NASA

NASA (National Aeronautics and Space Administration), Amerika Birleşik Devletleri'nin sivil uzay programından ve havacılık araştırmalarından sorumlu bağımsız federal kurumudur. 1958'de, Soğuk Savaş'ın uzay yarışı ortamında kuruldu. Merkezi Washington'dadır ve ülkenin farklı eyaletlerinde on saha merkezi işletir. 2026 mali yılı için yaklaşık 24,4 milyar dolarlık bütçeye ve yaklaşık 18.400 memur çalışana sahiptir.

Tarihçe

NASA, 1915'ten beri havacılık araştırmaları yapan NACA'nın (Ulusal Havacılık Danışma Komitesi) yerine kuruldu. Amaç, ABD uzay programına askeri değil sivil ve barışçıl bir kimlik vermekti.

Ajansın ilk büyük programları Mercury ve Gemini oldu. Ardından gelen Apollo programı, 1969'da Apollo 11 ile insanları ilk kez Ay'a indirdi. 1970'lerde Skylab istasyonu kuruldu, 1981'de ise yeniden kullanılabilir Uzay Mekiği dönemi başladı. Mekik 2011'de emekliye ayrılana kadar uyduların taşınmasında, Hubble Uzay Teleskobu'nun yerleştirilip onarılmasında ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) inşasında kullanıldı.

2010'lardan itibaren NASA, alçak yörüngeye taşımacılığı ticari şirketlere devretme yoluna gitti. Ticari Kargo ve Ticari Mürettebat programları sayesinde SpaceX ve diğer firmalar ISS'e kargo ve astronot taşımaya başladı.

Roketler, araçlar ve hizmetler

• Space Launch System (SLS): Artemis görevleri için geliştirilen ağır sınıf roket.
• Orion: Astronotları Ay'a taşımak için tasarlanan kapsül; hizmet modülü Avrupa Uzay Ajansı tarafından üretilir.
• Derin Uzay Ağı: Güneş Sistemi'nin uzak köşelerindeki araçlarla iletişimi sağlayan anten ağı.
• Fırlatma Hizmetleri Programı: İnsansız bilim görevlerinin ticari roketlerle fırlatılmasını yönetir.

Bilim tarafında NASA; Dünya gözlem uyduları, Güneş araştırmaları, gezegen keşfi ve uzay teleskopları olmak üzere geniş bir yelpazede çalışır.

Önemli görevler ve başarılar

• Apollo 11 (1969): İnsanlığın Ay'a ilk ayak basışı.
• Hubble Uzay Teleskobu: 1990'dan beri evrenin en tanınmış görüntülerini sağlıyor.
• James Webb Uzay Teleskobu: Kızılötesinde gözlem yapan, Avrupa ve Kanada ile birlikte geliştirilen dev teleskop.
• New Horizons: 2015'te Plüton'un yakından görüntülenmesini sağladı.
• Perseverance: Mars'ta eski yaşam izlerini arayan ve örnek toplayan gezgin.
• Uluslararası Uzay İstasyonu: Rusya, Avrupa, Japonya ve Kanada ile ortak işletilen, Dünya yörüngesindeki en büyük yapay uydu.

NASA'nın çalışma biçiminin önemli bir özelliği, işin büyük bölümünü sözleşmeli şirketlere yaptırmasıdır. Apollo döneminde bile roketler ve kapsüller Boeing, North American ve Grumman gibi firmalarca üretiliyordu; NASA ise tasarım gereksinimlerini belirliyor, testleri denetliyor ve görevleri yönetiyordu. Ticari Mürettebat programıyla bu model bir adım daha ileri götürüldü: NASA artık aracı satın almak yerine hizmet satın alıyor. Yani bir şirkete "astronotlarımı istasyona götür" diyor, aracın sahibi ve işletmecisi ise şirketin kendisi oluyor.

Bu yaklaşım, alçak yörüngedeki maliyetleri belirgin biçimde düşürdü ve ABD'nin, Uzay Mekiği'nin emekliye ayrıldığı 2011'den sonra astronotlarını Rus Soyuz araçlarıyla göndermek zorunda kaldığı dönemi sona erdirdi. Aynı model şimdi Ay'a da uygulanıyor: Ay iniş araçları ve Ay yüzeyine yük taşıyan küçük araçlar ticari şirketlerden hizmet olarak alınıyor. NASA'nın Derin Uzay Ağı ve bilim görevleri ise ajansın kendi merkezlerinde, özellikle Jet İtki Laboratuvarı ile Goddard ve Marshall gibi merkezlerde yürütülmeye devam ediyor.

Bugün ve gelecek planları

NASA'nın en büyük programı Artemis'tir. 2022'deki insansız Artemis I uçuşundan sonra Artemis II, Nisan 2026'da dört astronotu Ay'ın çevresinden dolaştırarak 1972'den bu yana alçak Dünya yörüngesinin ötesine çıkan ilk insanlı uçuş oldu. Şubat 2026'da yapılan değişiklikle 2027 ortasına planlanan Artemis III'ün görevi, Ay'a iniş yerine Orion'un alçak Dünya yörüngesinde kenetlenme testi olarak yeniden tanımlandı. Mart 2026'da ise Ay yörüngesinde kurulması planlanan Gateway istasyonu iptal edildi ve yerine Ay yüzeyinde bir üs kurulması hedefi öne çıkarıldı.

Bilim tarafında Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu, 30 Ağustos 2026'da bir Falcon Heavy ile fırlatıldı. Ajansın başında Aralık 2025'ten beri Jared Isaacman bulunuyor. Temmuz 2025'te Ay'a bir nükleer reaktör yerleştirme planlarının hızlandırılması için de talimat verildi.

Artemis programının adı, Yunan mitolojisinde Apollo'nun ikiz kız kardeşi olan Ay tanrıçası Artemis'ten gelir. Program, Apollo'dan farklı olarak Ay'da kalıcı bir varlık kurmayı ve Ay'ın güney kutbundaki olası su buzu kaynaklarını incelemeyi hedefler. Bu kaynaklar, gelecekte içme suyu, oksijen ve roket yakıtı üretimi için kullanılabilir.

Bilmeye değer

• NASA'nın kökeni olan NACA, Wright kardeşlerin ilk uçuşundan yalnızca 12 yıl sonra, 1915'te kuruldu.
• ISS çıplak gözle görülebilir ve bugüne kadar inşa edilen en büyük uzay istasyonudur.
• Ay için ortak bir zaman standardı olan "Koordineli Ay Zamanı" üzerinde çalışılıyor.
• NASA, NASA+ adlı bir video yayın hizmeti de işletiyor.