Apollo 17

Apollo 17, NASA'nın Apollo programının on birinci ve son insanlı görevidir. 7-19 Aralık 1972 arasında yapılan uçuş, insanların Ay'a altıncı ve bugüne kadarki son ayak basışıydı. Komutan Eugene Cernan ile Ay modülü pilotu Harrison Schmitt, Taurus-Littrow vadisinde üç gün kaldı; komuta modülü pilotu Ronald Evans ise yörüngede bilimsel ölçümler yaptı. Schmitt, Ay'a inen tek profesyonel jeologdu; bilim çevrelerinin baskısıyla, kadrodaki pilot Joe Engle'ın yerine seçilmişti. Üç astronot da daha önce başka Apollo görevlerinde yedek ekipte görev aldığı için araca alışkındı ve jeoloji eğitimine daha çok zaman ayırabildi. Görev, 2026'daki Artemis II uçuşuna kadar insanların alçak Dünya yörüngesinin ötesine yaptığı son yolculuk olarak kaldı.

Görevin amacı

Görev planlayıcılarının iki temel hedefi vardı: Imbrium havzasındaki malzemeden daha yaşlı yayla kayalarından örnek almak ve görece yakın zamanlı volkanik etkinlik olup olmadığını araştırmak. Yörüngeden çekilen fotoğraflarda volkanik olabileceği düşünülen oluşumlar görüldüğü için Taurus-Littrow seçildi. Apollo 17, Ay'da üç gün kalmayı, genişletilmiş bilimsel donanımı ve Ay gezgin aracını içeren "J tipi" bir görevdi.

Uzay aracı ve araçları

Araç, America adlı komuta ve servis modülü ile Challenger adlı Ay modülünden oluşuyordu; isimler, Apollo programını destekleyen Amerikan halkına bir teşekkür olarak seçildi. Astronotlar yüzeyde üçüncü Ay gezgin aracını (LRV) kullandı. Yüzeye nükleer enerjiyle çalışan bir deney paketi kuruldu: Ay'ın içinden çıkan ısıyı ölçen bir deney, bir kütleçekim ölçer ve atmosfer çözümleyici gibi aletler. Servis modülündeki bilimsel alet bölmesi Ay'ı yörüngeden taradı. Komuta modülünde, kozmik ışınların etkisini incelemek için beş fare de bulunuyordu.

Yolculuk ve önemli anlar

• 7 Aralık 1972: Fırlatma, bir donanım arızası yüzünden 2 saat 40 dakika gecikti ve Saturn V'in tek gece fırlatması oldu. Yaklaşık 500 bin kişi izledi.
• Ay'a giderken mürettebat, sonradan "Mavi Bilye" adıyla tanınacak Dünya fotoğrafını çekti.
• 11 Aralık: Challenger, Taurus-Littrow vadisine indi.
• İlk yürüyüşte Cernan'ın çekici gezgin aracın arka çamurluğunu kırdı; tozdan korunmak için ertesi gün haritalardan yapılmış bir yama takıldı.
• 12 Aralık: Shorty kraterinde turuncu toprak bulundu.
• 13 Aralık: Programın son Ay yürüyüşünde ekip, ev büyüklüğündeki yarık kaya Tracy's Rock'ı inceledi.
• Üçüncü yürüyüşün sonunda Cernan, Schmitt'in ardından modüle girerek Ay'dan ayrılan son insan oldu.
• 14 Aralık: Challenger yüzeyden kalkıp America'ya kenetlendi.
• Dönüşte Evans, servis modülündeki film kasetlerini almak için 65 dakikalık bir derin uzay yürüyüşü yaptı.
• 19 Aralık 1972: Kapsül Pasifik'e indi.

Bilimsel sonuçlar

Ekip üç yürüyüşte dokuz planlı istasyonda durdu; Schmitt'in isteğiyle aracın üzerinden kepçeyle örnek alınan on iki kısa durak da yapıldı. İkinci yürüyüş 7 saat 37 dakikayla o güne kadarki en uzun uzay yürüyüşü oldu. Evans ise yörüngede Ay yüzeyini fotoğrafladı, Güneş tacını çizdi ve Grimaldi krateri ile Doğu Denizi yakınında yüzeyden gelen ışık parlamaları gördüğünü bildirdi.

Shorty kraterindeki turuncu toprak, 3,5 milyar yıldan daha önce bir lav fıskiyesinde oluşmuş çok küçük volkanik cam boncuklarından oluşuyordu; kraterin kendisi ise sanıldığı gibi bir volkan ağzı değil, çarpma krateriydi. Schmitt'in Kuzey Massif eteğinde topladığı 76535 numaralı troktolit örneği, çarpma şokuna uğramamış bilinen en yaşlı Ay kayası olarak Ay'ın ısıl geçmişini anlamak için kullanıldı. Mürettebat yaklaşık 115 kilogramla Apollo'nun en büyük örnek yükünü getirdi. Ay'ın içinden çıkan ısıyı ölçen deney, Apollo 15'ten sonra ikinci kez başarıyla kuruldu; Apollo deney paketlerinin hepsi bütçe nedeniyle 30 Eylül 1977'de kapatıldı. Bölgenin yapısı için Ay'ın yüzeyi sayfasına bakabilirsiniz.

Verileri göster

Ay yüzeyinde kalış	75 saat
Ay yürüyüşlerinin toplamı	22 saat 4 dakika
Getirilen Ay örneği	~115 kg
Ay çevresinde tur	75
Araçtan en uzak yürüyüş	7,6 km
Toplam görev süresi	12 gün 14 saat

Bilmeye değer

• Dönüşün ardından mürettebat 29 eyaleti ve 11 ülkeyi kapsayan bir tanıtım turuna çıktı; tur Super Bowl VII'de başladı.
• Evans, Ay yörüngesinde yaklaşık 148 saat geçirdi; bu, Ay'ın çevresinde en uzun kalan insanın süresidir.
• Son yürüyüşte toplanan bir kaya, o sırada Görev Kontrol'de bulunan 70 ülkeden öğrencilerin onuruna "Dostluk Kayası" adıyla dünya uluslarına adandı; parçaları bu ülkelere dağıtıldı.
• Uçuşta beş fareden dördü sağ döndü; kozmik ışınlara bağlanabilecek bir hasar bulunmadı.
• Cernan Ay'dan ayrılırken "geldiğimiz gibi, barış ve umutla gidiyoruz" diyerek geri dönme dileğini dile getirdi.
• Komuta modülü America, Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nin ziyaretçi merkezinde sergileniyor.