21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Uzaktan algılama

Uzaktan algılama, bir nesneye ya da alana dokunmadan, çoğunlukla uydu ve uçaklardan yaptığı ışınım ölçümleriyle onun hakkında bilgi edinme yöntemidir.

İngilizce karşılığı
Remote sensing
İlgili alan
Gözlem

Uzaktan algılama (İngilizce remote sensing), bir nesne ya da alan hakkında bilgiyi uzaktan, dokunmadan ve yerinde ölçüm yapmadan edinmektir. Terim çoğunlukla Dünya'nın uydulardan ve uçaklardan gözlenmesi için kullanılır; ama diğer gezegenlerin incelenmesini ve sonar gibi gemi ya da yer tabanlı yöntemleri de kapsar. Bu madde, Dünya'yı uzaydan inceleyen yöntemlere ve Türkiye'nin bu alandaki uydularına odaklanır.

Pasif ve aktif algılama

Yöntemler iki ana gruba ayrılır. Pasif algılayıcılar nesnenin yaydığı ya da yansıttığı doğal enerjiyi kaydeder; en sık ölçülen kaynak, yüzeyden yansıyan güneş ışığıdır. Fotoğraf makineleri, radyometreler ve spektrometreler bu gruptadır ve genellikle görünür, kızılötesi, ısıl kızılötesi ve mikrodalga bantlarında çalışır. Aktif algılayıcılar ise kendi enerjilerini üretir: hedefe bir ışınım gönderir, geri yansıyan ya da saçılan kısmı ölçerler. Radar ve lidar bu gruptandır; darbenin gönderilmesi ile dönüşü arasındaki süre, hedefe olan uzaklığı verir.

Girişimsel sentetik açıklıklı radar (InSAR) büyük ölçekli arazinin ayrıntılı sayısal yükseklik modellerini çıkarmakta kullanılır; RADARSAT, TerraSAR-X ve Magellan örnek görevlerdendir. Radarın bir üstünlüğü, mikrodalgaların bulut, toz, duman, kar ve yağmurdan geçebilmesidir. Bu özellik, elektromanyetik tayfın hangi bölümünün atmosferden geçtiğiyle yakından ilgilidir.

Landsat 1'in (eski adıyla ERTS) görüntülediği Los Angeles ve çevresi; Landsat, Dünya'nın kara yüzeylerini haritalamak ve izlemek için kurulan serinin ilk uydusuydu
NASA/JPL

Dört çözünürlük

Bir uzaktan algılama görüntüsünün kalitesi tek bir sayıyla anlatılamaz.

  • Mekânsal çözünürlük: görüntüdeki bir pikselin yerdeki karşılığı. Tipik piksel kenarı 1 ile 1.000 metre arasındadır.
  • Tayfsal çözünürlük: kaydedilen frekans bantlarının genişliği ve sayısı.
  • Zamansal çözünürlük: uydunun ya da uçağın aynı yerden geçiş sıklığı.
  • Radyometrik çözünürlük: algılayıcının ayırt edebildiği ışınım şiddeti sayısı; tipik olarak 8 ile 14 bit arasındadır.

Tarihçe ve örnekler

TIROS-1, 1 Nisan 1960'ta fırlatıldı. Landsat, NASA ile ABD Jeolojik Araştırma Kurumu'nun (USGS) ortak programıdır; ilk uydusu 23 Temmuz 1972'de fırlatıldı ve program Dünya karalarının uzaydan tutulan en uzun kesintisiz kaydı olarak anılır. Landsat 9, 27 Eylül 2021'de Vandenberg'den fırlatıldı. İlk ticari çok yüksek çözünürlüklü uydu IKONOS 1999'da yörüngeye girdi. NASA bugün tek bir yöntemle değil, uzaydan, havadan ve yerden birlikte çalışır; NISAR radarıyla kara ve buz yüzeylerini 12 günde iki kez haritalar, PACE okyanus rengini, SWOT su seviyelerini ölçer.

Landsat'ın 50. yılını anan duvar resmi; Landsat 9, 27 Eylül 2021'de Vandenberg'den fırlatıldı
NASA/Bill Ingalls

Türkiye'nin yer gözlem uyduları

Türkiye'de bu alandaki çalışmaların büyük bölümü TÜBİTAK UZAY bünyesinde yürür. Kurumun sayfalarına göre BİLSAT (2003) Türkiye'nin ilk yer gözlem uydusudur; ardından RASAT, GÖKTÜRK-2 ve İMECE gelir.

  • RASAT: 2011'de yörüngeye çıktı. Tasarım ömrü üç yıldı; TÜBİTAK UZAY'a göre tam 11 yıl hizmet verdi ve yakın zamanda emekliye ayrıldı.
  • GÖKTÜRK-2: 18 Aralık 2012'de fırlatıldı; yaklaşık 397 kg kütleli, 686 km irtifada, 2,5 m panikromatik ve 5 m renkli (RGB) çözünürlüklü bir uydu.
  • İMECE: 15 Nisan 2023'te fırlatıldı; yaklaşık 700 kg kütleli, yaklaşık 680 km irtifada. Metrenin altında panikromatik çözünürlük sağlar; kırmızı-yeşil-mavi-yakın kızılötesi bantlarda 3,96 m çözünürlüğe sahiptir. Platformu TstarL-100'dür.

TÜBİTAK UZAY, uydu görüntüsü hizmetini 2014'ten beri "Gezgin" portalı üzerinden sunmaktadır. Ana sayfasına göre GÖKTÜRK-2 ve İMECE hâlen hizmet vermektedir. Bu uydular, Türkiye'nin yer gözlem uydusu envanterini oluşturur.

Sık karıştırılanlar

  • Uzaktan algılama ≠ yalnızca uydu fotoğrafı: uçak, İHA, sonar ve radar da uzaktan algılama yöntemidir.
  • Yer gözlem uydusu ile aynı şey değildir: uydu bir araçtır; uzaktan algılama ise o araçla yapılan ölçüm yöntemidir.
  • Renk her zaman gerçek renk değildir: bazı görüntüler "yanlış renkli" üretilir. Landsat'ın 1975 tarihli İstanbul görüntüsünde bitki örtüsü kırmızı, kentsel alan gri, su siyah görünür; amaç göze doğal görünmek değil, bilgiyi ayırt edilebilir kılmaktır.

İlgili terimlerTümü →

Açısal çözünürlükAngular resolutionAçısal çözünürlük, bir teleskobun ya da gözün birbirine çok yakın iki nesneyi ayrı ayrı görebilme yeteneğidir; kırınım sınırında dalga boyuyla ve açıklık çapıyla belirlenir.Atmosferik pencereAtmospheric windowAtmosferik pencere, Dünya atmosferinin soğurmadan geçirdiği elektromanyetik tayf bölgesidir; yer teleskoplarının hangi ışığı görebileceğini bu pencereler belirler.AlacakaranlıkTwilightAlacakaranlık, Güneş ufkun altındayken üst atmosferde saçılan ışığın gökyüzünü aydınlattığı geçiş evresidir; Güneş'in ufkun altındaki derecesine göre sivil, deniz ve astronomik diye ayrılır.Messier kataloğuMessier catalogueMessier kataloğu, Charles Messier'nin kuyruklu yıldızlarla karıştırılan puslu cisimleri kaydettiği, bugün 110 bulutsu, küme ve galaksiden oluşan ünlü listedir.Yer ışığıEarthshineYer ışığı, Güneş ışığının Dünya'dan yansıyıp Ay'ın karanlık kalan bölümünü loşça aydınlatmasıdır; en iyi hilal evresinde, kül rengi bir parıltı olarak görülür.Bortle ölçeğiBortle scaleBortle ölçeği, bir gözlem yerinin gece gökyüzünün karanlığını 1 (en karanlık) ile 9 (şehir içi) arasında dokuz basamakta anlatan ve 2001'de yayımlanan sınıflandırmadır.Morötesi astronomiUltraviolet astronomyMorötesi astronomi, gökyüzünü gözle göremediğimiz ve atmosferin büyük ölçüde soğurduğu morötesi ışıkta inceler; sıcak genç yıldızları, beyaz cüceleri ve yıldız oluşumunu ortaya çıkarır.Librasyon (Ay'ın salınımı)LibrationLibrasyon, Ay'ın bize hep aynı yüzünü gösterse de ay boyunca hafifçe sallanıyormuş gibi görünmesidir; bu sayede Dünya'dan Ay yüzeyinin yarısı değil yaklaşık yüzde 59'u görülebilir.

Bu konudaki haberler

  1. Atacama'da uydu çağının en kapsamlı çiçeklenmesi: El Niño yağmurları çölü renklendirdiAtacama'da uydu çağının en kapsamlı çiçeklenmesi: El Niño yağmurları çölü renklendirdi19 Kasım 2026, 13:39
  2. Landsat 9, Vancouver Adası'nda ringa balıklarının üremesini suyun rengi değişirken yakaladıLandsat 9, Vancouver Adası'nda ringa balıklarının üremesini suyun rengi değişirken yakaladı17 Kasım 2026, 13:16
  3. Şafaktan önce Amerika'nın kalbi: ISS'ten Chicago, Detroit ve Cincinnati'nin gece ışıklarıŞafaktan önce Amerika'nın kalbi: ISS'ten Chicago, Detroit ve Cincinnati'nin gece ışıkları6 Kasım 2026, 17:33
  4. Madagaskar'da Ay'dan bir parça: Uzay istasyonundan görülen Saririaky anortozit kütlesiMadagaskar'da Ay'dan bir parça: Uzay istasyonundan görülen Saririaky anortozit kütlesi30 Ekim 2026, 16:17
  5. NASA ile ABD Tarım Bakanlığı'ndan uydu verisi anlaşması: hedef rekolte ve kuraklık tahminiNASA ile ABD Tarım Bakanlığı'ndan uydu verisi anlaşması: hedef rekolte ve kuraklık tahmini26 Ekim 2026, 19:38
  6. Sel Suları Tayland'ı Bastı: Landsat Taşkını Uzaydan GörüntülediSel Suları Tayland'ı Bastı: Landsat Taşkını Uzaydan Görüntüledi11 Ekim 2026, 11:39

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

KimdirTümü →

  1. Christophe GalfardChristophe GalfardFransa
  2. Erika Böhm-VitenseErika Böhm-VitenseAlmanya
  3. Peter WardPeter WardABD
  4. Elias LönnrotElias LönnrotFinlandiya
  5. Pierre ChristinPierre ChristinFransa

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar