Cosmic (Frank Cottrell-Boyce): konusu, bilimi ve okuma rehberi
Frank Cottrell-Boyce'un 2008 tarihli romanı, yaşından büyük görünen 12 yaşındaki Liam'ın gerçek bir uzay yolculuğuna karışmasını anlatır; ağırlıksızlık ve Çin'in insanlı uzay programı üzerine.
- Tür
- Roman
- Yazar
- Frank Cottrell-Boyce
- İlk yayın yılı
- 2008
Cosmic, İngiliz yazar ve senarist Frank Cottrell-Boyce'un 2008'de Birleşik Krallık'ta Macmillan'dan çıkan çocuk romanıdır; ABD baskısı Ocak 2010'da Walden Pond Press'ten yayımlandı. Yaşından çok büyük görünen 12 yaşındaki Liam'ın, yetişkin gibi davranarak kendini bir uzay yolculuğunun içinde bulmasını anlatır. Kitap bir bilim kitabı değil, mizahı ve duygusu ağır basan bir macera; ama ağırlıksızlık, uzay yolculuğu ve Çin'in insanlı uzay programı gibi gerçek konulara dokunur.
Kitap ne anlatıyor?
Liam, bir yaz boyunca hızla uzayıp yüzünde sakalın izleri belirmeye başlayan, bu yüzden sıkça yetişkin sanılan bir çocuktur. Zekâsı ve cana yakınlığı da eklenince, bu yanlış anlaşılma onu defalarca başı derde sokar. Kendini bir babanın kızıyla ya da oğluyla birlikte katılacağı özel bir yolculuğun içinde bulur; yolculuğa arkadaşı Florida da "kızı" olarak katılır. Ortaya çıkan macera, kitabın ifadesiyle "babalık"ın ne demek olduğu, sorumluluk almanın ne anlama geldiği ve büyümenin neresinde durduğumuz üzerine bir hikâyeye dönüşür.
Kirkus Reviews, kitabı "yüksek neşeli, sıfır yerçekimli bir şamata" diye niteledi ve mizah ile içtenliğin dengelendiğini yazdı; Publishers Weekly ise "hem komik hem yürek ısıtan" bir kitap olarak değerlendirdi. Kitap 10-14 yaş arası okurlara yönelik anılır.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu anlatmaz.
Hikâyenin çıkış noktası Liam'ın bedeni ile yaşı arasındaki uyumsuzluktur. Yaz boyunca boyu uzayan ve yüzünde sakal çıkan Liam, çevresindeki yetişkinler tarafından yetişkin sanılır. Bu durumu fırsata çevirir ve bir yarışmada kendini birinin babası gibi tanıtır. Kendi "kızı" rolünü ise arkadaşı Florida oynar.
Yarışmanın ödülü, çocukların bir eğlence parkı gezisi sandığı, ama aslında gerçek bir uzay aracıyla yapılan özel bir yolculuktur. Kirkus bunu "Charlie ile Çikolata Fabrikası tarzı" bir yarışmaya benzetir: kazanan çocuklar, "Roket" adı verilen son derece heyecanlı bir yolculuğa çıkar. Ne var ki "Roket" bir oyun aracı değil, Çin yapımı bir uzay gemisidir ve çocukları gerçekten uzaya taşır.
Publishers Weekly'ye göre kitap, Liam ve dört çocuğun uzayda kaybolmuş olduğu bir anla açılır; yani macera, okuru daha en başta uzayın ortasına bırakır. Bu çocukları gözetmek, yetişkin rolü yapan Liam'a düşer ve sahte babalık oyunu birdenbire gerçek bir sorumluluğa dönüşür. Bilgisayar oyunlarından, özellikle World of Warcraft'tan edindiği beceriler, bu zorlu ortamda beklenmedik biçimde işe yarar.
Hikâyenin bir yanı oyun, bir yanı ciddidir. Yarışma bir eğlence gibi sunulur, ama yolculuğun gerçek bir uzay yolculuğu olduğu anlaşıldığında oyun biter ve çocuklar gerçek bir duruma düşer. Kitabın bu geçişte nasıl bir ton tuttuğu, eleştirmenlerin en çok övdüğü yanlardan biridir: mizah, tehlike sırasında bile sürer. Kitabın ana ekseni bir macera kadar bir sorumluluk hikâyesidir: Liam, başkalarının güvenliği ona bağlı olduğunda neyin gerçekten "yetişkin olmak" demek olduğunu öğrenmek zorundadır. Mizah, çocukların birbirine duyduğu şefkatle dengelenir. Kitabın nasıl sonuçlandığını burada vermiyoruz; bu özet yalnızca başlangıç kurgusunu ve temaları anlatır, çünkü sonu güvenilir kaynaklarda ayrıntılı biçimde doğrulayamadık.
Yazar ve yazıldığı dönem
Frank Cottrell-Boyce, 23 Eylül 1959'da İngiltere'nin Bootle kentinde doğdu. Çocuk romanları yazan bir senarist ve romancıdır. 2004'te yayımlanan Millions ile Carnegie Madalyası'nı kazandı; bu hikâye, önce Danny Boyle'un yönettiği bir film senaryosu olarak doğmuştu. Cosmic 2008'de çıktı ve Carnegie Madalyası kısa listesine girdi. 2011'de Ian Fleming'in klasiğinin devamı Chitty Chitty Bang Bang Flies Again'i yazdı; The Unforgotten Coat ile 2012'de Guardian Çocuk Kurmaca Ödülü'nü aldı. Danny Boyle'un yönettiği 2012 Londra Olimpiyatları açılış töreninin hikâyesini Shakespeare'in Fırtına oyunundan yola çıkarak yazdı. 2024-2026 döneminde Çocuk Edebiyatı Elçisi (Children's Laureate) oldu.
Cosmic'in yazılmasından yalnızca beş yıl önce, 2003'te Çin ilk insanlı uçuşunu yapmıştı; kitabın uzay gemisinin Çin yapımı olması bu dönemin bir yankısı gibi okunabilir. Kitabın 2010'daki sesli kitap sürümünü Kirby Heyborne seslendirdi (Harper Audio, 19 Ocak 2010).
Kitaptaki bilim
Romandaki durum kurgudur: bir çocuğun uzay aracına binip yörüngeye çıkması gerçekte olacak şey değildir. Ama kitap, uzay yolculuğunun bazı gerçek yanlarına dokunur ve Kirkus, kitabın uzay yolculuğunun gerçeklerini düşünceli biçimde işlediğini belirtti.
Ağırlıksızlık ve beden
Mikroyerçekiminde beden birçok biçimde değişir. Kaynaklara göre astronotlar ilk ayda yaklaşık 2,5 santimetre uzar; çünkü yerçekimi omurgayı sıkıştırmadığı için iskelet tam olarak gerilir. Sıvılar vücudun üst kısmına kayar ve yüz şişer. Yaklaşık yüzde 45 oranında astronot, uzay uyum sendromu denen mide bulantısı, kusma ve baş dönmesi yaşar. Kemik kaybı ayda yüzde 1-1,5 civarındadır ve kaybedilen kemiği geri kazanmak zordur; 3-4 aylık bir uçuştan sonra kemik yoğunluğunun toparlanması 2-3 yıl sürebilir. Bunlar, bir çocuğun bedeninin uzayda neler yaşayabileceğine dair kitabın kurgusuna karşı gerçeği hatırlatan notlardır. Ayrıntılı bilgi için Uzay insan vücudunu nasıl değiştirir? sayfamıza ve ağırlıksızlık deneyi yazımıza bakabilirsiniz.
Liam'ın "birden uzaması" ise ayrı bir olgudur: o bir büyüme atağıdır ve kalıcıdır; astronotların uzaması mikroyerçekiminin geçici etkisidir ve Dünya'ya dönünce geri alınır. İkisini birbirine karıştırmamak gerekir.
Çin'in insanlı uzay programı
Romandaki uzay gemisi Çin yapımıdır (Kirkus gemiyi Infinite Possibility olarak anar). Gerçekte Çin'in insanlı programı 15 Ekim 2003'te Shenzhou 5 görevi ile başladı. Yang Liwei, 38 yaşında, tek başına 14 tur attı ve yaklaşık 21 saat süren uçuşun sonunda İç Moğolistan'da, planlanan noktanın 4,8 km yakınına indi. Çin, böylece Sovyetler Birliği/Rusya ve ABD'den sonra bağımsız olarak insan uzaya gönderebilen üçüncü ülke oldu. Cosmic bu olaydan beş yıl sonra yayımlandı. Çin'in bugün uzay istasyonundaki faaliyetlerine dair güncel bir haber için Tiangong'un ilk yabancı misafiri yazımıza bakılabilir; istasyon deneyleri için ise ISS bilimsel deneyleri sayfasındaki mikroçekim araştırmalarına göz atılabilir.
Bir not: Cosmic'te uzay yolculuğunun ayrıntıları bir bilimkurgu romanı sertliğinde işlenmez; Kirkus'un deyişiyle kitap "sıfır yerçekimli bir şamata"dır. Bu yüzden onu bilim kitabı gibi değil, uzay temalı bir aile hikâyesi gibi okumak doğru olur. Gerçek bir uzay yolculuğunun hazırlık ve donanım yanını merak edenler için sitemizde uzay giysisinin nasıl çalıştığını anlatan bir sayfa var. Orada giysinin katmanlarını ve neden bu kadar karmaşık olduğunu görmek, romandaki rahat havayla gerçek yolculuğun ciddiyeti arasındaki farkı daha iyi gösterir.
Etkisi ve ödülleri
Cosmic, 2008 Guardian Çocuk Kurmaca Ödülü kısa listesine ve Carnegie Madalyası kısa listesine girdi. Kirkus Reviews ve Publishers Weekly kitaba yıldızlı değerlendirme verdi; Horn Book Magazine sevimli karakterleri ve nazik mizahı öne çıkardı; eleştirilerde Roald Dahl ile karşılaştırmalar yapıldı. Yazar Charlie Higson kitabı "oldukça duygulandırıcı" buldu. Kirkus, kitaptaki babalık gözlemlerini "kuru bir mizahla komik" buldu; yani kitabın gücü, uzayın büyüklüğü kadar bir çocuğun yetişkinlik taklidinin sınanmasında yatıyor.
Uyarlamaları
Walden Media, Mayıs 2010'da kitabın film haklarını opsiyonla aldı ve senaryoyu Cottrell-Boyce'un yazması planlandı. Güvenilir kaynaklarda tamamlanmış bir film ya da dizi kaydı bulamadık; bu yüzden sitedeki bir yapıma bağlamıyoruz. Kitabın bir sesli kitap sürümü ise var.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Kitap 10-14 yaş arası okur için önerilir ve aile içinde birlikte okunabilir; ABD sesli kitap sürümü de bulunduğundan yolculuklarda dinlemeye uygundur. Sorumluluk, büyüme ve "yetişkin olmak" konularını sevenlere, mizahlı çocuk macerası arayanlara ve uzaya yeni ilgi duyanlara hitap eder. Yazarın diğer çocuk kitaplarına Frank Cottrell-Boyce sayfasından ulaşabilirsiniz; yazarı tanımak için en bilinen kitabı Millions'ı (2004) da deneyebilirsiniz. Okurken şu soruları sormak sohbeti açar: Liam'ı yetişkin yapan şey nedir? Uzayda en çok neyi özlerdiniz? Gerçek bir astronot olmak için neler öğrenmek gerekir? Bu son soru için sitemizdeki Çocuklar için uzay rehberi iyi bir başlangıçtır.






























