A Fighting Man of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, Mars uyduları ve okuma rehberi
Burroughs'un 1930 tarihli Barsoom romanı, düşük rütbeli bir subayın, kaçırılan sevdiği kadını aramasını anlatır; kitabın özeti, Phobos ile Deimos'un gerçek bilimi ve etkisi.
- Tür
- Roman
- Yazar
- Edgar Rice Burroughs
- İlk yayın yılı
- 1930
- Türkçe baskı
- Mars Askeri — Fihrist Kitap
- Sayfa
- 319
- Ücretsiz ve yasal oku
- www.gutenberg.org/ebooks/70691
A Fighting Man of Mars (Türkçede Mars Askeri), Edgar Rice Burroughs'un Barsoom serisinin yedinci romanıdır. Burroughs kitaba 28 Şubat 1929'da başladı; roman Nisan-Eylül 1930 arasında The Blue Book Magazine'de altı bölüm hâlinde tefrika edildi, Mayıs 1931'de Metropolitan yayınevinden kitap olarak çıktı. Bu kitabın kahramanı bir prens ya da Dünyalı bir savaşçı değil, düşük rütbeli bir Marslı subaydır. Barsoom okuma sırasında yayın sırasına göre yedinci olan bu kitap, telif süresi dolduğu için ücretsiz okunabilir.
Kitap ne anlatıyor?
Roman, eski bir kaçırma-kurtarma kalıbını Mars'a taşır: Hastor'lu Tan Hadron adlı yoksul bir padwar (düşük rütbeli subay), soylu ve kibirli Sanoma Tora'ya âşıktır, ama Sanoma onu rütbesi düşük diye küçümser. Sanoma'nın kaçırılmasıyla hikâye hız kazanır ve Hadron, onu aramak için Mars'ın en tehlikeli bölgelerine dalar. Yolda dev beyaz maymunlarla, çok kollu etoburlarla, dev örümceklerle ve U-Gor'un deli yamyamlarıyla karşılaşır; deli bilim insanı Phor Tak'la da yolu kesişir.
Kitap, Binbir Gece Masalları'na benzer bir yapı taşır ve Burroughs'un alışılmış "kurtarma" kurgusuna bu kez daha çok işbirliğine dayalı bir çizgi ekler. Hikâyenin Dünya'ya, Gridley Dalgası adlı bir süper radyo frekansıyla ulaştırıldığı söylenir; anlatıcı, bir önceki romanın kahramanı Ulysses Paxton'dır, ama hikâye onun değildir. Gridley Dalgası, Burroughs'un Pellucidar serisindeki Tanar of Pellucidar kitabında tanıtılmıştı; bu sayede iki seri arasında bir bağ kurulur.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Tan Hadron, Sanoma Tora'ya âşıktır, fakat Sanoma rütbesi yüzünden onu reddeder. Sanoma kaçırılınca Hadron onu bulmak için Mars'ın vahşi bölgelerine yola çıkar. Yolculuğunda, Torquas'ın altı uzuvlu Yeşil Marslıları elinden kaçmış bir köle olan Tavia'yı kurtarır. Tavia, silah kullanmada becerikli, zeki ve esprili biridir; Sanoma'nın yanında çok daha güçlü bir karakter olarak öne çıkar. Hadron'un hedefi, Sanoma'nın götürüldüğünü düşündüğü Jahar şehridir; bu yolculuk Barsoom'un en tekinsiz bölgelerinden, vahşi hayvanların ve yamyam kabilelerin yaşadığı yerlerden geçer. Kısa sürede Jahar'dan bir savaşçı olan, rejimden hoşnut olmayan Nur An ve kaçmış bir başka kadın köle, Phao, onlara katılır; böylece arayış tek bir kişinin değil bir grubun işine dönüşür. Yolculuk boyunca Hadron'un gözünde Tavia, Sanoma'ya kıyasla gitgide daha değerli görünür.
Hadron'un yolu bu arayış sırasında, öfkesi ve intikam tutkusuyla tanınan Phor Tak'la kesişir. Olayların merkezinde, Phor Tak adlı bilim insanının silahları vardır: yok edici bir ışın, bu ışına karşı koruma sağlayan bir macun, bu korumayı delen bir güdümlü mermi ve uçan araçları görünmez kılan bir yöntem. Görünmezlik, romanın önemli bir dönüm noktasıdır; Kitap boyunca bir yandan Sanoma'nın izi sürülür, bir yandan bu silahların kimin eline geçeceği sorusu büyür.
Sonunda Hadron, Sanoma Tora'nın asıl yüzünü görür; Sanoma kendi çıkarını kollayan, güvenilmez biri olarak ortaya çıkar ve rezil olur. Hadron kalbini Tavia'ya verir. Tavia da, Burroughs'un alışılmış hamlelerinden biriyle, aslında bir prenses olduğu ortaya çıkar. Phor Tak'ın silahları ortadan kaldırılır ve Hadron ile Tavia birlikte olur. Nur An da sevdiği Phao'ya kavuşur. Kitap, Hadron'un rütbesi yüzünden küçümsenmesiyle başlayan hikâyenin, değer ile soy arasındaki farkı vurgulayan bir sonla kapanmasıyla biter.
Serideki yeri
Yayın sırasına göre yedinci kitap olan roman, The Master Mind of Mars (1927) ile Swords of Mars (1934-35) arasında yer alır. Kitapta Carter ailesinin değil, Tan Hadron'un hikâyesi anlatıldığı için seriye hiç girmemiş bir okur da olayları rahatlıkla izleyebilir. Burroughs'un Barsoom'u bu noktada hâlâ aynı dünyadır: şehir devletleri, kanallar, beyaz maymunlar ve birbirinden farklı Marslı halklar. Serinin tamamı yayın sırasıyla on bir kitaptır; ayrıntı için okuma sırası sayfasına bakabilirsiniz.
Yazar ve yazıldığı dönem
Burroughs 1 Eylül 1875'te Chicago'da doğdu, 19 Mart 1950'de Encino'da öldü. İlk hikâyesi olan "Under the Moons of Mars" 1912'de The All-Story dergisinde yayımlandı; aynı yıl Tarzan of the Apes çıktı. 1919'da Kaliforniya'da bir çiftlik satın alıp "Tarzana" adını verdi, 1923'te kendi şirketini kurdu. Barsoom serisinde 1911-1914 arasında yılda bir kitap çıkardı, 1921-1941 arasında yedi kitap daha yazdı. A Fighting Man of Mars bu ikinci dönemin üçüncü kitabıdır: The Warlord of Mars ile Thuvia, Maid of Mars gibi ilk dönem kitaplarından yıllar sonra yazılmıştır ve aradan yaklaşık on sekiz yıl geçmişti.
Roman, bir önceki kitap The Master Mind of Mars'tan farklı olarak Hugo Gernsback'in dergisinde değil, The Blue Book Magazine'de çıktı. Burroughs o kitabı alışık olduğu yüksek ücretli yayıncılara satamamış, Gernsback'e düşük bir bedelle vermişti.
Kitaptaki bilim
Bu romanın gerçek bilimle en dolaysız bağı, Mars'ın uydularıdır. Burroughs'un ilk Barsoom hikâyesinin adı "Under the Moons of Mars" ("Mars'ın uydularının altında") idi. Gerçekte Mars'ın iki küçük uydusu vardır, Phobos ve Deimos; ikisini de Amerikalı gökbilimci Asaph Hall 1877'de buldu (Deimos'un keşfi 12 Ağustos 1877'de Washington'daki Deniz Gözlemevi'nde yapıldı). NASA, bunların patates biçimli, belki de yakalanmış asteroitler olabileceğini belirtir.
Phobos, Mars'ın yüzeyinden yaklaşık 5.989 km yukarıda, yarı büyük eksenin 9.375 km olduğu bir yörüngede döner ve Mars'ın çevresini yaklaşık 7 saat 39 dakikada tamamlar; bir Mars gününde yaklaşık iki tur atar. Boyutları 25,9 × 22,6 × 18,3 km kadardır. Mars'ın dönüşünden hızlı döndüğü için Phobos'un gökyüzünde batıdan doğup doğuya battığı görülür; ufuktan ufka geçişi dört saat on beş dakikayı bulmaz. Deimos ise 16,1 × 11,8 × 10,2 km boyutundadır, yaklaşık 30,3 saatte döner ve doğudan doğup batıdan batar; Mars'ın dönüşünden daha yavaş olduğu için ekvatordaki bir gözlemcinin gökyüzünde ufuktan ufka yaklaşık 2,48 gün kalır. Phobos her yüz yılda Mars'a yaklaşık 2 m yaklaşır ve tahminlere göre 30-50 milyon yıl içinde gelgit kuvvetleriyle parçalanacaktır. Japonya'nın MMX görevi 2026'da Phobos'tan örnek getirmek üzere yola çıktı; örneğin 2031'de Dünya'ya dönmesi hedefleniyor. Ayrıntı için MMX'in fırlatılışı sayfasına bakın.
Kitabın bilimle ilişkisi bunun dışında gevşektir. Phor Tak'ın yok edici ışını, ışına karşı korunma macunu, güdümlü mermisi ve uçan araçlara görünmezlik veren yöntemi gerçek bilimde karşılığı olmayan kurgu öğeleridir; Barsoom'un genel bilimsel arka planı ise Lowell'in Mars'ına dayanır. NASA'ya göre Mars'ta gün 24,6 saat, yıl ise 687 Dünya günüdür; yüzey çekimi Dünya'nın yaklaşık yüzde 38'i, yüzey basıncı ise yaklaşık yüzde 0,6'sıdır. Barsoom'da yapay olarak yenilenen, insanın soluyabileceği bir hava vardır; gerçek Mars atmosferi ise soluk alınabilecek bir hava değildir. Mars'ın gerçek yüzü için Mars'ın yüzeyi ve Percival Lowell sayfalarına bakabilirsiniz.
Etkisi ve ödülleri
Kitabın bilinen bir ödülü yoktur. Galaxy Science Fiction dergisinde Floyd C. Gale, Burroughs'un Binbir Gece Masalları'nı örnek almasını isabetli bulmuş ve o masalların kendi başlarına çok iyi macera hikâyeleri olduğunu yazmıştır. Kitabın en bilinen sonraki yankısı ise George Lucas'la ilgilidir: Lucas 1973'te bu romanın ilk bölümünü, Journal of the Whills adlı tamamlanmamış, iki sayfalık bir taslağın temeli olarak kullandı; bu taslak, Star Wars'un doğrudan öncülüdür. Bu taslağın sahibi George Lucas'tır; filmin kendisi için Yıldız Savaşları: Yeni Bir Umut sayfasına bakabilirsiniz. Tavia da serinin klasik kahraman kalıbına uymayan bir kadın karakter olarak anılır: kendi kendine yeten, silah kullanmada becerikli, zeki ve esprilidir.
Uyarlamaları
Romanın bilinen bir sinema ya da dizi uyarlaması yoktur. Serinin ilk kitabına dayanan John Carter: İki Dünya Arasında filmi bu romandaki olayları içermez. Romanın görünür etkisi, yukarıda anlatılan Lucas taslağıdır.
Türkçe baskı ve ücretsiz okuma
Roman Türkçede Mars Askeri (John Carter VII) adıyla Fihrist Kitap'tan, Emir Etkin çevirisiyle Şubat 2023'te çıktı. İngilizce özgün metin Project Gutenberg'de ücretsiz bulunur; telifi yenilenmediği için ABD'de kamu malıdır. İlk baskı 319 sayfaydı.
Karakterleri
Kimlere uygun, nereden başlanmalı?
Bu kitap, seriye girmek isteyen biri için gayet uygun bir kapı olabilir: ana kahraman Carter ailesinden değildir, olaylar Barsoom'un geri kalan kitaplarını bilmeyi gerektirmez. Yine de Barsoom'un şehir devletlerini ve Marslı ırklarını tanımak için A Princess of Mars ile başlamak daha rahat bir okuma sağlar. Hızlı tempolu, yolculuk ve kurtarma hikâyelerinden hoşlananlara; Star Wars'un edebî köklerini merak edenlere uygundur. Gerçekçi bilim, derin karakter çözümlemesi arayanlar için ise daha çok tarihî bir okuma olacaktır. Serinin tamamı için Barsoom okuma sırası sayfasına bakın.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
The Moon Maid (Edgar Rice Burroughs): konusu, Ay bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
Pirates of Venus (Edgar Rice Burroughs): konusu, Venüs bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
John Carter of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsÖykü
Llana of Gathol (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
Synthetic Men of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
Swords of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
























