Yıldız Savaşları: Bölüm IV – Yeni Bir Umut (Star Wars: Episode IV – A New Hope)

Bazı filmler yalnızca izlenmez, bir kuşağın hayal gücünü baştan kurar. George Lucas'ın 1977'de çektiği Yıldız Savaşları tam olarak böyle bir film. Gösterime girmeden önce ne oyuncular ne de stüdyo yöneticileri başarısına inanıyordu; film Amerika'da yalnızca sınırlı sayıda salonda açıldı. Birkaç hafta içinde kuyruklar sokakları doldurdu ve ortaya o güne kadar görülmemiş bir popüler kültür olgusu çıktı. Bugün "Bölüm IV – Yeni Bir Umut" diye bildiğimiz alt başlık filme ancak 1981'deki yeniden gösterimde eklendi; ilk seyirciler için bu sadece Yıldız Savaşları'ydı.

Filmi önemli kılan yalnızca gişe rekorları değil. Yıldız Savaşları, bilimkurguyu soğuk ve teknik bir tür olmaktan çıkarıp masal, western ve samuray filmi geleneklerini uzayda buluşturdu. Lucas'ın efektler için kurduğu Industrial Light & Magic şirketi ise sonraki onyıllarda Hollywood'un neredeyse bütün büyük görsel devrimlerinde imzası olan bir kuruma dönüştü.

Konusu

Çok uzak bir galakside zalim Galaktik İmparatorluk hüküm sürmektedir. Asi İttifak'ın casusları, İmparatorluğun gezegenleri yok edebilen devasa uzay istasyonu Ölüm Yıldızı'nın planlarını ele geçirmiştir. Planları taşıyan Prenses Leia, Darth Vader'ın güçlerine yakalanmadan önce bilgiyi iki küçük robota, R2-D2 ile C-3PO'ya emanet eder. Robotlar çöl gezegeni Tatooine'e düşer ve kendilerini, amcasının nem çiftliğinde sıkıcı bir hayat süren genç Luke Skywalker'ın yanında bulur.

Luke'un yolu yaşlı ve gizemli bir münzevi olan Obi-Wan Kenobi ile kesişir. Obi-Wan ona, bütün canlıları birbirine bağlayan bir enerji alanı olan "Güç"ten ve neredeyse yok edilmiş Jedi şövalyelerinden söz eder. Yanlarına kaçakçı Han Solo ile dev yoldaşı Chewbacca'yı da alan ekip, Millennium Falcon gemisiyle galaksinin kaderini belirleyecek bir maceraya atılır.

Yapım ve oyuncular

Lucas, Flash Gordon dizilerinin ruhunu taşıyan bir bilimkurgu fikrini ilk filmi THX 1138'i bitirdiği sıralarda düşünmeye başladı; senaryo pek çok kez yeniden yazıldı. Çekimler Mart 1976'da Tunus çöllerinde ve İngiltere'deki Elstree stüdyolarında başladı. Yapım sorunlarla doluydu: gecikmeler bütçeyi yaklaşık 3 milyon dolar aştırdı, ekibin önemli bir kısmı filmin başarısız olacağına inanıyordu.

Mark Hamill, Harrison Ford ve Carrie Fisher o yıllarda tanınmayan isimlerdi; onlara Alec Guinness ve Peter Cushing gibi deneyimli oyuncular eşlik etti. Darth Vader'ın bedenini David Prowse canlandırdı, unutulmaz sesini ise James Earl Jones verdi. John Williams'ın müzikleri sinema tarihinin en tanınan temaları arasına girdi. Film altı Akademi Ödülü kazandı ve 1989'da ABD Kongre Kütüphanesi'nin korunmaya değer filmler listesine ilk girenlerden biri oldu.

Bilim ne diyor?

Yıldız Savaşları kendini bilimkurgudan çok bir uzay masalı olarak konumlar; yine de bazı fikirleri gerçek bilimle karşılaştırmaya değer. En ünlü örnek, Tatooine'in gökyüzündeki iki güneş. Uzun süre yalnızca hayal ürünü sayılan bu manzaranın gerçekte de var olabileceği 2011'de anlaşıldı: NASA'nın Kepler uzay teleskobu, iki yıldızın etrafında birlikte dolanan Kepler-16b adlı bir gezegen keşfetti. Gökbilimciler bu gezegene hemen "Tatooine" lakabını taktı. O tarihten bu yana ikili yıldız sistemlerinde dolanan başka gezegenler de bulundu. Kepler-16b ise Satürn büyüklüğünde, soğuk bir gaz devi; yani üzerinde çöl çiftlikleri kurmak mümkün değil.

Filmin bilimle en çok ayrıştığı yer ise sesler. Uzay savaşlarındaki patlamalar, lazer vızıltıları ve motor kükremeleri ne kadar etkileyici olsa da boşlukta ses yayılmaz; çünkü sesin taşınması için hava ya da başka bir ortam gerekir. Işıktan hızlı yolculuk, yani "hiper uzay" da Einstein'ın görelilik kuramına göre bilinen fizikle mümkün değil. Bir gezegeni tek atışta parçalayan bir silah fikri ise akılalmaz bir enerji gerektirir: Dünya büyüklüğünde bir gezegeni dağıtmak için gereken enerji, Güneş'in yaklaşık bir hafta boyunca yaydığı toplam enerjiye denktir.

Filmin bilime dolaylı bir katkısı da olduğunu söylemek yanlış olmaz. Yıldız Savaşları'nın yarattığı uzay heyecanı, 1980'lerde uzay mekiği programının kamuoyundaki popülerliğiyle aynı döneme denk geldi ve pek çok gencin gökbilime, mühendisliğe ilgi duymasında rol oynadı. Filmdeki ışın kılıçları ise gerçek lazerlerden çok farklı: lazer ışını belli bir uzunlukta durmaz, hedefine ulaşana kadar ilerler ve boşlukta görünmez.

Neden izlemeli?

Yıldız Savaşları, sonradan gelen hemen her uzay filmini, video oyununu ve çizgi romanı etkiledi. Onu bugün izlemek, bu etkinin kaynağını görmek demek. Ama film yalnızca tarihî bir belge değil; hâlâ temposu yüksek, eğlenceli ve sıcak bir macera. Sıradan bir çiftlik çocuğunun yıldızlara uzanan yolculuğu, cesaret, dostluk ve umut üzerine kurulmuş evrensel bir hikâye anlatıyor. Model gemilerle çekilen savaş sahneleri, dijital efektlerin bolluğu içinde büyüyen genç izleyicilere bile el yapımı bir sinemanın büyüsünü hissettiriyor. Uzay keşfine ilgi duyan pek çok bilim insanının çocukluk anılarında bu filmin yer alması da tesadüf değil.

Kısaca

• Yıl: 1977
• Yönetmen ve senarist: George Lucas
• Süre: 121 dakika
• Tür: Uzay operası, macera
• Nerede izlenir: Disney+