracı olarak ciddiye alınmasında önemli bir eşik oldu. Yönetmenler Félix Lajeunesse ile Paul Raphaël, 2021'de Primetime Emmy Ödülleri'nde En İyi Etkileşimli Program ödülünü ve aynı yıl Webby Ödülleri'nde bilim ve eğitim ile en iyi VR videosu dallarında ödül kazandı. 2022'de ise 10. Kanada Ekran Ödülleri'nde kurgu dışı en iyi sürükleyici deneyim ödülü ve Auggie Ödülleri'nde en iyi sanat ya da film ödülü geldi.

ISS'i perdede görmek isteyenler için kurmaca tarafta I.S.S., ticari uzay uçuşları tarafında ise Countdown: Inspiration4 Mission to Space iyi birer eş. Ama istasyonun içini astronotların kendi kamerasından görmek için Space Explorers'ın yerini tutacak pek az yapım var.

Kısaca

• Félix Lajeunesse ve Paul Raphaël'in yönettiği, Felix & Paul Studios ile Time Studios yapımı Kanada VR belgesel dizisi.
• Dört bölüm, 22 Ekim 2020 ile 20 Temmuz 2022 arasında yayımlandı.
• Tamamen ISS'te, astronotların kendi çekimleriyle hazırlandı; sanal gerçeklikte kaydedilen ilk uzay yürüyüşünü içeriyor.
• 2021'de En İyi Etkileşimli Program dalında Primetime Emmy kazandı.
• Kadroda Christina Koch, Jessica Meir, Anne McClain ve Luca Parmitano var.