Apollo programı

Apollo programı, ABD'nin uzay ajansı NASA'nın insanı Ay'a indirip güvenle geri getirmek için yürüttüğü programdır. Başkan John F. Kennedy'nin 25 Mayıs 1961'de Kongre'de açıkladığı hedefle hız kazanan program, 1961-1972 arasında sürdü. Altı Ay'a iniş görevinde 12 astronot Ay yüzeyinde yürüdü ve toplam 382 kilogram Ay kayası Dünya'ya getirildi. Soğuk Savaş'ın uzay yarışında belirleyici olan Apollo, bugün hâlâ insanı başka bir gök cismine ulaştırmış tek programdır; Luna'dan Artemis'e uzanan hikâyenin tamamı Ay'a yolculuklar sayfasında anlatılıyor.

Görevin amacı

Programın ana hedefi açıktı: on yıl dolmadan Ay'a insan indirmek ve geri getirmek. Bunun yanında NASA şunları amaçladı:

• Dünya yörüngesinin ötesinde insanlı uçuş için gereken roket, uzay aracı ve yer sistemlerini geliştirmek
• Ay'ın yüzeyini yerinde incelemek, örnek toplamak ve uzun süre çalışacak bilim istasyonları kurmak
• Uzay araçlarının yörüngede buluşma ve kenetlenme becerisini insanlı olarak kanıtlamak
• ABD'nin uzaydaki teknolojik üstünlüğünü göstermek

Uzay aracı ve araçları

Apollo üç ana parçadan oluşuyordu. North American Aviation'ın yaptığı komuta modülü, üç kişilik mürettebatın fırlatma ve dönüşte oturduğu, ısı kalkanıyla atmosfere giren kapsüldü. Ona bağlı servis modülü itki, enerji ve yaşam destek sarf malzemelerini taşıyordu. Grumman'ın ürettiği Ay modülü ise iki astronotu Ay yörüngesinden yüzeye indirip geri çıkaran araçtı. İlk modeller yüzeyde yaklaşık 34 saat kalmaya izin verirken, geliştirilmiş sürüm son görevlerde üç günü aşan kalışları mümkün kıldı.

Fırlatma için iki roket kullanıldı: Dünya yörüngesindeki deneme uçuşları için Saturn IB, Ay görevleri için üç aşamalı ve 111 metre boyundaki Saturn V. Son üç görevde astronotlar yüzeyde Ay gezgini (Lunar Roving Vehicle) adlı elektrikli bir araçla dolaştı.

Yolculuk ve önemli anlar

• 26 Şubat 1966: AS-201 uçuşu, Saturn IB roketinin ve üretim modeli Apollo uzay aracının ilk, insansız deneme uçuşu oldu.
• 27 Ocak 1967: Fırlatma provası sırasında komuta modülünde çıkan yangında Gus Grissom, Ed White ve Roger Chaffee hayatını kaybetti. Görev onların anısına Apollo 1 adını aldı; insanlı uçuşlar yaklaşık 20 ay durdu.
• 11 Ekim 1968: Apollo 7, programın ilk insanlı uçuşu oldu.
• 21 Aralık 1968: Apollo 8, Dünya yörüngesinden ayrılan ilk insanlı araç oldu; Ay çevresinde 10 tur attı ve ünlü "Dünya'nın doğuşu" (Earthrise) fotoğrafını William Anders çekti. Mürettebat Noel arifesinde, dokuzuncu turda, televizyon yayınında Tekvin kitabının ilk on ayetini okudu.
• 20 Temmuz 1969: Apollo 11'in Eagle adlı Ay modülü Sükûnet Denizi'ne indi. Neil Armstrong ve Buzz Aldrin Ay'da yürürken Michael Collins yörüngede bekledi. İki astronot yüzeyde 21 saatten uzun kaldı ve 21,55 kilogram örnek topladı; mürettebat 24 Temmuz'da Pasifik Okyanusu'na indi.
• Nisan 1970: Apollo 13'te bir oksijen tankı patladı; Ay'a iniş iptal edildi ve mürettebat, Ay modülünü "can filikası" olarak kullanıp 17 Nisan'da sağ salim döndü.
• 7-19 Aralık 1972: Apollo 17, son Ay'a iniş görevi oldu; Eugene Cernan ve jeolog Harrison Schmitt üç yürüyüşte 22 saati aşkın süre yüzeyde çalıştı.

Verileri göster

1966	AS-201 ilk deneme uçuşu
1967	Apollo 1 yangını
1968	Apollo 8 Ay yörüngesinde
1969	Apollo 11 Ay'a indi
1970	Apollo 13 kazası
1972	Apollo 17 son iniş

Başarılar ve etkisi

Apollo'nun getirdiği Ay örnekleri, Ay'ın yaşı, iç yapısı ve kökeni üzerine bugün de süren araştırmaların temelini oluşturdu. Uzun görevlerde servis modülündeki bilim paketleri yörüngeden ölçüm yaptı. Program, Dünya'ya dışarıdan bakan ilk insan fotoğraflarını da üretti: Apollo 8'in "Dünya'nın doğuşu" ve Apollo 17'nin "Mavi Bilye" (The Blue Marble) karesi, çevre bilincinin simgeleri hâline geldi.

Apollo donanımı, programdan sonra da kullanıldı: Skylab uzay istasyonu 1973-1974'te üç insanlı göreve ev sahipliği yaptı, 1975'teki Apollo-Soyuz uçuşunda ise ABD ve Sovyet araçları yörüngede kenetlendi. Apollo 17'den sonra insanlar yarım asırdan uzun süre alçak Dünya yörüngesinin ötesine çıkmadı; bu ara, 2026'da Artemis II'nin Ay çevresindeki uçuşuyla kapandı. NASA bugün Ay'a dönüşü Artemis programı ile planlıyor.

Bilmeye değer

• Programın maliyeti 1973 dolarıyla yaklaşık 25,4 milyar dolar olarak hesaplanıyor.
• Apollo 13'ün mürettebatı, Ay'ın arkasından geçerken Dünya'dan yaklaşık 400.171 kilometre uzaklaşarak insanların ulaştığı en uzak nokta rekorunu kırdı; bu rekor 2026'da Artemis II'ye kadar sürdü.
• Apollo 13'teki patlamanın nedeni, uçuş öncesi testlerde tank ısıtıcılarının anahtarların dayanabileceğinden yüksek voltajla çalıştırılması sonucu hasar gören, tanktaki karıştırıcı fanın kablo yalıtımıydı.
• Apollo 1 yangınının ardından kabin malzemeleri yanmaz hâle getirildi ve dışa doğru hızla açılabilen yeni bir kapak tasarlandı.
• Apollo 11'in komuta modülünün adı Columbia, Ay modülününki Eagle'dı.
• Apollo 17'nin Ay gezgini, görev boyunca yaklaşık 35,7 kilometre yol aldı.