23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Takımyıldız

Takımyıldız, gök küresinin Uluslararası Astronomi Birliği'nce sınırları belirlenmiş 88 bölgesinden her biridir ve içindeki yıldız örüntüsüyle adlandırılır.

İngilizce karşılığı
Constellation
İlgili alan
Astronomi

Takımyıldız, gökyüzünde birbirine yakın görünen yıldızların hayali çizgilerle birleştirilerek oluşturulan şekil ve bu şeklin bulunduğu gök bölgesidir. Günümüzde Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) gök küresini, sınırları kesin çizilmiş 88 takımyıldıza böler.

Nasıl işler?

Bir takımyıldızdaki yıldızlar çoğunlukla birbiriyle bağlı değildir. Aynı doğrultuda görünürler, ancak Dünya'dan çok farklı uzaklıklarda olabilirler. Orion'da Betelgeuse'in uzaklığı için güncel tahminler yaklaşık 400-600 ışık yılı arasındadır, Rigel ise yaklaşık 860 ışık yılı uzaktadır. Yıldızlar uzayda ayrı yönlerde hareket ettiği için takımyıldızların biçimi onbinlerce yıl içinde bozulur.

Eski toplumlar takımyıldızları hikâyelerle ve yön bulmanın yanında takvim işaretçisi olarak kullandı. Bugün ise gök bölgesinin kendisi bir "adres" işlevi görür: bir nesnenin hangi takımyıldızda olduğu söylenince gökyüzünün hangi tarafında aranacağı anlaşılır. 88 takımyıldızın hepsi gök küresinin tamamını (yaklaşık 41 bin kare derece) kapsar ve hiçbir boşluk bırakmaz. En geniş takımyıldız Su Yılanı (Hydra) yaklaşık 1300 kare derece, en küçüğü Güney Haçı (Crux) 68,4 kare derece kaplar.

Takımyıldız ile asterizm farklı kavramlardır. Asterizm, resmi olmayan tanınmış yıldız kümeleridir. Büyükayı'nın yedi parlak yıldızının oluşturduğu "Büyük Kepçe" ya da "Saman Yolu" ya da Yaz Üçgeni (Vega, Deneb, Altair) birer asterizmdir; Büyükayı ise bunları içeren resmi takımyıldızdır.

Örnekler

Büyükayı'nın (Ursa Major) kepçesindeki iki yıldız, Kutup Yıldızı'nı gösterir. Kutup Yıldızı Küçükayı (Ursa Minor) takımyıldızındadır ve gök kutbuna yakın olduğu için kuzeyi gösterir. Avcı (Orion) kış göğünün en tanınmış takımyıldızıdır; üç yıldızdan oluşan kuşağı kolay bulunur. Kuğu (Cygnus), Samanyolu'nun üzerinde yer alır. Kassiopeia, W biçimiyle tanınır.

Burçlarla ilgili zodyak takımyıldızları, ekliptiğin geçtiği 13 takımyıldızdır. Güney yarım kürede Güney Haçı denizciler için yön bulma işaretidir.

Tarihçe

Bugünkü takımyıldızların çoğu Mezopotamya ve Yunan kökenlidir. Batlamyus (Ptolemaios) 2. yüzyılda Almagest eserinde 48 takımyıldızı listeledi. Güney göğündeki takımyıldızlar ise sonradan eklendi: 16. yüzyılın sonunda Petrus Plancius'un gök küreleri, Hollandalı denizciler Pieter Dirkszoon Keyser ile Frederick de Houtman'ın gözlemlerine dayanarak bu bölgeyi doldurdu; Lacaille ise 1752'de on dört yeni takımyıldız tanımladı ve Argo Navis'i üçe böldü. IAU 1922'de 88 takımyıldızlık güncel listeyi kabul etti. Belçikalı gökbilimci Eugène Delporte'un çizdiği kesin sınırlar 1928'de benimsendi ve 1930'da yayımlandı.

Neden önemli?

Takımyıldızlar, gökbilimde hâlâ yön bulmanın ve bir gök cismini tarif etmenin ortak dilidir. Yıldızların bayer adlandırması (Alfa Orionis gibi) takımyıldız adlarına dayanır. Gece göğünü öğrenmek isteyen herkes için ilk adım takımyıldızları tanımaktır. Hint, Çin ve Türk gök kültürleri farklı takımyıldız gelenekleri geliştirmiştir; bunlar da kültürel mirasın parçasıdır.

Bilmeye değer ayrıntılar

Takımyıldızların isimleri farklı kültürlerde değişir. Türk halk gök bilgisinde de gökyüzündeki oluşumların kendine özgü adları vardır; örneğin Pleiades kümesi Ülker olarak bilinir. Farklı halkların gökyüzüne bakışı bu yüzden zengindir. Bugün bilimsel yazışmada IAU adları kullanılır, ama halk adları kültürel miras olarak yaşar. Yıldızların kendi adları da IAU tarafından listelenir; IAU'nun 2016'da kurduğu Yıldız Adları Çalışma Grubu (WGSN) aracılığıyla birkaç yüz yıldızın resmi bir adı vardır. Bir takımyıldızı öğrenmenin kolay yolu, parlak bir yıldızdan başlayıp komşularına atlamaktır. Örneğin Orion'un kuşağı uzatılırsa bir yanda Sirius'a, öbür yanda Aldebaran'a ulaşılır.

İlgili terimler

  • Zodyak
  • Ekliptik
  • Asterizm
  • Sağ açıklık ve dik açıklık
  • Kutup yıldızı

Ayrıntılı anlatım: Gökyüzünün bilinen yıldızları →

Güneş'in, Ay'ın ve gezegenlerin bugün hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu, Merkür retrosu tarihlerini Burçların gökyüzü sayfasında görebilirsiniz.

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. Vulcan soruşturması: ULA kaybın nedenini BE-4 motorlarına yakıt akışında arıyorVulcan soruşturması: ULA kaybın nedenini BE-4 motorlarına yakıt akışında arıyor19 Kasım 2026, 01:34
  2. Takımyıldız projektörü nasıl yapılır? Kartondan proje ve gözlem rehberiTakımyıldız projektörü nasıl yapılır? Kartondan proje ve gözlem rehberi6 Kasım 2026, 17:43
  3. Çin'in uydu internet ağına 28. grup: Uzun Yürüyüş 8A Hainan'dan fırlatıldıÇin'in uydu internet ağına 28. grup: Uzun Yürüyüş 8A Hainan'dan fırlatıldı26 Ekim 2026, 01:13
  4. ASELSAN, GÖKBAĞI uydusunu IAC 2026'da sergiledi: hedef ayda dört uydu üretmekASELSAN, GÖKBAĞI uydusunu IAC 2026'da sergiledi: hedef ayda dört uydu üretmek20 Ekim 2026, 12:45
  5. Burçlar nereden geldi? Babil'den bugüne zodyak ve astronomiBurçlar nereden geldi? Babil'den bugüne zodyak ve astronomi7 Ekim 2026, 23:21
  6. Mega takımyıldız furyası kaynak rekabetini kızıştırıyorMega takımyıldız furyası kaynak rekabetini kızıştırıyor5 Ekim 2026, 22:13

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar