Elysium: Yeni Cennet (Elysium)

Gökyüzünde, çıplak gözle bile görülebilen dev bir halka dönüyor. İçinde yemyeşil çimenler, havuzlu villalar ve her hastalığı birkaç saniyede iyileştiren makineler var. Aşağıda ise kalabalık, kirli ve hasta bir Dünya. Neill Blomkamp'ın 2013 tarihli filmi Elysium, bugünün eşitsizliklerini 22. yüzyılın ortasına taşıyarak çarpıcı bir distopya kuruyor.

Güney Afrikalı yönetmen, ilk filmi District 9 ile bilim kurguyu toplumsal eleştiri için nasıl kullanabileceğini göstermişti. Elysium'da bu kez sınıf farkı, göç ve sağlık hizmetine erişim gibi konuları ele alıyor. Uzay meraklıları içinse filmin en ilgi çekici yanı, 1970'lerde NASA'nın tasarladığı uzay kolonisi fikirlerini sinemanın en ayrıntılı biçimlerinden biriyle hayata geçirmesi.

Konusu

Yıl 2154. Dünya aşırı kalabalık, hastalıklı ve kirlilik yüzünden yaşanmaz hâle gelmiştir; insanların büyük çoğunluğu yoksulluk içinde yaşamaktadır. Zenginler ise yörüngedeki dev yapay dünya Elysium'a taşınmıştır. Orada her evde, her hastalığı iyileştirebilen tıbbi kapsüller bulunur. Elysium'un savunma bakanı Delacourt, istasyona kaçak girişleri ne pahasına olursa olsun engellemekle görevlidir.

Los Angeles'ın harabeye dönmüş mahallelerinde yaşayan eski bir suçlu olan Max, bir fabrikada çalışırken yaşadığı kaza sonucu ölümcül dozda radyasyona maruz kalır. Önünde yalnızca birkaç gün vardır ve onu kurtarabilecek tek şey Elysium'daki tıbbi kapsüllerdir. Max, istasyona ulaşmak için tehlikeli bir anlaşmaya girer; bu anlaşma onu, hem kendi kaderini hem de iki dünyanın arasındaki dengeyi değiştirebilecek bir sırrın taşıyıcısı yapar.

Yapım ve oyuncular

Blomkamp senaryoyu kendisi yazdı. Elysium, Sony Pictures'ın TriStar etiketiyle dağıtıldı ve stüdyonun o güne kadarki en pahalı filmlerinden biri oldu. Dünya sahneleri ağırlıklı olarak Meksiko'nun yoksul bir ilçesinde, Elysium'un yemyeşil mahalleleri ise Kanada'nın Vancouver kentinde çekildi. Filmin görsel tasarımında, Blade Runner ve Aliens'ın görsellerinden tanınan efsane tasarımcı Syd Mead'in etkisi belirgin; ekip de bu etkiyi açıkça dile getirdi.

Max rolünde Matt Damon, Delacourt rolünde Jodie Foster oynuyor. District 9'un yıldızı Sharlto Copley ise acımasız paralı asker Kruger rolünde akılda kalıcı bir performans sergiliyor. Kadroda Alice Braga, Diego Luna, Wagner Moura ve William Fichtner da var. Film 109 dakika sürüyor.

Elysium'un görsel efektleri, istasyonun hem uzaktan bakıldığında bir mücevher gibi parlayan dış görünüşünü hem de içindeki zengin mahallelerin ayrıntılarını gerçekçi biçimde sunmasıyla övgü aldı. Blomkamp'ın ilk filmi District 9'un beklenmedik büyük başarısından sonra çıtanın çok yüksek olması, Elysium'un bazı eleştirmenlerce daha zayıf bulunmasına yol açtı; yine de film dünya çapında 280 milyon doları aşan bir hasılat elde etti. Filmin Dünya sahnelerindeki kalabalık, toz ve kirlilik ile istasyonun sessiz temizliği arasındaki keskin zıtlık, yönetmenin anlatmak istediği eşitsizliği görsel olarak da güçlü biçimde hissettiriyor.

Bilim ne diyor?

Elysium'un tasarımı doğrudan gerçek bir bilimsel çalışmaya dayanıyor. 1975'te NASA Ames Araştırma Merkezi ve Stanford Üniversitesi'nin birlikte düzenlediği yaz çalıştayında, on bin kişiyi barındırabilecek bir uzay kolonisi tasarlandı. "Stanford simidi" adı verilen bu yapı, yaklaşık 1,8 kilometre çapında, dakikada bir tur dönen dev bir halkaydı. Dönüş, halkanın iç yüzeyinde merkezkaç etkisiyle Dünya'dakine benzer bir yapay çekim yaratıyordu. Filmdeki istasyon da aynı ilkeyle çalışıyor; insanlar halkanın içinde, ayakları dışa dönük biçimde yürüyor.

Ancak önemli bir fark var: gerçek tasarımlarda yaşam alanı, havayı ve radyasyon kalkanını içinde tutan kapalı bir tüpün içindeydi. Filmdeki Elysium ise üstü açık görünüyor. Dönen bir halkada havanın bir kısmı merkezkaç etkisiyle zemine doğru bastırılabilse de bunu kalıcı biçimde tutmak için çok yüksek yan duvarlar gerekir; ayrıca açık bir yapı, sakinlerini kozmik ışınlara ve Güneş radyasyonuna karşı korumasız bırakır. Filmdeki mekiklerin Dünya'dan kalkıp dakikalar içinde istasyona yanaşması da oldukça iyimser: gerçekte bir aracın yörüngedeki bir istasyonla buluşması için yörüngelerin hassasça eşleştirilmesi gerekiyor ve en hızlı uzay istasyonu yolculukları bile birkaç saat sürüyor.

Her hastalığı anında iyileştiren tıbbi kapsüller ise tamamen kurgu. Öte yandan Max'in taktığı dış iskelet gerçek dünyadan tanıdık: bugün felçli hastaların yürümesine yardım eden ve işçilerin yük taşımasını kolaylaştıran motorlu dış iskeletler hem hastanelerde hem de fabrikalarda kullanılıyor.

Neden izlemeli?

Elysium, sert aksiyon sahneleriyle soluksuz izlenen bir film olmanın yanında uzayın kime ait olacağı sorusunu da gündeme getiriyor. Uzay turizmi ve özel uzay istasyonlarının konuşulduğu bugünlerde, uzaya erişimin yalnızca küçük bir azınlığın ayrıcalığı olması ihtimali hiç de uzak bir kurgu gibi durmuyor. Görsel efektleri ve istasyon tasarımı, uzay kolonilerini merak eden herkes için başlı başına bir neden.

Kısaca

• Yıl: 2013
• Yönetmen: Neill Blomkamp
• Süre: 109 dakika
• Tür: Distopik bilim kurgu, aksiyon
• İlham: 1975 NASA-Stanford uzay kolonisi tasarımı