21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Apollo iniş yerleri nedir? Ay'da altı inişin noktaları ve izleri

Apollo 11, 12, 14, 15, 16 ve 17'nin indiği altı nokta: nerede oldukları, ne buldukları ve LRO görüntülerinde bugün hangi izlerin hâlâ seçilebildiği.

Türü
Yapı ve bölge
Bulunduğu yer
Ay'ın Dünya'dan görünen yüzü (ekvator çevresi)
Keşif
1969-1972 (Apollo 11-17 inişleri); LRO görüntüleri 2009'dan beri

Apollo iniş yerleri, NASA'nın Apollo programı kapsamında 1969-1972 arasında insanlı olarak indiği altı noktadır: Apollo 11 (Huzur Denizi), 12 (Fırtınalar Okyanusu), 14 (Fra Mauro), 15 (Hadley-Apenin), 16 (Descartes Yaylaları) ve 17 (Taurus-Littrow Vadisi). Hepsi Ay'ın Dünya'dan görünen yüzünde, ekvatora yakın bir bantta yer alır; toplam on iki astronot bu noktalarda Ay yüzeyine ayak bastı. Bugün bu yerlerin her birinde inen aracın alt kademesi, bilimsel aletler ve astronotların yürüyüş izleri hâlâ durur ve bunlar Ay yörüngesindeki araçların görüntülerinde seçilebilir.

Altı iniş bir bakışta

Apollo programının ana hatları Apollo programı sayfasında, Luna'dan Artemis'e uzanan Ay yolculukları ise Ay'a yolculuklar sayfasında anlatılıyor. Aşağıdaki tablo altı inişi yan yana koyar; yüzey süreleri astronotların araçtan çıkıp dışarıda geçirdiği toplam süreyi gösterir.

Görevİniş tarihiİniş yeriYüzey yürüyüşü (toplam)Getirilen örnek
Apollo 1120 Temmuz 1969Huzur Denizi (Tranquility Base)yaklaşık 2 saat 32 dakikayaklaşık 21,5 kg
Apollo 1219 Kasım 1969Fırtınalar Okyanusu7 saat 45 dakikayaklaşık 33,5 kg
Apollo 145 Şubat 1971Fra Mauro9 saat 22 dakikayaklaşık 42,8 kg
Apollo 1530 Temmuz 1971Hadley-Apeninyaklaşık 18,5 saat (üç yürüyüş)yaklaşık 77 kg
Apollo 1621 Nisan 1972Descartes Yaylaları20 saat 14 dakikayaklaşık 95,7 kg
Apollo 1711 Aralık 1972Taurus-Littrow Vadisi22 saat 4 dakikayaklaşık 115 kg

NASA'nın Ay örnekleri kataloğuna göre altı görev toplam 382 kilogram Ay kayası ve toprağı getirdi; bu da yaklaşık 2.200 ayrı örnek demek. Aşağıdaki grafik, görevler ilerledikçe örnek kütlesinin nasıl büyüdüğünü gösteriyor.

Apollo iniş yerlerinden getirilen örnek kütlesi
Uzay Gündem
Verileri göster
Apollo 1121.5
Apollo 1233.45
Apollo 1442.8
Apollo 1577
Apollo 1695.71
Apollo 17115

Apollo 11: Huzur Denizi'nde Tranquility Base

20 Temmuz 1969'da Neil Armstrong ve Buzz Aldrin, Huzur Denizi'ne indi; iniş yeri Ay'ın ekvatoruna çok yakın, yaklaşık 0,7° kuzey ve 23,5° doğu konumundadır. Otomatik yönlendirme aracı, "West" adlı kraterin kuzeydoğusundaki kayalarla dolu bir bölgeye götürüyordu; Armstrong aracı elle batıya yönelterek daha düz bir yer aradı. İnişin sonunda geriye yaklaşık 25-50 saniyelik yakıt kaldığı aktarılır. Çevredeki Little West, Aldrin, Collins ve Armstrong kraterleri bu bölgeyi haritada tanımlayan adlardır.

Tek bir yürüyüş yapıldı; yaklaşık 2 saat 32 dakika sürdü. Astronotlar bayrağı dikti, Erken Apollo Bilimsel Deney Paketi'ni (EASEP) kurdu ve yaklaşık 21,5 kg örnek topladı. Göreve ayrılmış sayfa olan Apollo 11 görevi, uçuşun tamamını anlatıyor.

Apollo 12: Surveyor 3'ün yanına iniş

Kasım 1969'da Pete Conrad ve Alan Bean, Fırtınalar Okyanusu'na indi. Görevin asıl kozu hassasiyetti: Ay modülü, 1967'de oraya yumuşak iniş yapmış insansız Surveyor 3 uzay aracının yalnızca yaklaşık 160-180 metre yakınına kondu. Bu, yeryüzünden yönlendirilen bir inişin Ay'da önceden seçilmiş bir noktaya kabaca yürüme mesafesinde yapılabileceğini gösterdi.

İki yürüyüşün toplamı 7 saat 45 dakika sürdü. Conrad ve Bean, Surveyor 3'e yürüyüp aracın televizyon kamerası ve birkaç parçasını söküp Dünya'ya getirdi; bu parçalar Ay yüzeyinde yaklaşık iki buçuk yıl kalmış malzemenin incelenmesine imkân verdi. Yolda Head, Bench, Sharp, Halo ve Block gibi kraterlere de uğradılar.

Apollo 12'nin ikinci yürüyüşünde çekilen kare: önde Surveyor 3, arkada Apollo 12 Ay modülü. Pete Conrad, Surveyor'un kamerasını inceliyor.
NASA (AS12-48-7133)

Apollo 14: Fra Mauro'nun yüksek arazisi

Fra Mauro, aslında Apollo 13'ün hedefiydi; o uçuşun yarıda kalmasıyla Apollo 14 aynı bölgeye yöneldi. Alan Shepard ve Edgar Mitchell 5 Şubat 1971'de indiler. Fra Mauro oluşumu, Yağmurlar Denizi'ni açan çarpmanın savurduğu enkazdan oluştuğu düşünülen tepeli bir arazidir; bu nedenle burası, çarpma havzalarının yaşını ve malzemesini araştırmak için seçilmişti. İniş yeri, Bulutlar Denizi'nin yakınındadır.

İki yürüyüş toplam 9 saat 22 dakika sürdü ve yaklaşık 42,8 kg örnek getirildi. Astronotlar iki tekerlekli el arabası (MET) ile araç gereç taşıdılar; Cone Krateri'ne tırmanmaya çalıştılar. LRO görüntüleri, krater kenarına yaklaşık 20 ila 30 metre kadar yaklaştıklarını gösteriyor. Alan Shepard ayrıca yüzeyde iki golf topuna vurdu.

LRO'nun Apollo 14 iniş yeri görüntüsü: sağ üstte Cone Krateri, sol altta iniş aracı ve astronotların yürüyüş izi.
NASA/GSFC/Arizona State University

Apollo 15: Hadley Rille ve Apenin Dağları

Dave Scott ve Jim Irwin 30 Temmuz 1971'de Apenin Dağları'nın eteğine, Hadley Rille'in yakınına indiler. "Rille", Ay'ın yüzeyinde kıvrılan dar ve uzun vadilere verilen addır. Hadley Rille yaklaşık 80 km uzunluğunda, ortalama 1,2 km genişliğinde ve iniş yerinde kabaca 370 metre derinliktedir. Günümüzde bu tür vadilerin lav kanalları ya da çökmüş lav tüpleri olduğu düşünülüyor. Kenarındaki katmanlı kaya çıkıntıları, astronotların doğrudan gözlemiyle belgelendi; katmanlar 60 metreye varan kalınlıktaydı.

Apollo 15'te Scott ve Irwin Ay Gezgin Aracı'nı kullandı: üç yürüyüşte araçla yaklaşık 27,9 km yol yapıldı ve toplam yaklaşık 77 kg örnek toplandı. Bunların arasında Spur Krateri'nden alınan, erken Ay kabuğunu temsil ettiği düşünülen anortozit "Genesis Rock" vardı.

Apollo 16: Descartes Yaylaları ve volkanik varsayımın çöküşü

John Young ve Charles Duke 21 Nisan 1972'de, Ay'ın yaylalarındaki Descartes bölgesine indiler; Cayley ve Descartes oluşumlarını örneklemek hedefleniyordu. Üç yürüyüşün toplamı 20 saat 14 dakika sürdü, araçla yaklaşık 26,7 km yol alındı ve 95,71 kg örnek getirildi. Ekip, yaklaşık 1 km genişliğindeki North Ray Krateri'ni ve Stone Mountain'ın yamacındaki Cinco kraterlerini ziyaret etti.

Görev öncesinde bilim insanlarının çoğu, Cayley ve Descartes oluşumlarının volkanik kökenli olduğunu bekliyordu. Örnekler bunu doğrulamadı: bölgedeki kayaların büyük bölümü volkanik değil, birbirini izleyen çarpmaların parçalarından oluşan breşlerdi. Yani Apollo 16'nın en büyük bilimsel çıktısı, beklenen bir bulgudan çok bir varsayımın reddedilmesiydi.

Apollo 16'nın ilk yürüyüşünde Ay modülü Orion ve Ay Gezgin Aracı; sol arka planda Stone Mountain görülüyor.
NASA (AS16-107-17436)

Apollo 17: Taurus-Littrow Vadisi

Gene Cernan ve Harrison Schmitt 11 Aralık 1972'de, Berraklık Denizi'nin güneydoğu kıyısındaki Taurus-Littrow vadisine indiler; vadi, Kuzey ve Güney Masifleri adlı yüksek kütlelerin arasında uzanır. Berraklık havzası, 3,8-3,9 milyar yıl önce bir çarpmayla oluştu. Üç yürüyüş toplam 22 saat 4 dakika sürdü; araçla yaklaşık 35,7 km yol alındı ve iniş aracından en uzağa 7,6 km gidildi.

Programın en büyük örnek yükü, yaklaşık 115 kg ile bu görevden döndü. Shorty Krateri yakınında bulunan turuncu toprak, yaklaşık 3,5 milyar yıl önce oluşmuş küçük volkanik cam tanelerinden oluşuyordu. Kalkış 14 Aralık 1972'de yapıldı; o günden sonra Ay yüzeyinde kimse yürümedi. Görevin ayrıntıları için Apollo 17 sayfasına bakabilirsiniz.

İzler bugün nasıl görülüyor?

Bu yerleri Dünya'dan teleskopla görmek mümkün değil. Hubble Uzay Teleskobu'nun Ay'da ayırt edebildiği en küçük cisim yaklaşık 55-69 metre boyundadır; oysa iniş aracının genişliği yaklaşık 4,2 metredir. Çok daha büyük açıklıklı Çok Büyük Teleskop (VLT) ile yapılan bir deneme de yaklaşık 130 metre çözünürlük sağladı. Yani iniş yerlerinin kanıtı yer tabanlı gözlemlerden değil, Ay'a yakın uçan araçlardan gelir.

Bu kanıtın ana kaynağı NASA'nın 18 Haziran 2009'da fırlattığı Lunar Reconnaissance Orbiter'dır (LRO). Araçtaki Dar Açılı Kamera, 50 km yükseklikteki orijinal yörüngede yaklaşık 0,5 metre/piksel çözünürlük sağlıyordu; yörünge 2011'de elips biçimine getirildikten sonra çözünürlük yörüngenin bazı bölümlerinde yaklaşık 2 metreye düşüyor. NASA, 17 Temmuz 2009'da Apollo 11, 14, 15, 16 ve 17 iniş yerlerinin ilk deneme görüntülerini yayımladı; bu kareler iniş aracı alt kademelerini gösteriyordu. Apollo 12 yeri ve Apollo 14 çevresindeki yürüyüş izi de sonraki aylarda yayımlanan görüntülerle öne çıktı. 2012'de yayımlanan görüntülere göre altı bayraktan beşi hâlâ dikilmiş durumdadır.

LRO tek başına değildi: Japonya'nın SELENE aracı, Mayıs 2008'de Apollo 15 Ay modülünün egzozunun yüzeyde bıraktığı "halo"yu tespit etti; Hindistan'ın Chandrayaan-1 aracı da 1 Eylül 2009'da Apollo 15 yerini ve gezgin aracın izlerini görüntüledi.

Neden bu kadar önemliler?

Altı iniş yeri bir arada, Ay'ın yüzeyini birbirinden çok farklı jeolojik bölgelerden örnekledi: Ay denizi bazaltlarından çarpma havzası enkazına, yaylalardan volkanik vadilere kadar. Örnekler hâlâ Johnson Uzay Merkezi'nde saklanıyor ve her yıl yaklaşık 400 örnek bilim insanlarına dağıtılıyor. NASA'nın Artemis programı da insanları yeniden Ay yüzeyine götürmeyi hedefliyor.

Kısaca

  • Apollo programı 1969-1972 arasında altı kez Ay'a indi: Apollo 11, 12, 14, 15, 16 ve 17; Apollo 13 inemedi.
  • Altı yer de Ay'ın yakın yüzünde, kabaca 9° güney ile 26° kuzey enlemleri arasındadır.
  • Altı görev toplam 382 kg örnek getirdi; en çok örnek Apollo 17'den (yaklaşık 115 kg) geldi.
  • Apollo 12 hassas iniş yaptı, Apollo 15-17 Ay Gezgin Aracı kullandı, Apollo 16 volkanik varsayımı çürüttü.
  • Yerler Dünya'dan teleskopla görülemez; LRO gibi yörünge araçları iniş aracı alt kademelerini ve yürüyüş izlerini görüntüledi.

Aynı türdenTümü →

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar