Apollo 11

Apollo 11, insanları ilk kez Ay yüzeyine indiren ABD uzay uçuşudur. 16-24 Temmuz 1969 arasında yapılan görev, NASA'nın Apollo programındaki beşinci insanlı uçuştu. Komutan Neil Armstrong ve Ay modülü pilotu Buzz Aldrin, Eagle adlı modülle Sükûnet Denizi'ne indi; komuta modülü pilotu Michael Collins ise Columbia ile Ay yörüngesinde kaldı. Görev, Başkan John F. Kennedy'nin Mayıs 1961'de koyduğu "on yıl bitmeden Ay'a insan indirip güvenle geri getirme" hedefini gerçekleştirdi ve Soğuk Savaş yıllarının uzay yarışının doruk noktası oldu.

Görevin amacı

Apollo 11'in temel amacı basitti: İki astronotu Ay'a indirmek, yüzeyde kısa bir keşif yaptırmak ve üçünü de sağ salim Dünya'ya döndürmek. Bunun yanında Ay toprağından ve kayalarından örnek toplamak, yüzeye bilimsel aletler kurmak ve Ay'da çalışmanın nasıl bir şey olduğunu ölçmek de hedefler arasındaydı. İniş yeri, Sükûnet Denizi'nin güneyinde, Sabine D kraterinin yaklaşık 19 kilometre güneybatısındaydı. İnsansız Ranger 8 ve Surveyor 5 araçları ile Lunar Orbiter haritalarına göre bölge görece düz ve pürüzsüzdü; inişte ve yürüyüşte büyük zorluk çıkarması beklenmiyordu. Görev, 1967'deki ölümcül Apollo 1 yangınının ardından toparlanan programın ve daha önceki Mercury ile Gemini uçuşlarında geliştirilen tekniklerin ürünüydü.

Uzay aracı ve araçları

Apollo uzay aracı üç parçadan oluşuyordu: Astronotların yolculuk ettiği ve Dünya'ya dönen tek parça olan komuta modülü Columbia; itki, elektrik, oksijen ve su sağlayan servis modülü; ve iki aşamalı Ay modülü Eagle. Eagle'ın iniş aşamasında büyük bir motor ve yakıt tankları, kalkış aşamasında ise iki kişilik kabin ile Ay yörüngesine dönmeyi sağlayan küçük bir motor vardı. Araç, Saturn V roketiyle fırlatıldı. Astronotlar yüzeye, Ay depremlerini ölçen bir sismometre ile Dünya-Ay uzaklığını lazerle ölçmeye yarayan bir yansıtıcı dizisi bıraktı.

Yolculuk ve önemli anlar

• 16 Temmuz 1969: Saturn V, Kennedy Uzay Merkezi'nden kalktı; fırlatmayı çevredeki yol ve kumsallardan yaklaşık bir milyon kişi izledi.
• 19 Temmuz: Araç Ay'ın arkasında motorunu ateşleyerek Ay yörüngesine girdi.
• 20 Temmuz: İniş sırasında bilgisayar 1201 ve 1202 alarmları verdi; Görev Kontrol inişin sürmesine onay verdi. Armstrong, otomatik sistemin yöneldiği kayalık alanı geçmek için kontrolü ele aldı. Eagle 20.17 UTC'de, iniş için yaklaşık 25 saniyelik yakıt payı kaldığı sanılırken yere değdi. Armstrong, Görev Kontrol'e "Houston, burası Sükûnet Üssü. Kartal indi." diye bildirdi.
• 21 Temmuz, 02.56 UTC: Armstrong Ay'a ilk adımı attı ve "Bu bir insan için küçük, insanlık için dev bir adım" dedi. Aldrin 19 dakika sonra ona katıldı. Görüntüler en az 600 milyon kişiye ulaştı.
• Yaklaşık iki buçuk saatlik yürüyüşte bayrak dikildi, aletler kuruldu, örnekler toplandı. Başkan Richard Nixon astronotlarla Beyaz Saray'dan telefonla konuştu. Aldrin manzarayı tek cümleyle anlattı: "Görkemli ıssızlık."
• Ay modülünün merdivenine "Burada Dünya gezegeninden insanlar Ay'a ilk kez ayak bastı, Temmuz 1969. Bütün insanlık adına barış içinde geldik" yazılı bir levha bırakıldı.
• 21 Temmuz: Eagle yüzeyden kalkıp Columbia'ya kenetlendi.
• 24 Temmuz: Columbia Pasifik'e indi; mürettebat USS Hornet gemisinde karantinaya alındı.

Bilimsel sonuçlar

Apollo 11, Dünya'ya 21,5 kilogram Ay malzemesi getirdi. Örneklerde iki tür kaya bulundu: bazalt ve breş. Bu örneklerde daha önce bilinmeyen üç mineral tanımlandı: armalkolit, tranquillityit ve piroksferroit. Armalkolit adını üç astronotun soyadlarından alır; üç mineral de sonradan Dünya'da da bulundu. Sismometre Ağustos 1969'a kadar komut alabildi, Aralık 1969'a kadar da veri gönderdi. Lazer yansıtıcı deneyi ise 2025 itibarıyla hâlâ kullanılıyor ve Dünya ile Ay arasındaki uzaklığın hassas ölçümüne katkı veriyor. Ay'ın yapısı hakkında daha fazlası Ay'ın yüzeyi sayfasında.

Bilmeye değer

• İnişteki bilgisayar alarmlarına karşın yazılım, öncelikli işleri sürdürüp ikincil olanları erteleyerek inişin iptalini önledi; MIT'deki uçuş yazılımı çalışmalarını Margaret Hamilton yönetiyordu.
• Kalkıştan önce Aldrin, ana motoru devreye sokan bir şalteri kazara kırdı; şalter bir keçeli kalemin ucuyla çalıştırıldı.
• Apollo 11 yüzeydeyken Sovyetlerin insansız Luna 15 sondası, 21 Temmuz'da Ay'a çakıldı.
• Astronotlar dönüşte, Ay'dan mikrop getirme ihtimaline karşı toplam 21 gün karantinada tutuldu.
• Komuta modülü Columbia bugün Washington'daki Ulusal Hava ve Uzay Müzesi'nde; Eagle'ın iniş aşaması ise hâlâ Ay'da duruyor.
• Göreve odaklanan yapımlar arasında 2019 yapımı Apollo 11 belgeseli ve Ay'da İlk İnsan (First Man) filmi var.