WhatsApp X Facebook Telegram LinkedIn E-posta

Uzay turizmi

İnsanların eğlence, deneyim ya da merak için para ödeyerek uzaya yolculuk etmesi. 2001'de Dennis Tito'nun Uluslararası Uzay İstasyonu yolculuğuyla başladı; alt yörünge ve yörünge türleri vardır.

İngilizce karşılığı: Space tourism
İlgili alan: Uzay görevleri

Uzay turizmi, insanların eğlence ve deneyim amacıyla, çoğunlukla kendi paralarıyla uzaya yolculuk etmesidir. Yolcuları çeken başlıca şeyler Dünya'yı uzaydan görmek, ağırlıksızlığı yaşamak ve bazen bilime katkıda bulunmaktır. Alt yörünge, yörünge ve Ay çevresi olmak üzere farklı türleri vardır.

Nasıl işler?

Alt yörünge turizminde araç 80-100 kilometrenin üzerine çıkar, yolcular birkaç dakika ağırlıksızlık yaşar ve tüm yolculuk birkaç on dakika sürer. Yörünge turizmi ise çok daha pahalı ve uzundur: yolcular günlerce yörüngede kalır, çoğu zaman Uluslararası Uzay İstasyonu'nu ziyaret eder.

Uzay turistleri de eğitim alır. Fırlatma ve dönüşteki yüksek g kuvvetine alışmak için santrifüj eğitimi, ağırlıksızlığa alışmak için parabolik uçuş yapan uçaklarda denemeler ve benzetici çalışmaları bunun parçalarıdır. NASA ve Rusya uzay ajansı, meslekten astronotlardan ayırmak için bu kişilere resmî olarak "uzay uçuşu katılımcısı" der.

Örnekler

Uzay turizmi Nisan 2001'de, ABD'li iş insanı ve mühendis Dennis Tito'nun Soyuz TM-32 ile Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitmesiyle başladı. 2001-2009 arasında yedi turist, Space Adventures şirketi aracılığıyla Rus Soyuz araçlarıyla sekiz uçuş yaptı; bunlardan biri iki kez uçtu. Duyurulan fiyat yolculuk başına 20-25 milyon dolardı. Anousheh Ansari Eylül 2006'da ilk kadın uzay turisti oldu.

Alt yörünge tarafında Blue Origin'in New Shepard aracı 20 Temmuz 2021'de ilk yolcularını yaklaşık 107 kilometreye taşıdı. Virgin Galactic'in VSS Unity'si aynı ay dört yolculu deneme uçuşunu yaptı ve 29 Haziran 2023'te ilk ticari uçuşunu gerçekleştirdi; şirket bilet fiyatını önce 200.000, sonra 250.000 dolar olarak açıklamıştı.

Yörünge tarafında Eylül 2021'deki Inspiration4, mürettebatının tamamı sivillerden oluşan ilk yörünge göreviydi ve yaklaşık üç gün sürdü. Axiom Space, SpaceX'in Crew Dragon aracıyla Uluslararası Uzay İstasyonu'na özel görevler düzenler: ilki Nisan 2022'de, üçüncüsü Ocak 2024'te uçtu. Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı da bu üçüncü görevde yer aldı. Eylül 2024'te Polaris Dawn görevinde ilk ticari uzay yürüyüşü yapıldı.

Tito'yu Nisan 2002'de Güney Afrikalı Mark Shuttleworth izledi. 1991'de ise kimyager Helen Sharman, 13.000 başvuru arasından seçilerek Sovyetler Birliği ile İngiliz şirketlerinin ortak projesi kapsamında uzaya giden ilk İngiliz oldu. Ay çevresine turist götürme planları da yapıldı: Japon iş insanı Yusaku Maezawa'nın SpaceX'in Starship aracıyla Ay'ın çevresinden dolanmayı amaçlayan projesi 1 Haziran 2024'te iptal edildi. ABD Federal Havacılık İdaresi 2022'den beri lisanslı bir uçuşla 50 milin üzerine çıkan herkesi resmî sitesinde listeler.

Tarihçe

Uzay turizminin öncülleri devlet programlarıydı. Japon televizyon kanalı TBS, 1990'da muhabiri Toyohiro Akiyama'yı parayla Mir istasyonuna gönderdi. Ekim 2004'te SpaceShipOne'ın 10 milyon dolarlık X Ödülü'nü kazanması, özel şirketlerin uzaya insan taşıyabileceğini gösterdi.

Rusya 2010'da istasyon mürettebatı büyüdüğü için turist uçuşlarına ara verdi; bu uçuşlar 2021'de yeniden başladı. NASA ise başlangıçta ücretli konuklara karşıydı, ama 2019'da Uluslararası Uzay İstasyonu'nu özel astronotlara açacağını duyurdu.

Uzay turizmi eleştirisiz de değildir. Roket fırlatmalarının atmosfer ve ozon tabakası üzerindeki etkileri araştırılmakta, bu kadar pahalı bir deneyimin yalnızca çok zengin kişilere açık olması tartışılmaktadır. Yine de bu sektör, yeniden kullanılabilir araçların gelişmesini hızlandırarak uzaya erişimin maliyetini düşürmeye katkı sağlamaktadır.