21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Görevler ve Keşif

Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

NASA'nın Curiosity gezgini 31 Ekim'de, 5.061. solda, gün batımından sonra kısa süre görünen bulutları görüntüledi. Bu bulutlar neden yalnızca Gale'de çıkıyor, soru hâlâ açık.

Görevler ve KeşifNASA/JPL
Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

NASA, Curiosity Mars gezgininin 31 Ekim 2026'da, görevin 5.061. solunda (Mars gününde) gökyüzünde sürüklenen ince bulutları görüntülediğini duyurdu. NASA'nın görsel açıklamasına göre gezgin kareyi gezinti kameralarıyla (Navcam) çekti: siyah-beyaz mozaikte, karanlık Mars gökyüzünde ufka yakın bölgede parlayan kıvrımlı bulut şeritleri görülüyor.

Bu bulutlara "alacakaranlık bulutları" deniyor. NASA, Curiosity'nin Gale Krateri'nde on dört yılı aşkın süredir çalıştığını, gün batımından sonra görünen bu bulutların ise her sonbaharda yalnızca kısa süre ortaya çıktığını belirtiyor. Yani kare, tek seferlik bir tesadüften çok, yılın belirli bir zamanında tekrarlanan bir olayın yeni bir kaydı.

Alacakaranlık bulutu nedir?

Güneş batınca yüzeyde gece başlar, ama çok yükseklerdeki bulutlar bir süre daha güneş ışığı almaya devam eder ve karanlık gökyüzünde parlar. NASA'nın Ocak 2025'te yayımladığı açıklamaya göre Mars bulutları ya su buzundan ya da daha yüksek ve daha soğuk katmanlarda karbondioksit buzundan, yani kuru buzdan oluşuyor. Mars atmosferinin yüzde 95'inden fazlası karbondioksit olduğu için bu ikinci tür bulut Dünya'da karşılığı olmayan bir şey.

O açıklamada, Curiosity'nin 17 Ocak 2025'te (4.426. sol) Mastcam ile aldığı 16 dakikalık kayıt anlatılıyordu. Kayıttaki karbondioksit buzu bulutları yüzeyden yaklaşık 60-80 kilometre yükseklikte süzülüyor, aşağı sarkan beyaz izler ise ısınınca buharlaşmadan önce yaklaşık 50 kilometreye kadar iniyordu. Su buzundan oluşan çok soluk bulutlar ise aynı yükseklikte, ters yönde ilerliyordu. Bu bulutlar zaman zaman sedef gibi renk oyunları, yani yanardönerlik de gösteriyor.

Her yıl aynı mevsimde

Alacakaranlık bulutları Mars'ta ilk kez 1997'de Pathfinder görevi tarafından saptandı. Curiosity ise yanardöner bulutların ilk görüntülerini 2019'da aldı. NASA, Ocak 2025'teki kaydı gezginin bu olguyu izlediği dördüncü Mars yılı olarak tanıtmıştı. Atmosfer bilimcisi Mark Lemmon (Space Science Institute) o dönem şöyle demişti: artık olay o kadar öngörülebilir hale geldi ki çekimler önceden planlanabiliyor, bulutlar yılın tam aynı zamanında beliriyor.

Ekibin bu yılki hazırlığı da NASA'nın Curiosity günlüğüne yansımıştı: Lucy Lim, 5.043-5.049. sollar için yazdığı notta, alacakaranlık bulutu mevsimi başlarken Mars ortamını gözlemlemeyi sürdürdüklerini, planlarına Phobos'un gece görüntülerini de eklediklerini anlatıyordu. Amaç, yüksek irtifadaki karbondioksit bulutlarındaki parçacık boyutlarını ölçmekti. Bu yeni karenin, aynı mevsim penceresinde alınmış gözlemlerden biri olduğu açık; ama NASA'nın kısa açıklaması bu karedeki bulutların bileşimini ya da yüksekliğini belirtmiyor.

Açık kalan soru: neden yalnızca burada?

Alacakaranlık bulutlarının asıl bilmecesi, nerede göründükleri. NASA'nın 2025'teki açıklamasına göre karbondioksit buzundan oluşan bu bulutlar Mars'ta başka bir yerde saptanmış değil: Gale Krateri ekvatorun güneyinde, Pathfinder'ın indiği Ares Vallis kuzeyde, Perseverance'ın çalıştığı Jezero Krateri de kuzey yarımkürede ve Perseverance 2021'deki gelişinden beri bu bulutlardan hiçbirini görmemişti.

Lemmon'a göre karbondioksitin burada buza dönüşmesi beklenmiyordu; yani bir şey atmosferi o noktaya kadar soğutuyor. Mars'taki atmosfer dalgalarının (çekim dalgaları) tam olarak anlaşılmadığını, bulutların neden bir yerde oluşup başka yerde oluşmadığını bilmediklerini de ekliyordu. Yeni kare bu soruyu tek başına yanıtlamıyor; yalnızca olayın Gale'de bu yıl da yinelendiğini belgeliyor.

Neden önemli?

NASA'ya göre her gözlem, Mars bulutlarındaki parçacıkların boyutunu ve büyüme hızını incelemek için fırsat veriyor; bu da bugünkü atmosfer koşulları hakkında ipucu demek. Ortamı ne soğutuyor, parçacıklar nasıl büyüyor ve bulutlar neden yalnızca belirli bölgelerde oluşuyor sorularının yanıtı, Mars'ın bugünkü hava durumunu anlamanın bir parçası.

Curiosity'nin elinde yıllar içinde biriken, aynı mevsimde alınmış bir kayıt serisi var. Sırada, bu serinin ölçüme dönüşmesi duruyor: parçacık boyutu çalışmaları yayımlandıkça, Gale'deki bulutların neden her yıl aynı saatte ve aynı yerde belirdiği daha net konuşulabilir.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı
  3. ESA'nın yeni derin uzay anteni tek çanakla iki Mars aracına aynı anda komut gönderdi
  4. BepiColombo'nun X-ışını teleskobu MIXS, sekiz yıl sonra Yengeç Bulutsusu'na ilk kez baktı
  5. ESA yedi uydulu Plasma Observatory'yi seçti: Dünya'nın manyetik kalkanı incelenecek
  6. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  3. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  4. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  5. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu
  6. Europa'nın sodyum bulutu yirmi yıldır kararlı: kaynak Io değil, Europa'nın kendisi olabilir

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi1 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı7 saat önce
  4. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce
  5. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar