21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Ay atlası: dürbün ve teleskopla Ay'da görülecek yerler

Ay, çıplak gözle bile ayrıntı seçilebilen tek gök cismidir: koyu lekeler eski lav düzlükleri olan denizler, parlak bölgeler ise kraterlerle dolu yaylalardır. Bu atlas, Türkiye'den bakıldığında Ay'ın bize dönük yüzünde görülebilen en önemli 27 yer şeklini ve Apollo astronotlarının indiği altı noktayı, ne zaman ve neyle en iyi görüleceğiyle birlikte listeler. Ay'ın yüzeyini genel olarak tanımak için Ay'ın yüzeyi maddesine bakabilirsiniz.

Ay haritası nasıl kullanılır?

Ay'daki yer şekillerini görmenin sırrı terminatördür: Ay'ın aydınlık ve karanlık yarısını ayıran çizgi. Bu çizginin yakınında Güneş ufka yakın olduğu için kraterlerin, dağların ve vadilerin gölgeleri uzar ve kabartmalar belirginleşir. Dolunayda ise Güneş tepeden vurduğu için gölgeler kaybolur, yüzey düz görünür; bu yüzden dolunay, kraterleri izlemek için en kötü zamandır. Tablodaki "En iyi gözlem" sütunu, yer şeklinin terminatörün yakınında olduğu günleri, yeni Ay'dan sonra geçen gün sayısıyla verir. İlk değer akşam gökyüzündeki büyüyen Ay'ı, ikincisi gece yarısından sonra yükselen küçülen Ay'ı gösterir. Ay'ın bugün kaç günlük olduğunu Ay takviminden öğrenebilirsiniz.

Konum sütunundaki doğu (D) ve batı (B), Ay'ın kendi koordinatlarına göredir: Kriz Denizi doğu kenarda, Fırtınalar Okyanusu batı kenardadır. Kuzey yarımküreden çıplak gözle bakıldığında Ay'ın doğu kenarı sağda görünür; teleskop görüntüyü ters çevirebilir.

Ay denizleri

YerKonumEn iyi gözlem (yeni Ay'dan sonra)Nasıl görülür?
Huzur Denizi
Mare Tranquillitatis
8° K, 31° D6. gün (büyüyen hilal)
19. gün (küçülen şişkin Ay)
çıplak göz
Berraklık Denizi
Mare Serenitatis
27° K, 18° D7. gün (ilk dördün)
20. gün (küçülen şişkin Ay)
çıplak göz
Kriz Denizi
Mare Crisium
17° K, 59° D4. gün (büyüyen hilal)
16. gün (küçülen şişkin Ay)
çıplak göz
Bereket Denizi
Mare Fecunditatis
8° G, 51° D4. gün (büyüyen hilal)
17. gün (küçülen şişkin Ay)
çıplak göz
Nektar Denizi
Mare Nectaris
15° G, 35° D6. gün (büyüyen hilal)
18. gün (küçülen şişkin Ay)
çıplak göz
Buharlar Denizi
Mare Vaporum
13° K, 4° D8. gün (ilk dördün)
21. gün (küçülen şişkin Ay)
dürbün
Yağmurlar Denizi
Mare Imbrium
33° K, 16° B10. gün (büyüyen şişkin Ay)
22. gün (son dördün)
çıplak göz
Fırtınalar Okyanusu
Oceanus Procellarum
18° K, 57° B13. gün (büyüyen şişkin Ay)
26. gün (küçülen hilal)
çıplak göz
Bulutlar Denizi
Mare Nubium
21° G, 17° B10. gün (büyüyen şişkin Ay)
23. gün (son dördün)
çıplak göz
Nem Denizi
Mare Humorum
24° G, 39° B12. gün (büyüyen şişkin Ay)
24. gün (küçülen hilal)
çıplak göz
Soğuk Deniz
Mare Frigoris
56° K, 1° D8. gün (ilk dördün)
21. gün (küçülen şişkin Ay)
çıplak göz

Denizler, 3-4 milyar yıl önce büyük çarpmaların açtığı havzaları dolduran bazalt lavlarıdır; adlarını ilk gözlemcilerin onları gerçek deniz sanmasından alırlar. Ayrıntı için Ay denizi maddesine bakın.

Kraterler

YerKonumEn iyi gözlem (yeni Ay'dan sonra)Nasıl görülür?
Tycho Krateri
Tycho
43° G, 11° B9. gün (büyüyen şişkin Ay)
22. gün (son dördün)
dürbün (dolunayda ışınları çıplak gözle)
Kopernik Krateri
Copernicus
10° K, 20° B10. gün (büyüyen şişkin Ay)
23. gün (son dördün)
dürbün
Kepler Krateri
Kepler
8° K, 38° B12. gün (büyüyen şişkin Ay)
24. gün (küçülen hilal)
dürbün
Aristarkus Krateri
Aristarchus
24° K, 47° B12. gün (büyüyen şişkin Ay)
25. gün (küçülen hilal)
dürbün (Ay'ın en parlak noktası)
Platon Krateri
Plato
52° K, 9° B9. gün (büyüyen şişkin Ay)
22. gün (son dördün)
dürbün
Clavius Krateri
Clavius
59° G, 15° B10. gün (büyüyen şişkin Ay)
22. gün (son dördün)
dürbün
Theophilus Krateri
Theophilus
11° G, 26° D6. gün (büyüyen hilal)
19. gün (küçülen şişkin Ay)
dürbün
Ptolemaeus Krateri
Ptolemaeus
9° G, 2° B9. gün (büyüyen şişkin Ay)
21. gün (küçülen şişkin Ay)
dürbün
Grimaldi Krateri
Grimaldi
5° G, 68° B14. gün (dolunay)
27. gün (küçülen hilal)
dürbün
Langrenus Krateri
Langrenus
9° G, 61° D3. gün (büyüyen hilal)
16. gün (küçülen şişkin Ay)
dürbün
Arşimet Krateri
Archimedes
30° K, 4° B9. gün (büyüyen şişkin Ay)
21. gün (küçülen şişkin Ay)
küçük teleskop
Posidonius Krateri
Posidonius
32° K, 30° D6. gün (büyüyen hilal)
19. gün (küçülen şişkin Ay)
küçük teleskop

Tycho ve Kopernik gibi genç kraterlerin çevresinde parlak ışınlar bulunur; bunlar çarpmayla saçılan açık renkli malzemedir ve dolunayda en iyi görünür. Kraterlerin nasıl oluştuğunu çarpma krateri maddesinde bulabilirsiniz.

Dağlar, vadiler ve diğer yer şekilleri

YerKonumEn iyi gözlem (yeni Ay'dan sonra)Nasıl görülür?
Apenin Dağları
Montes Apenninus
20° K, 3° B9. gün (büyüyen şişkin Ay)
21. gün (küçülen şişkin Ay)
dürbün
Alp Vadisi
Vallis Alpes
49° K, 4° D8. gün (ilk dördün)
21. gün (küçülen şişkin Ay)
küçük teleskop
Düz Duvar
Rupes Recta
22° G, 8° B9. gün (büyüyen şişkin Ay)
22. gün (son dördün)
küçük teleskop
Shackleton Krateri
Shackleton
90° G, 130° DKutupta; yalnız Ay'ın salınımı (librasyon) elverince ufuk çizgisindegörülemez (güney kutbunda)

Apollo iniş yerleri

GörevKonumEn iyi gözlem (yeni Ay'dan sonra)Nasıl görülür?
Apollo 111° K, 23° D6. gün (büyüyen hilal)yer yalnız teleskopla, iz görülemez
Apollo 123° G, 23° B10. gün (büyüyen şişkin Ay)yer yalnız teleskopla, iz görülemez
Apollo 144° G, 17° B10. gün (büyüyen şişkin Ay)yer yalnız teleskopla, iz görülemez
Apollo 1526° K, 4° D8. gün (ilk dördün)yer yalnız teleskopla, iz görülemez
Apollo 169° G, 16° D7. gün (ilk dördün)yer yalnız teleskopla, iz görülemez
Apollo 1720° K, 31° D6. gün (büyüyen hilal)yer yalnız teleskopla, iz görülemez

Apollo astronotlarının bıraktığı araçlar ve izler Dünya'dan hiçbir teleskopla görülemez; en büyük teleskoplar bile Ay'da ancak yüzlerce metre boyutundaki ayrıntıları seçebilir. İniş yerleri ise teleskopla, çevrelerindeki kraterler yardımıyla bulunabilir. Görevlerin hikâyesi için Apollo programı sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ay'ın hep aynı yüzünü mü görürüz?

Evet. Ay kendi çevresindeki dönüşünü Dünya çevresindeki dolanımıyla aynı sürede tamamladığı için bize hep aynı yüzünü gösterir. Ancak librasyon denen salınım sayesinde zaman içinde yüzeyin yaklaşık yüzde 59'unu görebiliriz. Uzak yüz karanlık değildir; yalnızca Dünya'dan görülmez.

Ay'daki kraterler dürbünle görülür mü?

Evet. 7x50 ya da 10x50 bir dürbünle Tycho, Kopernik ve Platon gibi büyük kraterler, denizlerin sınırları ve Apenin Dağları rahatça görülür. Düz Duvar ve Alp Vadisi gibi ince ayrıntılar için küçük bir teleskop gerekir.

Ay'ı gözlemek için en iyi zaman ne zaman?

İlk dördün civarındaki akşamlar en rahat zamandır: Ay akşam saatlerinde gökyüzündedir ve terminatör Ay'ın ortasından geçtiği için birçok krater gölgeli görünür. Ay'ın fotoğrafını çekmek isterseniz Ay fotoğrafı nasıl çekilir? yazımıza bakın.

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar