23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Yörünge

Bir cismin, başka bir cismin kütleçekimi etkisiyle onun çevresinde izlediği kapalı yol. Genellikle bir elips biçimindedir.

İngilizce karşılığı
Orbit
İlgili alan
Astronomi

Yörünge, bir cismin başka bir cismin kütleçekimi etkisiyle onun çevresinde izlediği yoldur. Gezegenler Güneş'in, Ay Dünya'nın, uydular da Dünya'nın çevresinde yörünge izler. Yörüngeler çoğunlukla elips biçimindedir; çember bunun özel bir hâlidir.

Nasıl işler?

Yörüngede dolanan cisim aslında sürekli düşer, ama yanal hızı o kadar büyüktür ki düştüğü yönde yüzey de kıvrılıp uzaklaşır. Newton'un dağ tepesinden fırlatılan top gülle düşüncesi bunu anlatır: hız yeterince artınca gülle yere inmez, Dünya'yı dolanır. Alçak bir yörüngede gereken hız saniyede yaklaşık 7,8 km'dir.

Johannes Kepler bu hareketi üç yasayla tanımladı. Birincisi, yörüngenin bir odağında merkez cismin bulunduğu bir elips olduğunu söyler. İkincisi, cisim ile merkez arasındaki doğrunun eşit sürelerde eşit alanlar taradığını; yani cismin merkeze yaklaşırken hızlandığını belirtir. Üçüncüsü, dönem karesinin yarı büyük eksenin küpüyle orantılı olduğunu söyler: Güneş çevresinde yıl cinsinden dönem ile astronomik birim cinsinden yarı büyük eksen arasında T² = a³ bağıntısı geçerlidir.

Bir yörüngeyi tanımlayan temel sayılar yarı büyük eksen, dış merkezlik (elipsin ne kadar basık olduğu), eğim ve birkaç açıdır. Dış merkezlik 0 ise yörünge çembersel, 0 ile 1 arasındaysa eliptiktir. 1 ve üstünde cisim kapalı yol izlemez, kaçıp gider.

Örnekler

  • Dünya: Güneş çevresinde dış merkezliği yaklaşık 0,017 olan, neredeyse çembersel bir yörünge izler. Güneş'e en yakın (günberi) noktada yaklaşık 147 milyon km, en uzak (günöte) noktada yaklaşık 152 milyon km uzaktadır.
  • Ay: Dünya'dan ortalama 384.400 km uzaktadır ve bir turu yaklaşık 27,3 günde tamamlar.
  • Uluslararası Uzay İstasyonu: Yaklaşık 400 km yükseklikte, saniyede yaklaşık 7,7 km hızla gider ve Dünya'yı yaklaşık 92 dakikada dolanır.
  • Halley Kuyruklu Yıldızı: Çok basık bir elips izler ve yaklaşık 76 yılda bir iç Güneş Sistemi'ne girer.

Tarihçe

Antik gökbilimciler gezegenleri çemberlerin üst üste binmesiyle açıkladı. Kopernik güneş merkezli düzeni önerdi; Tycho Brahe'nin ölçümlerinden yararlanan Kepler 1609 ve 1619'da yasalarını yayımladı. Isaac Newton 1687'de evrensel çekim yasasıyla bu yasaların fiziksel kaynağını gösterdi.

Yörünge bilgisi bugün uydu fırlatmanın, uzay aracı rotalarının, ötegezegen keşfinin ve çarpışma önleme çalışmalarının temelidir. Uzayda bir yörüngeyi değiştirmek roket itkisi, yani hız değişimi gerektirir; bu nedenle her görev bir hız bütçesine göre planlanır.

Sık yapılan yanlışlar

"Uydular yerçekimi olmadığı için yüzer" yanlıştır. 400 km yükseklikte yerçekimi yüzeydekinin yaklaşık yüzde 90'ıdır. Astronotlar ağırlıksız görünür çünkü uzay istasyonuyla birlikte serbest düşüştedirler.

Bir başka yanlış, bir uyduyu hızlandırınca yörüngesinin hemen büyüdüğü sanısıdır. Hızlanma, yörüngenin karşı tarafını yükseltir; yani uydu önce elips yörüngesine girer. Bir uzay aracı bir yörüngede aynı noktada hızlanırsa aynı noktaya geri döner, ama karşı noktası daha yüksektir. Bu yüzden yörüngede önündeki araca yetişmek için doğrudan hızlanmak işe yaramaz; genellikle önce daha alçak ve daha hızlı bir yörüngeye inmek gerekir.

Yörüngeler sonsuza dek sürmez. Atmosfer sürtünmesi, Ay ve Güneş'in çekimi, Dünya'nın basıklığı ve güneş basıncı gibi etkiler yörüngeleri yavaşça değiştirir. Bu "bozulmalar" uydu operasyonlarının sürekli düzeltmesini gerektirir.

İlgili terimler

  • Kepler yasaları
  • Dış merkezlik
  • Alçak Dünya Yörüngesi
  • Jeosenkron yörünge
  • Delta-v
  • Kaçış hızı

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. DG CVn'in iki kırmızı cücesi radyo dalgalarıyla tartıldı: yörünge 4,511 yılda tamamlanıyorDG CVn'in iki kırmızı cücesi radyo dalgalarıyla tartıldı: yörünge 4,511 yılda tamamlanıyor17 Kasım 2026, 23:02
  2. Titreşen yıldızın saati bir şeyi ele verdi: görünmez eşlikçi en az 1,8 Güneş kütlesindeTitreşen yıldızın saati bir şeyi ele verdi: görünmez eşlikçi en az 1,8 Güneş kütlesinde17 Kasım 2026, 18:08
  3. 2026 QQ8: Dünya'ya geçici bağlı küçük cisim için MPC yörünge ve kimlik verilerini yayımladı2026 QQ8: Dünya'ya geçici bağlı küçük cisim için MPC yörünge ve kimlik verilerini yayımladı7 Kasım 2026, 07:10
  4. SpaceX'ten uydu operatörlerine çağrı: yörünge verilerini anlık paylaşalımSpaceX'ten uydu operatörlerine çağrı: yörünge verilerini anlık paylaşalım7 Ekim 2026, 21:39
  5. Starship ilk yörünge uçuşunu tamamladı, Hawaii açıklarına indiStarship ilk yörünge uçuşunu tamamladı, Hawaii açıklarına indi28 Eylül 2026, 23:40
  6. Uranüs'ün uydusu Ariel'in buz kabuğunda 170 kilometrelik eski bir okyanusun izleriUranüs'ün uydusu Ariel'in buz kabuğunda 170 kilometrelik eski bir okyanusun izleri26 Eylül 2026, 03:04

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar