Tan Hadron kimdir? Barsoom'un Hastorlu genç savaşçısı
Tan Hadron, Edgar Rice Burroughs'un A Fighting Man of Mars romanında (1930) sevdiği kızı kurtarmak için çıkan genç Marslı subay; yolu onu Tavia ile buluşturur.
- Tür
- Uzaylı
- Geçtiği eser
- A Fighting Man of Mars (1930'da Blue Book dergisinde tefrika, 1931'de kitap)
- Yaratıcısı
- Edgar Rice Burroughs
- İlk göründüğü yıl
- 1930
- Canlandıran
- Doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yok
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Tan Hadron kimdir? Tan Hadron, Edgar Rice Burroughs’un Mars’ta geçen Barsoom dizisinin yedinci romanı A Fighting Man of Mars’ın (1930) kahramanı ve anlatıcısıdır: Hastor kentinden gelen, Helium ordusunda görevli genç bir Marslı subay. Romandaki rütbesi padwar, yani alt düzey bir subaylıktır. Olaylar, sevdiği soylu kızın kaçırılmasıyla başlar; ama Tan Hadron’un yolu onu çok daha ilginç bir yoldaşa, kendi başının çaresine bakmayı bilen bir kadına götürür. Bu yazıda karakterin hangi kitapta geçtiğini, macerasını, sinemadaki durumunu ve romanın gece gökyüzünü süsleyen Mars uydularının gerçek bilimle ilişkisini anlatıyoruz.
Tan Hadron hangi eserlerde geçer?
Tan Hadron’un ana rolü yalnızca A Fighting Man of Mars romanındadır. Vikipedi’nin aktardığına göre Burroughs romanı 28 Şubat 1929’da yazmaya başladı; eser The Blue Book Magazine’de Nisan-Eylül 1930 arasında altı bölüm hâlinde tefrika edildi ve Mayıs 1931’de Metropolitan Books tarafından kitap olarak basıldı. Dizinin sırası şöyledir: bir önceki kitap The Master Mind of Mars, sonraki kitap Swords of Mars’tır. Tan Hadron’un başka bir romanda kalıcı bir rolü olduğunu doğrulayamadım; bu yüzden onu tek kitaplık bir kahraman olarak sunuyorum. Diziye nereden başlanacağını merak edenler Barsoom okuma sırası yazımıza bakabilir.
Roman bir çerçeve kurgusuyla açılır: Burroughs’un önsözü, hikâyeyi Tan Hadron’un Ulysses Paxton’a anlattığını söyler. Aralarındaki aktarım, Burroughs’un Jason Gridley’e atfettiği “Gridley dalgası” denen kurgusal bir haberleşme yoluyla gerçekleşir. Dolayısıyla kitabın tamamı birinci ağızdan, Tan Hadron’un kendi bakışıyla ilerler.
Hikâyedeki yeri
Romana göre Tan Hadron, Hastor’da bir subayın oğludur: babası, Hastor’un Helium donanmasına verdiği en büyük savaş gemisini yönetir, annesi ise Gathol prensesidir. Aile zengin değildir ama itibarlıdır. Tan Hadron, ordu kariyerini sürdürürken John Carter’e yakın olmak için Helium’a gelmiştir. Âşık olduğu kişi ise soylu bir kız olan Sanoma Tora’dır; Sanoma Tora onun mütevazı konumunu küçümser ve ilgisini serinkanlılıkla karşılar.
Olay, Helium filosuna gizemli bir silahla saldırılması ve Sanoma Tora’nın kaçırılmasıyla patlak verir. Tan Hadron, John Carter’dan izin alarak onu aramaya çıkar; izler onu uzaklardaki Jahar şehrine götürür. Uçağı yolda yeşil Marslı savaşçıların saldırısına uğrar ve Tan Hadron, ıssız ve eski bir şehre inmek zorunda kalır. Orada beyaz bir maymunla başı derde girer, sonra yeşil Marslıların esiri bir kırmızı Marslı kadınla, Tavia ile karşılaşır. İkisi birlikte kaçar. Tavia sıradan bir kurtarılacak kız değildir; akıllı, esprili ve dövüşmeyi bilen biridir. Vikipedi, onu Burroughs’un alışılmış kadın kahramanlarından farklı bulur.
Yolculuğa sonradan Jaharlı bir savaşçı olan Nur An ve Phao adlı bir kadın da katılır. Romanın bölüm başlıkları ve Vikipedi özeti, macera boyunca beyaz maymunlar, dev örümcekler ve U-Gor yamyamlarıyla karşılaşıldığını gösterir. Asıl tehdit ise Jahar hükümdarı Tul Axtar’ın askerî gücü ve Phor Tak adlı bilim insanıdır; Tul Axtar’dan bir zamanlar ayrılmış olan Phor Tak’ın icatları arasında bir yok edici ışın tüfeği ve bir görünmezlik pelerini vardır.
Romanın sonu
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Romanın sonlarında Phor Tak ölür ve silahının sırrı da onunla birlikte yok olur; Tan Hadron laboratuvarda kalan yok edici ışın mühimmatını ve silahları, o silahın kendisini kullanarak ortadan kaldırır. Helium filosuna dönüldüğünde Tavia’nın kimliği ortaya çıkar: Dwar rütbesindeki Kal Tavan adlı bir subay, onun çocukken Tjanath’tan kaybolan kızı olduğunu anlar. Tavia, bir jed’in torunudur; yani gerçek bir prensestir. Tan Hadron ise, bir kızı kurtarmak için çıktığı yolun sonunda başka bir kadını kazandığını söyler. Sanoma Tora’nın kaderi ise tam tersi: başından beri hayalini kurduğu hükümdar eşliği ona yalnızca rezillik getirir.
Canlandıranlar
Tan Hadron’u canlandıran bir film ya da dizi oyuncusu doğrulayamadım. Disney’in John Carter: İki Dünya Arasında filmi (2012, yönetmen Andrew Stanton) dizinin ilk kitabına dayanır; Vikipedi’ye göre Disney, gişe başarısızlığının ardından The Gods of Mars ve The Warlord of Mars devam filmlerinden vazgeçti. Romanın sinemaya ya da televizyona uyarlandığına dair bir kayıt bulamadığım için bu konuda bir iddiada bulunmuyorum.
Karakterin arkasındaki bilim: Thuria ve Cluros, gerçek Phobos ve Deimos
Tan Hadron’un gece yolculuklarında gökyüzünde iki uydu görünür: Barsoom’un uyduları Thuria ve Cluros. Romandaki betimlemelerde Thuria gökte hızla uçan, Cluros ise soğuk ve ağırbaşlı biçimde yavaş ilerleyen uydudur; uyduların ışığı ve gölgeleri gizlice ilerleme ve kaçış sahnelerinde hesaba girer. Hızlı olan Thuria, gerçek Mars’ın iç uydusu Phobos’a, yavaş olan Cluros ise dış uydusu Deimos’a denk düşer. (Ayrıntı için Phobos ve Deimos sayfamıza bakabilirsiniz.)
Burroughs dizinin ilk romanı A Princess of Mars’ta (1912) uyduları henüz bu adlarla anmaz; ama yörünge verilerini gerçeğe oldukça yakın verir: yakın uydu Mars’tan yaklaşık beş bin mil, uzak olan on dört bin milden biraz fazla uzaklıktadır ve yakın olanın dolanımı yedi buçuk saatten biraz uzundur, öteki ise otuz saatin biraz üzerindedir. Vikipedi’deki verilere göre Phobos’un yörünge yarıçapı yaklaşık 9.377 km (5.827 mil) ve dolanma süresi 7,66 saat, Deimos’un ise 23.460 km (14.580 mil) ve 30,31 saattir. Yani Burroughs’un rakamları gerçek değerlere çok yakındır. Uydular 1877’de Asaph Hall tarafından keşfedilmişti; Burroughs’un rakamlarının hangi kaynaktan geldiğini doğrulayamadım, ama değerlerin gerçeğe yakınlığı ortadadır.
NASA’ya göre Phobos yaklaşık 27 x 22 x 18 kilometre boyutunda küçük bir cisimdir; Mars çevresinde günde üç tur atar, her yüzyılda Mars’a yaklaşık 1,8 metre yaklaşır ve NASA’nın ifadesine göre 50 milyon yıl içinde ya Mars’a çarpacak ya da parçalanıp bir halka oluşturacaktır. Deimos ise yaklaşık 15 x 12 x 11 kilometre boyutundadır ve Mars’ı yaklaşık 30 saatte dolanır. Boyutları bu kadar küçük olduğu için bu uydular Mars gökyüzünde Dünya’dan Ay’ı gördüğümüz gibi büyük görünmez; ama Phobos’un gökte hızla yer değiştirmesi, Burroughs’un hızlı uydusunun gerçek dayanağıdır. Vikipedi’ye göre Phobos, Mars’ın dönüşünden daha hızlı döndüğü için batıdan doğar ve doğudan batar, yaklaşık on bir saatte yeniden doğar.
Gerçek Mars ise Burroughs’un tasvir ettiği yaşlı ve kanallı dünyaya benzemez. Burroughs’un Mars’ı, gökbilimci Percival Lowell’in kanal kuramlarından ve Giovanni Schiaparelli’nin 1877’deki “kanal” gözlemlerinden esinlenmiştir; Vikipedi’ye göre bunlar sonradan optik yanılsama olarak anlaşıldı ve Mariner 4’ün 1965’teki geçişi yüzeyin kraterlerle dolu olduğunu gösterdi. Gerçek gezegeni görmek için Mars ve Mars’ın yüzeyi sayfalarına bakabilirsiniz.
Kültürdeki etkisi
Tan Hadron’un kültürdeki etkisine dair güvenilir bir kaynak bulamadım; bu yüzden büyük iddialardan kaçınıyorum. Barsoom dizisinin bir bütün olarak etkisi ise belgelidir. Vikipedi’ye göre Carl Sagan Cornell Üniversitesi’ndeki odasında Burroughs’tan esinlenen bir Mars haritası bulundurdu, Ray Bradbury The Martian Chronicles kitabında ölmekte olan Mars temasından ilham aldı ve Mars’taki bir krater Burroughs’un adını taşır. Tan Hadron bu geniş dünyanın nispeten az bilinen köşesidir; ama Tavia gibi savaşçı bir kadın yoldaşı öne çıkaran kurgusuyla dizi içinde ayrı bir yer tutar.
Başka karakterlerTümü →
Galactus kimdir? Gezegen yiyen kozmik varlığın hikâyesiFantastic Four #48 (1966)
Mekon kimdir? Dan Dare'in Venüslü dev kafalı baş düşmanıDan Dare, Eagle dergisi (1950)
Ras Thavas kimdir? Barsoom'un beyin nakli yapan dahi cerrahıThe Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
Gahan of Gathol kimdir? The Chessmen of Mars'ın Gathol jed'iThe Chessmen of Mars (1922'de Argosy All-Story Weekly'de tefrika, aynı yıl kitap)
Salensus Oll kimdir? Barsoom'un Kuzey Buz Diyarı hükümdarıThe Warlord of Mars (1913-1914'te All-Story dergisinde tefrika, 1919'da kitap)
Thuvia kimdir? Barsoom'un Ptarth prensesiThe Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap); baş rolde Thuvia, Maid of Mars (1916'da tefrika, 1920'de kitap)
















