21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Astronomi ve Gökyüzü

ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak

ESO'ya göre Şili'deki Paranal'da kurulan CTAO-Güney sahasına iki Büyük Boy Teleskop eklendi; dizi 20 GeV'den 300 TeV'ye uzanan gama ışınlarına bakacak.

Astronomi ve GökyüzüESO
ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak

Avrupa Güney Gözlemevi (ESO), 19 Kasım 2026'da Çerenkov Teleskop Dizisi Gözlemevi'nin (CTAO) Şili'deki güney sahasına iki Büyük Boy Teleskop'un (LST) eklendiğini duyurdu. Saha, ESO'nun Atacama Çölü'ndeki Paranal Gözlemevi'nde yer alıyor. Duyuruya göre CTAO-Güney artık toplam 53 teleskop barındıracak ve 20 gigaelektronvolttan (GeV) 300 teraelektronvolta (TeV) uzanan enerji aralığını tarayacak; bu, görünür ışığın enerjisinin milyarlarca katı.

Çerenkov teleskopları gökyüzüne nasıl bakar?

Gama ışınları, evrenin en enerjili olaylarından gelir ve Dünya'nın atmosferini aşıp yüzeye ulaşamaz. Atmosfere çarptıklarında parçacık yağmurları oluşturur; bu parçacıklar çok kısa süren soluk mavi bir Çerenkov ışığı yayar. CTAO'nun teleskopları bu ışık parlamalarını yakalayarak gelen gama ışınının yönünü ve enerjisini yeniden kurar. CTAO'yu ESO, dünyanın en büyük gama ışını gözlemevi olarak tanıtıyor. Birimler için kısa not: bir elektronvolt, tek bir elektronun bir voltluk potansiyel farkta kazandığı enerjidir; GeV bunun milyar, TeV ise trilyon katıdır. Görünür ışığın fotonları ise birkaç elektronvolt düzeyinde kalır. Dizinin iki sahası var: kuzeyde İspanya'nın La Palma adası, güneyde Şili'deki Paranal.

Sitede daha önce H.E.S.S. teleskoplarının Samanyolu'nun merkezinde karanlık madde sınırını nasıl sıkılaştırdığını anlatmıştık; CTAO da aynı türden gözlemleri yapan, ama çok daha büyük bir dizi olarak kuruluyor.

İki LST ne değiştiriyor?

LST'ler dizinin en düşük enerjilerini yakalayan en büyük teleskopları. ESO'nun duyurusuna göre bunların tasarımını İtalya Ulusal Astrofizik Enstitüsü (INAF) koordine etti ve Atacama koşullarına göre uyarladı. Teleskoplar gökyüzünün herhangi bir noktasına 30 saniyeden kısa sürede dönebiliyor; bu hız, ani gama ışını patlamaları gibi kısa ömürlü olayları yakalamak için önemli.

Duyuruda verilen performans kazanımları da var: 50-80 GeV aralığında duyarlılık iki kat artıyor, 80-300 GeV aralığında yaklaşık yüzde 25 iyileşme bekleniyor. ESO'ya göre LST'ler dizinin en düşük enerjilerini yakalıyor ve bu sayede uzak kaynakların gözlenmesine imkân tanıyor.

Bu aralıkta durumu özetlemek gerekirse: 20 GeV tarafı LST'lerin, 300 TeV tarafı ise dizinin küçük boy teleskoplarının alanı. Orta boy teleskoplar ikisinin arasındaki geniş bandı doldurduğu için dizi, tek bir teleskop türünden çok, farklı büyüklükteki teleskopların birlikte çalışmasıyla güç kazanıyor.

Kim finanse ediyor, saha ne durumda?

İki ek LST'nin kurulması, ESO'ya göre büyük ölçüde İtalya Üniversite ve Araştırma Bakanlığı'nın (MUR) finanse ettiği "PNRR-CTA+" projesi sayesinde mümkün oldu. Çalışmada INAF'ın yanında Ulusal Nükleer Fizik Enstitüsü (INFN), çeşitli İtalyan üniversiteleri ve uluslararası CTAO LST işbirliği yer alıyor. Duyuruda herhangi bir tutar belirtilmiyor.

Sahadaki inşaat da ilerlemiş durumda: 17 kilometrelik yol tamamlandı, küçük ve orta boy teleskopların temelleri bitti; LST temellerinin yıl sonuna kadar tamamlanması bekleniyor. Duyuruda teleskopların kurulum takvimine dair ayrıntı verilmiyor.

CTAO kimin?

Avrupa Komisyonu, CTAO'yu Ocak 2025'te bir Avrupa Araştırma Altyapısı Konsorsiyumu (ERIC) olarak kurdu. Kurucu üyeler arasında Avusturya, Hırvatistan, Çekya, ESO, Fransa, Almanya, İtalya, Polonya, Slovenya, İspanya ve İsviçre bulunuyor; Hollanda gözlemci. Genel merkez, INAF'ın ev sahipliğinde İtalya'nın Bologna kentinde; bilim veri yönetim merkezi ise Almanya'nın Zeuthen kentindeki DESY yerleşkesinde.

Sırada ne var?

Yıl sonuna kadar LST temelleri bitecek; ardından teleskopların kurulumu gelecek, ancak ESO duyurusunda bunun için bir tarih vermiyor. Dizinin tüm gücüne ne zaman ulaşacağı ise henüz açık değil. Duyurudaki duyarlılık kazanımlarının ne zaman ve hangi gözlem koşullarında doğrulanacağı açıklanmıyor; bu rakamları teleskoplar çalışmaya başladıktan sonra gerçek gözlemler sınayacak.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. NASA'nın Chandra'sından bebek yıldızların seslerini içeren yeni albüm
  2. Euclid'in tayfları gökadalarda yıldız oluşumunun haritasını çıkardı
  3. Leonidler 17-18 Kasım gecesi zirvede: saatte 15 meteor, fırtına beklenmiyor
  4. SN 2026ahvu: NGC 1433'teki yakın Ia türü süpernova 18-23 Kasım'da tepe parlaklığına varacak
  5. Euclid ilk büyük veri paketini yayımladı: 900 milyon gökada, 15 bin mercek adayı
  6. Hubble, Roman'ın izleyeceği hedeflerden oluşan kozmik bir örnek koleksiyonu sundu

Çok okunanlar

  1. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  2. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  3. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  4. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  5. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi1 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı1 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı7 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar