MMX yola çıktı: H3 roketi Phobos'tan örnek getirecek aracı Mars'a gönderdi

Japonya Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı JAXA'nın Mars'ın uydusu Phobos'tan örnek getirecek MMX (Martian Moons eXploration) aracı yola çıktı. JAXA'nın açıklamasına göre H3 roketinin 10. uçuşu, Tanegashima Uzay Merkezi'nden 20 Ekim 2026'da Japonya saatiyle 04.41.03'te (Türkiye saatiyle 19 Ekim, 22.41) havalandı.

Ajans, roketin planlandığı gibi uçtuğunu ve kalkıştan yaklaşık 1 saat 11 dakika 13 saniye sonra MMX'in roketten sorunsuz ayrıldığının doğrulandığını bildirdi. Araç, önceden belirlenen yörüngeye yerleştirildi.

Neden önemli bir fırlatma?

JAXA'ya göre MMX, Mars'ın uydularını yakından keşfedip örnek getirecek ilk görev olacak; aynı zamanda Mars bölgesine gidip geri dönen ilk araç olma hedefini taşıyor. Görev yaklaşık beş yıl sürecek: araç fırlatmadan yaklaşık bir yıl sonra Mars'a varacak, örnekler 2031'de Dünya'ya dönecek.

ESA'nın paylaştığı takvime göre MMX, Ağustos 2027'de Mars yörüngesine girecek ve Eylül 2027'den itibaren Phobos'un çevresinde dolanmaya başlayacak. Hedef, Phobos yüzeyinden en az 10 gram malzeme toplamak. Örnek kapsülü Avustralya'ya inecek, malzeme incelenmek üzere Japonya'ya götürülecek.

Phobos'tan hangi soruya yanıt aranıyor?

Mars'ın iki küçük uydusu Phobos ve Deimos'un nasıl oluştuğu onlarca yıldır tartışılıyor. JAXA'nın anlatımına göre iki ana olasılık var: Uydular ya Mars'ın kütle çekimine yakalanmış asteroitler ya da Mars'a çarpan dev bir cismin ardından gezegenin çevresine saçılan parçalardan bir araya geldi.

Ajansa göre Phobos'un malzemesi, genç Mars'tan koparılmış kayalardan oluşuyorsa, gezegenin yaşama daha elverişli olabileceği erken dönemine ışık tutabilir. Uydu, dış Güneş Sistemi'nden gelmiş ilkel bir cisimse, Dünya gibi iç gezegenlere su içeren mineralleri ve organik maddeleri taşıyan malzemenin bir örneği olabilir. JAXA ayrıca Phobos'un yüzeyinin, asteroit çarpmalarıyla Mars'tan fırlatılmış kırıntılarla da örtülü olduğunun düşünüldüğünü belirtiyor. Bu doğruysa MMX, Mars'ın kendisinden ilk kez örnek getirmiş de olabilir; ancak bu, örnekler laboratuvarda incelenmeden kesinleşmeyecek.

Araçta neler var?

ESA'nın verdiği bilgiye göre görevde 11 bilimsel alet bulunuyor: yedisi ana araçta, dördü ise Fransız uzay ajansı CNES ile Alman Havacılık ve Uzay Merkezi DLR'nin geliştirdiği IDEFIX gezgininde. Yaklaşık 25 kilogramlık gezgin, Phobos'un çok zayıf kütle çekimi yüzünden orada ancak 15 gramlık bir cisim kadar ağırlığa sahip olacak.

NASA'nın katkıları arasında, yüzeyin element bileşimini gama ışınları ve nötronlarla ölçecek MEGANE tayfölçeri ile basınçlı azot gazıyla yüzeyden malzeme toplayacak bir örnekleyici bulunuyor. NASA, dönen örneklerin yaklaşık yüzde 15'ini Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde saklayacak; aracın haberleşme ve seyrüseferine de Derin Uzay Ağı ile destek veriyor. Bu katkıların ayrıntılarını NASA'nın MMX payını anlattığımız haberde aktarmıştık.

Görevde ESA ve Avustralya Uzay Ajansı da yer alıyor. JAXA, MMX'in Phobos'a ek olarak Mars'ı da gözlemleyeceğini ve Mars bölgesinden ayrılmadan önce daha küçük uydu Deimos'un yakınından geçeceğini belirtiyor.

Sırada ne var?

Ayrılmanın ardından ekibin ilk işi aracın sistemlerini denetlemek ve onu Mars yolculuğuna hazırlamak olacak. Ağustos 2027'ye kadar sürecek yolculuğun ardından asıl zorlu evre Phobos çevresinde başlayacak: Uydunun kütle çekimi çok zayıf olduğu için hem gezginin hem de ana aracın yüzeye inişi hassas bir manevra gerektiriyor. Görevin bilimsel arka planını ve önceki takvimi fırlatma öncesi haberimizde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.