23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Astrofizik

Gök cisimlerinin ve evrenin fiziksel doğasını, yani ne olduklarını, nasıl ışıdıklarını ve nasıl evrildiklerini fizik ve kimya yöntemleriyle inceleyen bilim dalı.

İngilizce karşılığı
Astrophysics
İlgili alan
Astrofizik

Astrofizik, fizik ve kimyanın yöntemlerini yıldızlara, galaksilere, gezegenlere ve evrenin bütününe uygulayan bilim dalıdır. Alanın kurucularından James Keeler'ın ifadesiyle astrofizik, gök cisimlerinin nerede olduğundan çok ne olduklarını anlamaya çalışır. Günümüzde "astronomi" ve "astrofizik" sözcükleri çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır.

Nasıl işler?

Astrofizikçi bir yıldıza dokunamaz, ama ondan gelen ışığı çok ayrıntılı çözümleyebilir. Işığı renklerine ayırdığınızda ortaya çıkan tayfta ince karanlık ya da parlak çizgiler görülür. Her element bu çizgileri kendine özgü dalga boylarında oluşturur; bu yüzden tayf, yıldızın kimyasal parmak izidir. Çizgilerin genişliği ve kayması da sıcaklık, basınç, dönme ve bize göre hareket hakkında bilgi verir.

Bu ölçümler fizik kuramlarıyla birleştirilir. Klasik mekanik, elektromanyetizma, termodinamik, kuantum mekaniği, görelilik ve nükleer fizik bir yıldızın içinde aynı anda iş başındadır. Kuramsal astrofizikçiler bu yasalarla yıldız modelleri ve evren simülasyonları kurar; gözlemciler de modellerin öngördüğü işaretleri arar. Bugün gözlemler radyo dalgalarından gama ışınlarına kadar tüm elektromanyetik tayfa yayılmıştır; 21. yüzyılda kütleçekim dalgaları da bu araç takımına eklenmiştir.

Gözlemler dalga boyuna göre ayrı kollara ayrılır. Radyo astronomisi birkaç milimetreden uzun dalgalarla, çoğunlukla yıldızlararası gaz ve toz bulutları gibi soğuk cisimleri inceler. Kızılötesi astronomi, gezegenler gibi yıldızlardan daha soğuk cisimleri görmeye yarar. Morötesi, X ışını ve gama ışını astronomisi kara delikler, magnetarlar ve çift pulsarlar gibi çok enerjik süreçleri inceler; bu ışınlar atmosferi iyi geçemediği için çoğunlukla uzay teleskopları kullanılır. Zaman ölçeği de değişir: radyo gözlemleri milisaniyelik pulsar atımlarını yakalayabilirken, bazı cisimlerin yüzyıllara yayılan kayıtları vardır.

Örnekler

Astrofiziğin incelediği konular arasında Güneş fiziği, yıldızların doğumu ve ölümü, yıldızlararası madde, ötegezegenler, galaksilerin oluşumu ve kozmik mikrodalga arka plan ışıması bulunur. Karanlık madde ve karanlık enerji ile evrenin kökeni ve sonu da alanın en büyük sorularıdır. Kara delikler ve nötron yıldızları önce kuramla öngörüldü, sonra kuasarlar ve pulsarlar gibi olguları açıklamak için kullanıldı.

Helyum, astrofiziğin klasik bir başarı öyküsüdür. Norman Lockyer 1868'de Güneş tayfında bilinen hiçbir elemente uymayan sarı bir çizgi gördü ve bunun yeni bir elemente ait olduğunu ileri sürdü. Element, Güneş'in Yunanca adından esinlenerek helyum diye adlandırıldı.

Tarihçe

Aristoteles'ten bu yana gök cisimlerinin Dünya'dakinden tümüyle farklı bir maddeden yapıldığı düşünülüyordu. 17. yüzyılda Galileo, Descartes ve Newton gökte ve yerde aynı yasaların geçerli olduğunu savundu, ancak bunu kanıtlayacak araçlar henüz yoktu. 19. yüzyılın başında William Hyde Wollaston ve Joseph von Fraunhofer, Güneş ışığının tayfında karanlık çizgiler buldu. 1860'a gelindiğinde Gustav Kirchhoff ve Robert Bunsen bu çizgilerin bilinen elementlerin çizgileriyle örtüştüğünü gösterdi. Böylece Güneş'te ve yıldızlarda Dünya'dakiyle aynı elementlerin bulunduğu kanıtlandı.

1885'te Edward Pickering, Harvard Gözlemevi'nde yıldız tayflarını sınıflandırma programı başlattı. Williamina Fleming, Antonia Maury ve Annie Jump Cannon'ın da içinde olduğu kadın hesaplayıcılar ekibi, 1890'a kadar 10.000'i aşkın yıldızı katalogladı. Cannon'ın geliştirdiği Harvard sınıflaması 1922'de dünya çapında kabul gördü. Cecilia Payne-Gaposchkin 1925'teki doktora tezinde yıldızların ağırlıklı olarak hidrojen ve helyumdan oluştuğunu öne sürdü. 1895'te George Ellery Hale ve James Keeler, alanın hâlâ yayımlanan başlıca dergisi The Astrophysical Journal'ı kurdu.

İlgili terimler

  • Astronomi
  • Tayf (spektrum)
  • Kozmoloji
  • Yıldız
  • Kara delik
  • Nötron yıldızı

İlgili terimlerTümü →

Kozmik tozCosmic dust (interstellar dust)Kozmik toz, yıldızlararası ortamda gaza karışmış mikrometre altı silikat ve karbon taneleridir; ışığı sönümler, kızılötesinde ışır ve yıldızların ile gezegenlerin ham maddesini oluşturur.Önyıldız (protoyıldız)ProtostarÖnyıldız, moleküler bulutun çöken bir parçasından doğan, kütle toplayan ve çekirdeğinde henüz hidrojen füzyonu başlamamış genç yıldız nesnesidir.Galaksi dönme eğrisiGalaxy rotation curveGalaksi dönme eğrisi, yıldız ve gazın yörünge hızını merkezden uzaklığa göre gösterir; dış bölgelerde düşmeyip düz kalması karanlık madde ve MOND tartışmasının çıkış noktasıdır.Ters kare yasasıInverse-square lawTers kare yasası, bir noktadan yayılan ışığın, kütleçekiminin ya da elektrik kuvvetinin şiddetinin uzaklığın karesiyle azaldığını söyler: uzaklık iki katına çıkarsa şiddet dörtte birine düşer.Tayf türü (yıldız sınıflandırması)Spectral type (stellar classification)Tayf türü, yıldızları ışığındaki soğurma çizgilerine göre O, B, A, F, G, K, M harfleriyle en sıcaktan en soğuğa sıralayan sınıflandırmadır; Güneş G2V'dir.Işık hızıSpeed of lightIşık hızı, ışığın boşlukta aldığı yolun hızıdır: tam olarak saniyede 299 792 458 metre; evrende bilgi ve madde için aşılamaz üst hız sınırı olarak işlev görür.Aşırı dev yıldızSupergiant starAşırı dev yıldız, çok kütleli ve evrimleşmiş, binlerce ila milyonlarca Güneş parlaklığına ulaşan yıldızdır; Betelgeuse, Rigel ve Antares bu sınıftandır ve süpernova olarak ölürler.Süpernova kalıntısıSupernova remnantSüpernova kalıntısı, patlayan bir yıldızın fırlattığı madde ile süpürdüğü gazın şok dalgasıyla genişleyen bulutudur; Yengeç Bulutsusu ve Cassiopeia A en bilinen örnekleridir.

Bu konudaki haberler

  1. Güneş'teki spiküllerin dönme gizemi: Dönen jetler değil, kıvrımlı plazma perdeleriGüneş'teki spiküllerin dönme gizemi: Dönen jetler değil, kıvrımlı plazma perdeleri30 Ekim 2026, 16:38
  2. Samanyolu diski iki hızda yassılaştı: dönüm noktası 10,85 milyar yıl önceSamanyolu diski iki hızda yassılaştı: dönüm noktası 10,85 milyar yıl önce27 Ekim 2026, 07:11
  3. Evrenin sisini kim dağıttı? Hubble'a göre süpernova rüzgârları ışığın önünü kesiyorEvrenin sisini kim dağıttı? Hubble'a göre süpernova rüzgârları ışığın önünü kesiyor23 Ekim 2026, 07:12
  4. Türk öğrenciler Uluslararası Astronomi ve Astrofizik Olimpiyatı'ndan 4 madalyayla döndüTürk öğrenciler Uluslararası Astronomi ve Astrofizik Olimpiyatı'ndan 4 madalyayla döndü18 Ekim 2026, 01:12
  5. Güneş rüzgârı türbülansında manyetik dönüş yönü belli bir ölçekte tersine dönüyorGüneş rüzgârı türbülansında manyetik dönüş yönü belli bir ölçekte tersine dönüyor13 Ekim 2026, 11:43
  6. NASA yeni görev sınıfının ilk üyesini seçti: PRIMA kızılötesi teleskobuNASA yeni görev sınıfının ilk üyesini seçti: PRIMA kızılötesi teleskobu2 Ekim 2026, 01:09

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar