21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Görevler ve Keşif

Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu

NASA, Perseverance gezgininin UHF telsizlerindeki ve 2001 Mars Odyssey yörünge aracının tepki çarkındaki arızaları inceliyor. İki görevde de bilim çalışmaları geçici olarak durdu.

Görevler ve KeşifNASA
Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu

NASA, Mars'taki iki uzun soluklu görevinde ayrı ayrı teknik sorunlar yaşandığını duyurdu. Ajansın 19 Kasım'da yayımladığı açıklamaya göre Perseverance gezgininin iki UHF telsizinde sorun var ve gezgin bilim çalışmalarına geçici olarak ara verdi. 2001 Mars Odyssey yörünge aracında ise dört tepki çarkından biri dönmeyi bırakmış durumda; aracın bilim aletleri çevrimdışı. İki ekip de kasım ayının sonunda bilime dönmeyi umuyor.

Sorunlar birbirinden bağımsız olarak tanımlanıyor, ama ikisi de Mars'taki veri akışını doğrudan etkiliyor. Perseverance şu anda yeni görüntü almıyor; Odyssey ise yıllardır yüzey görevleri için de çalışan bir yörünge aracı. Aşağıda NASA'nın açıklamasında yer alan ayrıntılar var.

Perseverance'ta ne oldu?

NASA'nın anlattığına göre sorun 30 Ekim'de başladı. Gezgin o günkü işlemler için açıldığında, büyük veri hacimlerini yörünge araçlarına aktarmakta kullanılan ana telsiz, gezginin ana bilgisayarına düzenli olarak gönderdiği "kalp atışı" sinyallerini, yani elektronik pinglerini göndermedi. Ana bilgisayar bu sinyali sürekli dinliyor ve her duyduğunda bir sayacı sıfırlıyor. Sinyal peş peşe belirli sayıda kesilirse bilgisayar yedek telsize geçiyor. Perseverance proje yöneticisi Steven Lee (NASA JPL) mekanizmayı böyle açıkladı. Açıklamaya göre bu kez 25 kalp atışı, yani yaklaşık 100 saniye boyunca sessizlik oldu.

Arıza koruma sistemi tasarlandığı gibi çalıştı: yanıt vermeyen telsizi kapattı, aynı işi yapan yedek telsize geçti ve gezgini koruma kipine aldı. Koruma kipinde zorunlu olmayan tüm sistemler kapatılır. Gezgin bu kipten çıkarılıp tanı verileri incelenince ikinci bir sorun ortaya çıktı: yedek UHF telsiz, beklenen çıkış gücünün yaklaşık yarısıyla yayın yapıyordu. Ekip, nedenleri değerlendirip telsizlerden biri ya da ikisi güvenle kullanılabilir bulunana kadar ikisini de devre dışı bırakmış durumda.

Bilim neden durdu?

UHF, yani ultra yüksek frekanslı telsizler Perseverance'ın verilerini Mars'ın çevresindeki yörünge araçlarına aktarmasını sağlıyor; yörünge araçları da bu verileri Dünya'ya iletiyor. Telsizler kullanılamadığı için gezgin şu anda NASA'nın Derin Uzay Ağı ile doğrudan, yüksek kazançlı anten üzerinden X-bandında konuşuyor. NASA bu doğrudan bağlantının veri hızının belirgin biçimde düşük olduğunu belirtiyor. Bu yüzden mevcut bant genişliği tanı verilerine ayrıldı; bilim ve araç çalışmaları durduruldu.

Duraklama sürerken gezgin kameralarıyla yeni görüntü çekmiyor. Bu, görev sitesinde yayımlanan işlenmemiş "ham" görüntü akışını da etkiliyor. Caltech tarafından yönetilen JPL, yedek telsizin performansını incelemek ve onu yeniden çalışır hâle getirmenin yollarını aramak için bir ekip görevlendirdi; ardından ana telsizin kurtarılmasına odaklanacak. NASA gezginin kararlı olduğunu ve ekiple iletişimde kaldığını söylüyor.

Odyssey'in tepki çarkı

Ayrı bir sorun 2001 Mars Odyssey'de yaşandı. Araç 4-6 Kasım arasında koruma kipine girdi. Mühendisler incelemede tepki çarklarından birinin dönmeyi bıraktığını belirledi. Tepki çarkları, uzay aracının yönelimini değiştirmek için hızlanıp yavaşlayan çarklar; momentumu değiştirerek aracı döndürecek bir tork üretiyorlar ve araç güneş panellerini Güneş'e çevirmek gibi işlerde bunlardan yararlanıyor. İticilerle birlikte çalışıyorlar.

Odyssey'de dört tepki çarkı var ve biri 2013'te zaten arızalanmıştı. Yönelimi korumak için en az üç çark gerekiyor. Açıklamadaki sayılara göre ikinci çark da durunca çalışan çark sayısı bu eşiğin altına inmiş oluyor; çarklar yetersiz kalınca araç yalnızca hidrazin iticilerine güvenmek zorunda. Görev ekibi, 25 yıllık çalışmanın ardından aracın çarksız yönelimini yalnızca bir ila iki ay sürdürmeye yetecek hidrazini kaldığını tahmin ediyor. Yakıt tahminlerini kesinleştirme çalışmaları sürüyor.

Odyssey artık koruma kipinde değil, ama bilim işlemleri çevrimdışı. JPL ve aracı üreten ve işleten Lockheed Martin ekipleri verileri inceliyor ve arızalı çark üzerinde testler yapıyor. Testlerden birinde çark komut verilince hareket etti; çarkın kurtarılabilir olup olmadığı ek testlerle sınanıyor. Hedef, bu testler ve analizler bitince kasımın son haftasında Odyssey'i bilim ve röle işlemlerine döndürmek.

Odyssey neden bu kadar değerli?

Odyssey Nisan 2001'de fırlatıldı ve Ekim 2001'de Mars yörüngesine girdi. Görev, 2,5 yıldan biraz uzun sürmek üzere tasarlanmıştı; NASA'ya göre araç Kızıl Gezegen'in çevresinde başka hiçbir görevden daha uzun süre çalıştı. Mars yüzeyinin bileşimini gösteren ilk küresel haritaları üretti; bu haritalar Mars jeologları için temel kaynak hâline geldi. Haritalar iniş bölgelerindeki tehlikelerin belirlenmesinde, gezgin ve iniş araçlarının keşfedeceği bilimsel ilgi alanlarının seçilmesinde ve yüzeyin üst bir metresindeki su moleküllerinin, gömülü buz dahil, haritalanmasında rol oynadı.

Odyssey ayrıca NASA'nın Mars Röle Ağı'nın önemli bir parçası. Phoenix iniş aracının ve Spirit, Opportunity ve Curiosity gezginlerinin inişten sonraki ilk görüntüleri onun üzerinden Dünya'ya ulaştı.

Sırada ne var?

NASA, iki görevde de güncellemeler paylaşacağını söylüyor. Açık sorular belli: Perseverance'ın telsiz arızalarının nedeni henüz belirlenmedi ve yedek telsizin düşük gücü açıklanabilmiş değil. Odyssey'de ise kurtarılabilirliği sınanan çarkın yeniden çalışıp çalışmayacağı ve kalan yakıt tahminlerinin ne çıkacağı belirleyici olacak. İki ekibin de hedefi aynı: kasım sonunda bilime dönmek. Bu tarih bir hedef; teşhis uzarsa kayabilir.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı
  2. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  3. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı
  4. ESA'nın yeni derin uzay anteni tek çanakla iki Mars aracına aynı anda komut gönderdi
  5. BepiColombo'nun X-ışını teleskobu MIXS, sekiz yıl sonra Yengeç Bulutsusu'na ilk kez baktı
  6. ESA yedi uydulu Plasma Observatory'yi seçti: Dünya'nın manyetik kalkanı incelenecek

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  3. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  4. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  5. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu
  6. Europa'nın sodyum bulutu yirmi yıldır kararlı: kaynak Io değil, Europa'nın kendisi olabilir

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi1 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı7 saat önce
  4. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce
  5. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar