Uzaktan algılama
Uzaktan algılama, bir nesneye ya da alana dokunmadan, çoğunlukla uydu ve uçaklardan yaptığı ışınım ölçümleriyle onun hakkında bilgi edinme yöntemidir.
- İngilizce karşılığı
- Remote sensing
- İlgili alan
- Gözlem
Uzaktan algılama (İngilizce remote sensing), bir nesne ya da alan hakkında bilgiyi uzaktan, dokunmadan ve yerinde ölçüm yapmadan edinmektir. Terim çoğunlukla Dünya'nın uydulardan ve uçaklardan gözlenmesi için kullanılır; ama diğer gezegenlerin incelenmesini ve sonar gibi gemi ya da yer tabanlı yöntemleri de kapsar. Bu madde, Dünya'yı uzaydan inceleyen yöntemlere ve Türkiye'nin bu alandaki uydularına odaklanır.
Pasif ve aktif algılama
Yöntemler iki ana gruba ayrılır. Pasif algılayıcılar nesnenin yaydığı ya da yansıttığı doğal enerjiyi kaydeder; en sık ölçülen kaynak, yüzeyden yansıyan güneş ışığıdır. Fotoğraf makineleri, radyometreler ve spektrometreler bu gruptadır ve genellikle görünür, kızılötesi, ısıl kızılötesi ve mikrodalga bantlarında çalışır. Aktif algılayıcılar ise kendi enerjilerini üretir: hedefe bir ışınım gönderir, geri yansıyan ya da saçılan kısmı ölçerler. Radar ve lidar bu gruptandır; darbenin gönderilmesi ile dönüşü arasındaki süre, hedefe olan uzaklığı verir.
Girişimsel sentetik açıklıklı radar (InSAR) büyük ölçekli arazinin ayrıntılı sayısal yükseklik modellerini çıkarmakta kullanılır; RADARSAT, TerraSAR-X ve Magellan örnek görevlerdendir. Radarın bir üstünlüğü, mikrodalgaların bulut, toz, duman, kar ve yağmurdan geçebilmesidir. Bu özellik, elektromanyetik tayfın hangi bölümünün atmosferden geçtiğiyle yakından ilgilidir.

Dört çözünürlük
Bir uzaktan algılama görüntüsünün kalitesi tek bir sayıyla anlatılamaz.
- Mekânsal çözünürlük: görüntüdeki bir pikselin yerdeki karşılığı. Tipik piksel kenarı 1 ile 1.000 metre arasındadır.
- Tayfsal çözünürlük: kaydedilen frekans bantlarının genişliği ve sayısı.
- Zamansal çözünürlük: uydunun ya da uçağın aynı yerden geçiş sıklığı.
- Radyometrik çözünürlük: algılayıcının ayırt edebildiği ışınım şiddeti sayısı; tipik olarak 8 ile 14 bit arasındadır.
Tarihçe ve örnekler
TIROS-1, 1 Nisan 1960'ta fırlatıldı. Landsat, NASA ile ABD Jeolojik Araştırma Kurumu'nun (USGS) ortak programıdır; ilk uydusu 23 Temmuz 1972'de fırlatıldı ve program Dünya karalarının uzaydan tutulan en uzun kesintisiz kaydı olarak anılır. Landsat 9, 27 Eylül 2021'de Vandenberg'den fırlatıldı. İlk ticari çok yüksek çözünürlüklü uydu IKONOS 1999'da yörüngeye girdi. NASA bugün tek bir yöntemle değil, uzaydan, havadan ve yerden birlikte çalışır; NISAR radarıyla kara ve buz yüzeylerini 12 günde iki kez haritalar, PACE okyanus rengini, SWOT su seviyelerini ölçer.

Türkiye'nin yer gözlem uyduları
Türkiye'de bu alandaki çalışmaların büyük bölümü TÜBİTAK UZAY bünyesinde yürür. Kurumun sayfalarına göre BİLSAT (2003) Türkiye'nin ilk yer gözlem uydusudur; ardından RASAT, GÖKTÜRK-2 ve İMECE gelir.
- RASAT: 2011'de yörüngeye çıktı. Tasarım ömrü üç yıldı; TÜBİTAK UZAY'a göre tam 11 yıl hizmet verdi ve yakın zamanda emekliye ayrıldı.
- GÖKTÜRK-2: 18 Aralık 2012'de fırlatıldı; yaklaşık 397 kg kütleli, 686 km irtifada, 2,5 m panikromatik ve 5 m renkli (RGB) çözünürlüklü bir uydu.
- İMECE: 15 Nisan 2023'te fırlatıldı; yaklaşık 700 kg kütleli, yaklaşık 680 km irtifada. Metrenin altında panikromatik çözünürlük sağlar; kırmızı-yeşil-mavi-yakın kızılötesi bantlarda 3,96 m çözünürlüğe sahiptir. Platformu TstarL-100'dür.
TÜBİTAK UZAY, uydu görüntüsü hizmetini 2014'ten beri "Gezgin" portalı üzerinden sunmaktadır. Ana sayfasına göre GÖKTÜRK-2 ve İMECE hâlen hizmet vermektedir. Bu uydular, Türkiye'nin yer gözlem uydusu envanterini oluşturur.
Sık karıştırılanlar
- Uzaktan algılama ≠ yalnızca uydu fotoğrafı: uçak, İHA, sonar ve radar da uzaktan algılama yöntemidir.
- Yer gözlem uydusu ile aynı şey değildir: uydu bir araçtır; uzaktan algılama ise o araçla yapılan ölçüm yöntemidir.
- Renk her zaman gerçek renk değildir: bazı görüntüler "yanlış renkli" üretilir. Landsat'ın 1975 tarihli İstanbul görüntüsünde bitki örtüsü kırmızı, kentsel alan gri, su siyah görünür; amaç göze doğal görünmek değil, bilgiyi ayırt edilebilir kılmaktır.






















