Pirates of Venus (Edgar Rice Burroughs): konusu, Venüs bilimi ve okuma rehberi
Burroughs'un Venüs (Amtor) serisinin ilk romanında Carson Napier Mars'a giderken Venüs'e düşer. Özeti, gerçek Venüs'le karşılaştırması ve okuma rehberi bu yazıda.
- Tür
- Roman
- Yazar
- Edgar Rice Burroughs
- İlk yayın yılı
- 1932
- Türkçe baskı
- Venüs Korsanları — Fihrist Kitap
- Sayfa
- 314
- Ücretsiz ve yasal oku
- www.gutenberg.org/ebooks/70195
Pirates of Venus, Edgar Rice Burroughs'un Venüs'te geçen "Amtor" (Carson Napier) serisinin ilk romanıdır. Burroughs bu seriyi, Tarzan, Barsoom ve Pellucidar serilerinden sonra kariyerinin son büyük serisi olarak yazdı. Kitap bir "gezegen macerası" (planetary romance): Dünyalı bir kahraman, başka bir dünyaya düşer ve orada kılıç, kaçış, aşk ve siyasi entrikayla dolu bir maceranın ortasında bulur kendini. Venüs burada, bugünkü bilginin tersine, bulutların altında sıcak ve yeşil bir dünya olarak hayal edilir.
Pirates of Venus ne anlatıyor?
Romanın kahramanı Carson Napier, Mars'a roketle gitmek isteyen genç bir Amerikalıdır. Ne var ki yolculuğunda bir hesap hatası yapar ve kendini bulutlarla örtülü bir gezegende, yerlilerin "Amtor" dediği Venüs'te bulur. Orada dev ağaçların üstünde yaşayan uzun ömürlü bir halk, tehlikeli yaratıklar, korsanlar ve devrim yapmış ama ülkeyi yönetmeyi beceremeyen bir siyasi grup bulunur. Napier'in bu dünyada tutunmasını sağlayan şey, kılıç kullanma yeteneği ve güzel bir prensese duyduğu aşktır. Kitap, bir gezegen macerasının yanında, 1930'ların siyasi tartışmalarını yansıtan bir hiciv de taşır.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Roman bir çerçeve hikâyeyle açılır. Anlatıcı, Burroughs'un kendisidir; Kaliforniya'daki Tarzana'da yaşayan bir yazar olarak, Carson Napier'in öyküsünü kaydeden kişi rolündedir. Arkadaşı Jason Gridley (Pellucidar kitaplarından tanıdık bir isim) ona Napier'i tanıştırır. Napier, Mars'a roketle uçmayı planlamaktadır ve yolculuğu sırasında yazarla zihinsel (telepatik) bağlantı kurabileceğini söyler; böylece Burroughs, Napier'in başından geçenleri bir daktilo gibi kaydedecektir. Roketi, altmış tonluk, torpido biçiminde bir araçtır ve Meksika kıyısındaki Guadalupe Adası'nda bir mil uzunluğunda bir raydan fırlatılır. Napier hesabını başkalarına da kontrol ettirmiştir; yine de yolculukta güzergâhı şaşar ve Venüs'e doğru sürüklenir. Gezegenin bulutlarına girdiğinde paraşütle atlar ve karanlıkta, sisin içinde dev bir ağacın tepesine konar.
Ağacın gövdesinden inerken ağaçlar arasındaki yüksek geçitleri fark eder ve Vepaja denen ülkeye düşmüş olduğunu öğrenir: Vepajalılar, bir serum sayesinde yüzlerce yıl yaşayan, bilgide ileri bir halktır. Bir zamanlar bin adaya yayılmış büyük bir imparatorluğun sahibiydiler; ama Thorist denen devrimcilerin ayaklanması, eğitimli ve uzman sınıfı öldürüp sürünce imparatorluğun temeli çöktü ve geriye bir orman adası kaldı. Napier orada kral Mintep'in konuğu olur ve genç prenses Duare'ye âşık olur; Duare ise sınıf önyargıları yüzünden duygularını uzun süre dile getirmez.
Hikâyenin ikinci yarısı denizdedir. Napier bir korsan gemisinin komutasını eline alır. Amacı, Thorist gemilerini avlamak, esir alınan Vepajalıları ülkelerine götürmek ve Amtor'un bilinmeyen kısımlarını keşfetmektir; bu yüzden bir tür "özgürlük korsanı" olur. Ama gemide hoşnutsuz bir grup isyan çıkarır; Napier hem bu iç düşmanlarla hem de Duare'yi korumak zorunda kaldığı tehlikelerle uğraşır. Kitap, bir fırtınanın ardından açık bir finalle sona erer: Napier ile Duare'nin yolları ayrılır ve prensesin başı hâlâ beladadır. Hikâye bir sonraki kitap Lost on Venus'ta sürer.
Yazar ve yazıldığı dönem
Edgar Rice Burroughs, 1 Eylül 1875'te Chicago'da doğdu. Otuz altı yaşında yazmaya başladığında ilk öyküsü "Under the Moons of Mars" 1912'de The All-Story dergisinde yayımlandı; aynı yıl Tarzan da yayımlandı. 1919'da Kaliforniya'da büyük bir çiftlik satın alıp adını "Tarzana" koydu; çevresinde kurulan yerleşim bu adı aldı. 1923'te kendi yayın şirketini kurdu ve 1930'larda kitaplarının çoğunu bu şirket bastı. 19 Mart 1950'de Encino'da kalp krizinden öldü.
Pirates of Venus, Argosy dergisinde 1932'de altı bölüm olarak tefrika edildi; İngiltere'de The Passing Show dergisinde 1933'te yayımlandı. Kitap olarak ilk baskısını 1934'te Burroughs'un kendi şirketi Edgar Rice Burroughs, Inc. yaptı; kapağını J. Allen St. John çizdi ve kitap 314 sayfaydı. Bu yüzden kayıtlarda iki yıl görürseniz şaşırmayın: 1932 ilk yayın, 1934 ilk kitap tarihidir. Barsoom'un çöl dünyasının aksine Venüs serisi, Dünya'ya daha benzeyen, okyanuslu ve ormanlı bir gezegende geçer.
Kitaptaki bilim: Venüs gerçekte nasıl?
Burroughs kitabın başında bilimle yüzleşmeyi göze alır. Napier'in ağzından, astronom St. John'ın Venüs'ün bulut tabakasının üstündeki oksijenin çok az olduğuna dair tahmini ile Sir James Jeans'in Venüs'te bitki örtüsü ve solunabilir oksijen bulunmadığı yönündeki görüşü anılır. Napier bu görüşlere dayanarak Mars'ı seçer; sonunda Venüs'e düşmesi ise hikâyeyi bilimin sınırlarının dışına taşır. Amtor'un halkı da kendi dünyalarını tuhaf bir biçimde anlar: iki kalın bulut örtüsü yüzünden gökyüzünü hiç göremedikleri için dillerinde güneş, ay, yıldız ya da gezegen sözcüğü yoktur ve dünyalarının yassı bir disk ya da yarım küre olduğuna inanırlar.
Gerçek Venüs'ün hâli ise çok farklıdır. NASA'ya göre Venüs'ün yüzey sıcaklığı yaklaşık 467 °C'dir, yüzey basıncı Dünya'daki deniz seviyesinin 93 katıdır, atmosferi çoğunlukla karbondioksittir ve bulutları sülfürik asitten oluşur. Çapı yaklaşık 12.104 kilometredir; yani Dünya'ya yakın boyuttadır, ama ters yönde ve çok yavaş döner: bir günü 243 Dünya günü, bir yılı ise 225 Dünya günü sürer. NASA'ya göre Güneş orada batıdan doğar. Venüs'ün doğal uydusu yoktur. Burroughs'un dev ağaçlarının ve nemli ormanlarının yaşayabileceği bir yüzey, bugünkü bilgiyle mümkün değil. Yine de bulutlarla örtülü bir gezegen fikri doğruydu: yüzey gerçekten de ancak radarla görülebildi.
Gezegenin gerçek keşfi, Burroughs'un öykülerinden sonra yapıldı. Mariner 2, 27 Ağustos 1962'de fırlatıldı ve 14 Aralık 1962'de Venüs'e yaklaşarak bir gezegene yapılan ilk başarılı robotik uçuşu gerçekleştirdi. Sovyetler Birliği'nin Venera 7 aracı ise 15 Aralık 1970'te Venüs yüzeyine yumuşak iniş yaparak başka bir gezegenden veri gönderen ilk uzay aracı oldu. NASA'ya göre Venera serisinden on araç yüzeye ulaştı. Venüs'ün bugünkü hâli için Venüs, Venüs'ün atmosferi ve Venüs'ün keşfi sayfalarına bakabilirsiniz.
Etkisi ve değerlendirmeler
Kitabın bilinen bir ödülü yok. Çıktığı dönemde Wonder Stories dergisi (1934) romanı önermiş; olay örgüsünün yeni olmadığını belirtmiş, ama Burroughs gibi bir ustanın ilk sayfadan son sayfaya sürükleyici bir anlatı kurabildiğini yazmıştı. Eleştirmen Floyd C. Gale, 1963'te Galaxy Science Fiction dergisinde, Burroughs'un tesadüflere fazla başvurmasına rağmen saf macera alanındaki hayal gücünün Venüs serisi boyunca canlı kaldığını söylemişti. Poul Anderson'ın Dominic Flandry romanı A Plague of Masters'taki dev ağaç dallarında yaşayan muhalifler topluluğu, Vepaja'yı hatırlatır.
Kitabın siyasi yanı bugün de tartışılır. Burroughs, Thorist'leri komünizmin hicvi olarak kurmuştur: onlar devrimi kendi çıkarları için yapan, eğitimsiz kitleleri kandıran ve doktorlar gibi toplumun temelini oluşturan eğitimli kişileri öldüren ya da sürenlerdir. Thorist'ler kitap boyunca uzak ve gerçek dışı kalır; karşılaşılanlar çoğunlukla beceriksiz ya da aptaldır. Burroughs'un eserlerinde dönemin önyargılarının, hatta öjeni ve bilimsel ırkçılık yanlısı görüşlerin izlerinin bulunduğu da belirtilir; bu kitabı okurken tarihsel bağlamı akılda tutmak gerekir.
Uyarlamalar
Kaynaklarda anılan bir film ya da dizi uyarlaması yoktur. Kitap çizgi romana uyarlandı: DC Comics, Pirates of Venus'u Korak, Son of Tarzan dergisinde yayımladı. 1995'te Dark Horse Comics, Tarzan ile Carson Napier'i buluşturan dört sayılık bir çizgi roman çıkardı. Burroughs'un gezegen maceralarının sinemadaki örneği ise Mars'ta geçen John Carter: İki Dünya Arasında filmidir.
Türkçe baskı ve ücretsiz okuma
Roman Türkçede Venüs Korsanları adıyla Fihrist Kitap'tan, Yağmur Akşit çevirisiyle Mart 2023'te çıktı; 182 sayfalık bu baskı serinin ilk kitabı. Aynı yayınevi Venüs serisinin beş kitaplık setini de yayımlıyor. Orijinal İngilizce metin, ABD'de kamu malı olduğu için Project Gutenberg'de ücretsiz okunabilir.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Kitap, 1930'lar pulp (ucuz dergi) macerasından, ormandaki ağaç şehirlerinden ve denizdeki korsanlıktan hoşlananlara uygun. Venüs serisine buradan başlamak doğru; çünkü Napier'in dünyasını, Duare'yi ve Thorist'leri bu kitap tanıtır. Mars sevenler ise önce A Princess of Mars ile başlayabilir. Aşağıdaki tablo Venüs serisinin sırasını gösteriyor (ilk yayın dergi ya da ilk basım tarihidir; kitap tarihleri bazı kaynaklarda farklı olabilir).
| Sıra | Kitap | İlk yayın | Kitap |
|---|---|---|---|
| 1 | Pirates of Venus | 1932 | 1934 |
| 2 | Lost on Venus | 1933 | 1935 |
| 3 | Carson of Venus | 1938 | 1939 |
| 4 | Escape on Venus | 1946 | 1946 |
| 5 | The Wizard of Venus (uzun öykü) | 1964 | 1964 |
Kısacası, Pirates of Venus bilimsel doğruluğu olmayan, ama dönemin hayal gücünü ve Venüs'ün bilimdeki hikâyesini görmek için ilginç bir macera. Okurken gerçek Venüs'ün 467 derecelik sıcaklığıyla Burroughs'un yeşil gezegenini karşılaştırmak, bilimin bu yüzyılda ne kadar ilerlediğini somutlaştırıyor.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
The Moon Maid (Edgar Rice Burroughs): konusu, Ay bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
John Carter of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsÖykü
Llana of Gathol (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
Synthetic Men of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
Swords of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
A Fighting Man of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, Mars uyduları ve okuma rehberiEdgar Rice BurroughsRoman
























