Ay atlası: dürbün ve teleskopla Ay'da görülecek yerler
Ay, çıplak gözle bile ayrıntı seçilebilen tek gök cismidir: koyu lekeler eski lav düzlükleri olan denizler, parlak bölgeler ise kraterlerle dolu yaylalardır. Bu atlas, Türkiye'den bakıldığında Ay'ın bize dönük yüzünde görülebilen en önemli 27 yer şeklini ve Apollo astronotlarının indiği altı noktayı, ne zaman ve neyle en iyi görüleceğiyle birlikte listeler. Ay'ın yüzeyini genel olarak tanımak için Ay'ın yüzeyi maddesine bakabilirsiniz.
Ay haritası nasıl kullanılır?
Ay'daki yer şekillerini görmenin sırrı terminatördür: Ay'ın aydınlık ve karanlık yarısını ayıran çizgi. Bu çizginin yakınında Güneş ufka yakın olduğu için kraterlerin, dağların ve vadilerin gölgeleri uzar ve kabartmalar belirginleşir. Dolunayda ise Güneş tepeden vurduğu için gölgeler kaybolur, yüzey düz görünür; bu yüzden dolunay, kraterleri izlemek için en kötü zamandır. Tablodaki "En iyi gözlem" sütunu, yer şeklinin terminatörün yakınında olduğu günleri, yeni Ay'dan sonra geçen gün sayısıyla verir. İlk değer akşam gökyüzündeki büyüyen Ay'ı, ikincisi gece yarısından sonra yükselen küçülen Ay'ı gösterir. Ay'ın bugün kaç günlük olduğunu Ay takviminden öğrenebilirsiniz.
Konum sütunundaki doğu (D) ve batı (B), Ay'ın kendi koordinatlarına göredir: Kriz Denizi doğu kenarda, Fırtınalar Okyanusu batı kenardadır. Kuzey yarımküreden çıplak gözle bakıldığında Ay'ın doğu kenarı sağda görünür; teleskop görüntüyü ters çevirebilir.
Ay denizleri
| Yer | Konum | En iyi gözlem (yeni Ay'dan sonra) | Nasıl görülür? |
|---|---|---|---|
| Huzur Denizi Mare Tranquillitatis | 8° K, 31° D | 6. gün (büyüyen hilal) 19. gün (küçülen şişkin Ay) | çıplak göz |
| Berraklık Denizi Mare Serenitatis | 27° K, 18° D | 7. gün (ilk dördün) 20. gün (küçülen şişkin Ay) | çıplak göz |
| Kriz Denizi Mare Crisium | 17° K, 59° D | 4. gün (büyüyen hilal) 16. gün (küçülen şişkin Ay) | çıplak göz |
| Bereket Denizi Mare Fecunditatis | 8° G, 51° D | 4. gün (büyüyen hilal) 17. gün (küçülen şişkin Ay) | çıplak göz |
| Nektar Denizi Mare Nectaris | 15° G, 35° D | 6. gün (büyüyen hilal) 18. gün (küçülen şişkin Ay) | çıplak göz |
| Buharlar Denizi Mare Vaporum | 13° K, 4° D | 8. gün (ilk dördün) 21. gün (küçülen şişkin Ay) | dürbün |
| Yağmurlar Denizi Mare Imbrium | 33° K, 16° B | 10. gün (büyüyen şişkin Ay) 22. gün (son dördün) | çıplak göz |
| Fırtınalar Okyanusu Oceanus Procellarum | 18° K, 57° B | 13. gün (büyüyen şişkin Ay) 26. gün (küçülen hilal) | çıplak göz |
| Bulutlar Denizi Mare Nubium | 21° G, 17° B | 10. gün (büyüyen şişkin Ay) 23. gün (son dördün) | çıplak göz |
| Nem Denizi Mare Humorum | 24° G, 39° B | 12. gün (büyüyen şişkin Ay) 24. gün (küçülen hilal) | çıplak göz |
| Soğuk Deniz Mare Frigoris | 56° K, 1° D | 8. gün (ilk dördün) 21. gün (küçülen şişkin Ay) | çıplak göz |
Denizler, 3-4 milyar yıl önce büyük çarpmaların açtığı havzaları dolduran bazalt lavlarıdır; adlarını ilk gözlemcilerin onları gerçek deniz sanmasından alırlar. Ayrıntı için Ay denizi maddesine bakın.
Kraterler
| Yer | Konum | En iyi gözlem (yeni Ay'dan sonra) | Nasıl görülür? |
|---|---|---|---|
| Tycho Krateri Tycho | 43° G, 11° B | 9. gün (büyüyen şişkin Ay) 22. gün (son dördün) | dürbün (dolunayda ışınları çıplak gözle) |
| Kopernik Krateri Copernicus | 10° K, 20° B | 10. gün (büyüyen şişkin Ay) 23. gün (son dördün) | dürbün |
| Kepler Krateri Kepler | 8° K, 38° B | 12. gün (büyüyen şişkin Ay) 24. gün (küçülen hilal) | dürbün |
| Aristarkus Krateri Aristarchus | 24° K, 47° B | 12. gün (büyüyen şişkin Ay) 25. gün (küçülen hilal) | dürbün (Ay'ın en parlak noktası) |
| Platon Krateri Plato | 52° K, 9° B | 9. gün (büyüyen şişkin Ay) 22. gün (son dördün) | dürbün |
| Clavius Krateri Clavius | 59° G, 15° B | 10. gün (büyüyen şişkin Ay) 22. gün (son dördün) | dürbün |
| Theophilus Krateri Theophilus | 11° G, 26° D | 6. gün (büyüyen hilal) 19. gün (küçülen şişkin Ay) | dürbün |
| Ptolemaeus Krateri Ptolemaeus | 9° G, 2° B | 9. gün (büyüyen şişkin Ay) 21. gün (küçülen şişkin Ay) | dürbün |
| Grimaldi Krateri Grimaldi | 5° G, 68° B | 14. gün (dolunay) 27. gün (küçülen hilal) | dürbün |
| Langrenus Krateri Langrenus | 9° G, 61° D | 3. gün (büyüyen hilal) 16. gün (küçülen şişkin Ay) | dürbün |
| Arşimet Krateri Archimedes | 30° K, 4° B | 9. gün (büyüyen şişkin Ay) 21. gün (küçülen şişkin Ay) | küçük teleskop |
| Posidonius Krateri Posidonius | 32° K, 30° D | 6. gün (büyüyen hilal) 19. gün (küçülen şişkin Ay) | küçük teleskop |
Tycho ve Kopernik gibi genç kraterlerin çevresinde parlak ışınlar bulunur; bunlar çarpmayla saçılan açık renkli malzemedir ve dolunayda en iyi görünür. Kraterlerin nasıl oluştuğunu çarpma krateri maddesinde bulabilirsiniz.
Dağlar, vadiler ve diğer yer şekilleri
| Yer | Konum | En iyi gözlem (yeni Ay'dan sonra) | Nasıl görülür? |
|---|---|---|---|
| Apenin Dağları Montes Apenninus | 20° K, 3° B | 9. gün (büyüyen şişkin Ay) 21. gün (küçülen şişkin Ay) | dürbün |
| Alp Vadisi Vallis Alpes | 49° K, 4° D | 8. gün (ilk dördün) 21. gün (küçülen şişkin Ay) | küçük teleskop |
| Düz Duvar Rupes Recta | 22° G, 8° B | 9. gün (büyüyen şişkin Ay) 22. gün (son dördün) | küçük teleskop |
| Shackleton Krateri Shackleton | 90° G, 130° D | Kutupta; yalnız Ay'ın salınımı (librasyon) elverince ufuk çizgisinde | görülemez (güney kutbunda) |
Apollo iniş yerleri
| Görev | Konum | En iyi gözlem (yeni Ay'dan sonra) | Nasıl görülür? |
|---|---|---|---|
| Apollo 11 | 1° K, 23° D | 6. gün (büyüyen hilal) | yer yalnız teleskopla, iz görülemez |
| Apollo 12 | 3° G, 23° B | 10. gün (büyüyen şişkin Ay) | yer yalnız teleskopla, iz görülemez |
| Apollo 14 | 4° G, 17° B | 10. gün (büyüyen şişkin Ay) | yer yalnız teleskopla, iz görülemez |
| Apollo 15 | 26° K, 4° D | 8. gün (ilk dördün) | yer yalnız teleskopla, iz görülemez |
| Apollo 16 | 9° G, 16° D | 7. gün (ilk dördün) | yer yalnız teleskopla, iz görülemez |
| Apollo 17 | 20° K, 31° D | 6. gün (büyüyen hilal) | yer yalnız teleskopla, iz görülemez |
Apollo astronotlarının bıraktığı araçlar ve izler Dünya'dan hiçbir teleskopla görülemez; en büyük teleskoplar bile Ay'da ancak yüzlerce metre boyutundaki ayrıntıları seçebilir. İniş yerleri ise teleskopla, çevrelerindeki kraterler yardımıyla bulunabilir. Görevlerin hikâyesi için Apollo programı sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ay'ın hep aynı yüzünü mü görürüz?
Evet. Ay kendi çevresindeki dönüşünü Dünya çevresindeki dolanımıyla aynı sürede tamamladığı için bize hep aynı yüzünü gösterir. Ancak librasyon denen salınım sayesinde zaman içinde yüzeyin yaklaşık yüzde 59'unu görebiliriz. Uzak yüz karanlık değildir; yalnızca Dünya'dan görülmez.
Ay'daki kraterler dürbünle görülür mü?
Evet. 7x50 ya da 10x50 bir dürbünle Tycho, Kopernik ve Platon gibi büyük kraterler, denizlerin sınırları ve Apenin Dağları rahatça görülür. Düz Duvar ve Alp Vadisi gibi ince ayrıntılar için küçük bir teleskop gerekir.
Ay'ı gözlemek için en iyi zaman ne zaman?
İlk dördün civarındaki akşamlar en rahat zamandır: Ay akşam saatlerinde gökyüzündedir ve terminatör Ay'ın ortasından geçtiği için birçok krater gölgeli görünür. Ay'ın fotoğrafını çekmek isterseniz Ay fotoğrafı nasıl çekilir? yazımıza bakın.












