21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Llana of Gathol (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberi

Barsoom serisinin onuncu kitabı, John Carter'ın torunu Llana'nın dört bağlantılı macerasını anlatır. Özeti, kriyoprezervasyon ve görünmezlik bilimi ve okuma rehberi bu yazıda.

Tür
Roman
Yazar
Edgar Rice Burroughs
İlk yayın yılı
1941
Sayfa
317

Llana of Gathol, Edgar Rice Burroughs'un Barsoom serisinin onuncu kitabı ve yazarın hayattayken yayımlanan son Mars kitabı. Tek bir roman gibi anılsa da aslında dört bağlantılı hikâyeden oluşur; kahramanı da John Carter'ın torunu Llana'dır.

Llana of Gathol ne anlatıyor?

Kitap, dört hikâyenin art arda dizildiği bir macera zinciridir. Bölümlerin kitaptaki adları "The Ancient Dead" (dergideki ilk adı "The City of Mummies"), "The Black Pirates of Barsoom", "Escape on Mars" (dergideki adı "Yellow Men of Mars") ve "Invisible Men of Mars"tır. Her biri Barsoom'un ayrı bir köşesine ve ayrı bir tehlikeye götürür. Serinin önceki kitaplarında kurtarılması gereken kadın rolünü Dejah Thoris ve Thuvia üstlenmişti; bu kez bu rol, Carter ile Dejah Thoris'in torunu Llana'dadır. Llana'nın babası Gathol prensi Gahan, annesi Helium'lu Tara'dır.

Burroughs Özet Projesi'nin derlediği bölüm özetlerine göre hikâyeler aralarında bağlantılı ve yayın sırasıyla okunduğunda tek bir doğrusal olay örgüsü oluşturuyor, ama her biri tek başına da okunabiliyor. Kitap, yazarın Hawaii'de uykusuz bir gecede John Carter'ın kendisini ziyaret ettiğini ve hikâyeyi ona anlattığını söyleyen bir önsözle açılır; seriyi baştan beri süsleyen "Carter bana anlattı" çerçevesinin son örneğidir.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Carter, yalnız kalmak için terk edilmiş Horz şehrine uçar ve orada, binlerce yıl önce yaşamış bir halkın kalıntılarına rastlar. Horz'un yer altında, hipnozla uyutulmuş eski halkın arasında kendi torunu Llana'yı da bulur. Llana, kaçırılıp oraya getirilmiştir; kaçıranlar, kuzeyin kendini beğenmiş hükümdarı Hin Abtol'ün adamlarıdır. Horz'un genç savaşçısı Pan Dan Chee, Llana'ya âşık olarak onlara katılır. Üçlü, Gathol'a yürüyerek dönmeye karar verir; bu yürüyüş sırasında Pan Dan Chee'nin Llana'nın gönlünü kazanmak için kendini kanıtlaması gerektiği de şakayla karışık işlenir.

Yolda Kamtol adlı bir şehre düşerler. Kamtol, Barsoom'un kara tenli "İlk Doğanlar"ının (serinin ikinci kitabı The Gods of Mars'ta tanıdığımız halkın) yaşadığı bir yerdir ve zorba bir yönetici tarafından, her vatandaşın sinir yapısını kaydeden bir makineyle denetlenir. Carter, kimliğini saklayıp kılıç ustalığıyla dikkat çeker, makineyi yok eder ve Llana ile arkadaşlarını alıp kaçar.

Gathol'a vardıklarında şehri, Hin Abtol'ün ordusu kuşatmış bulurlar. Hin Abtol, Llana'yı kendi ülkesine, kuzeydeki kubbeli şehri Pankor'a götürmek niyetindedir. Carter düşman saflarına sızar, bir uçan gemiyi ele geçirir ve Pankor'a kadar gider. Orada binlerce insanın, gerektiğinde çözülüp savaşa sürülmek üzere dondurulmuş olarak saklandığını görür. Llana'yı kurtarır ve ikisi şehrin cam kubbesini kırarak kaçar.

Dönüş yolunda ormandaki bir şehre, Invak'a düşerler; Invak halkı, hapla görünmez olur ve bu yüzden görünmezliğin kendi komik sorunlarıyla boğuşur. Carter ve Llana burada da tutsak edilir, ama bir Invaklı kadının yardımıyla, görünmezlik hapı yutup kaçarlar; Invak'ın kendi içindeki görünmez rakip şehirle savaşı da hikâyeye ayrı bir komedi katar. Helium'a ulaşırlar. Carter görünmezlik hapından yararlanarak Hin Abtol'ü yakalar; Helium donanması da düşman filosunu yok eder ve Gathol'un kuşatması kalkar. Carter, Pankor'a dönüp dondurulmuş yaklaşık bir milyon kişiyi özgür bırakır. Hin Abtol'ün kaderi anlatılmaz. Son olarak Pan Dan Chee, Llana'nın elini kazanır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Edgar Rice Burroughs 1875'te Chicago'da doğdu. İlk öyküsü "Under the Moons of Mars" 1912'de The All-Story dergisinde çıktı; aynı yıl Tarzan of the Apes yayımlandı. Hayatı ve eserleri için Edgar Rice Burroughs sayfasına bakabilirsiniz. İkinci Dünya Savaşı sırasında altmışlı yaşlarının sonunda savaş muhabirliği yaptı ve 19 Mart 1950'de Kaliforniya'nın Encino kentinde öldü.

Llana of Gathol'un hikâyeleri ilk olarak Amazing Stories dergisinde Mart, Haziran, Ağustos ve Ekim 1941 sayılarında yayımlandı; kapakları ve iç resimleri serinin klasik ressamı J. Allen St. John çizdi. Hikâyeler ardından Amazing Stories Quarterly'de de yeniden basıldı. ERBzine'in yayın bibliyografyasına göre kitap olarak ilk baskısını 26 Mart 1948'de Burroughs'un kendi şirketi Edgar Rice Burroughs, Inc. yaptı; baskı 317 sayfaydı ve 9.225 adet basıldı. Kapağı ve iç levhaları yazarın oğlu John Coleman Burroughs çizdi. Bu baskı, serinin Burroughs hayattayken çıkan son kitabıdır; serinin on birincisi John Carter of Mars 1964'te yayımlandı.

Kitaptaki bilim: dondurulan askerler, görünmez insanlar

Kitabın macerası, farklı bilimsel fikirlerin kurgusal karşılıklarını içerir. Bunları gerçek bilimle kıyaslamak eğlencelidir.

Dondurulmuş askerler ve uzun uyku. Pankor'daki askerlerin savaş çıkana kadar dondurulması, kriyoprezervasyon, yani canlı dokuyu çok düşük sıcaklıkta saklama fikrinin edebiyattaki abartılı bir hâlidir. Gerçek bilimde bu teknikle bugün başarıyla saklanan şeyler arasında embriyolar ve sperm vardır; yaklaşık 3 milyon tüp bebek doğumunun yüzde 20'si, yani 300 ila 400 bin kadarı donmuş embriyolardan gelmiştir. Büyük organlarda ise durum henüz deneysel ya da pratik değildir: bir tavşan böbreği −135 °C'ye kadar camsılaştırılıp (vitrifikasyon) çözüldükten sonra tavşana başarıyla nakledilmiştir, ama insan karaciğeri ya da kalbinin böyle saklanıp kullanılması hâlâ pratik değildir. Hiçbir insan, dondurulduktan sonra canlandırılamamıştır; geri getirilme umuduyla dondurulan ilk ceset 1967'de James Bedford'unkidir. Kitaptaki, yüz binlerce kişinin çözülüp savaşa sürülmesi bütünüyle kurgudur.

Görünmezlik. Invak halkının görünmezlik hapı, "görünmezlik pelerini" fikrinin eski bir örneğidir. Gerçek dünyada 19 Ekim 2006'da araştırmacılar, bir bakır silindirin çevresinden belirli bir frekanstaki mikrodalgaları yönlendiren bir metamalzeme "pelerini" gösterdiler. Bu aygıt yalnızca dar bir frekans aralığında çalışıyordu; görünür ışıkta, insan boyutunda bir nesneyi gizlemek ise çok daha zordur, çünkü bu malzemeler ışığı kısmen soğurur ve kırar. Sonraki yıllarda dielektrik malzemeler (2009) ve kalsit kristalleri (2011) ile görünür ışıkta daha büyük nesneler için denemeler yapıldı. Hap yutarak görünmez olmanın ise bilimde hiçbir karşılığı yok.

Ölü şehirler ve kuruyan Mars. Horz gibi terk edilmiş şehirler, Barsoom'un temel fikrinin sonucudur: kurumakta olan bir gezegen. Bu fikir Percival Lowell'in Mars'ta sulama kanalları olduğu kuramına dayanıyordu. Giovanni Schiaparelli'nin 1877'de "canali" dediği çizgiler, "canals" diye çevrilince yapay kanallar sanıldı; Lowell 1894'te Flagstaff'ta gözlemevi kurdu. 1965'te Mariner 4, yüzeyin kraterli ve kurak olduğunu gösterdi; kanallar yoktu. Mars'ın geçmişte suya sahip olduğuna dair bulgular ise bugün de araştırılıyor; ayrıntı için Mars'ta su: geçmişi ve bugünü sayfasına bakın. Gerçek Mars'ın büyük kanyonu Valles Marineris'in de anlatıldığı Mars'ın yüzeyi sayfası, Burroughs'un hayal ettiği ölü ülkeyle karşılaştırmaya değer.

Barsoom'da yıl 687 Dünya günü sürer; NASA'ya göre gerçek Mars yılı da 687 Dünya günüdür. Gerçek Mars'ın yarıçapı 3.390 kilometredir, yani Dünya'nın kabaca yarısı kadar.

Etkisi ve değerlendirmeler

Llana of Gathol için öne çıkan bir ödül bilgisi yok. Kitabın önemi, Burroughs'un Mars serisinin yazar hayattayken tamamlanan son halkası olması ve Barsoom'un ikinci kuşağını, yani Carter'ın torununu tanıtmasından gelir. Özet projesinin editörlerinden David Adams, bu son Barsoom hikâyelerini yazarın mizahla kendi ünlü karakterlerine takıldığı, önceki kitapların parodisi sayılabilecek metinler olarak yorumlar; ona göre bu yön ancak önceki Barsoom kitaplarını bilenlerce tam görülebilir. Başlığı sonraki yazarlara da ilham vermiş; Lin Carter'ın Burroughs'tan esinlenen Callisto serisindeki Ylana of Callisto adlı romanı bu adın bir yankısıdır.

Barsoom evreninin bilimkurguya etkisi geniştir: Carl Sagan gençliğinde bu dünyayı okuduğunu ve onu ölü şehirlerin, gezegeni sarmış kanalların ve dev pompa istasyonlarının dünyası olarak hatırladığını söylemiştir. Ray Bradbury, Arthur C. Clarke ve Robert A. Heinlein de serinin kendilerini etkilediğini belirtmiştir. Mars'ta Burroughs'un adını taşıyan bir krater vardır.

Uyarlamalar

Llana of Gathol'un tek başına bir film ya da dizi uyarlaması bulunmuyor. Barsoom'dan sinemaya uyarlanan yapım, serinin ilk kitabı A Princess of Mars'a dayanan, Andrew Stanton'ın yönettiği ve Walt Disney Pictures'ın 2012'de çıkardığı John Carter: İki Dünya Arasında filmidir.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Dört kısa maceranın art arda geldiği bu kitap, her bölümü ayrı ayrı okunabilen bir yapıya sahip olduğu için, uzun bir serinin sonundan Barsoom'a bakmak isteyenlere de uygundur. Yine de Carter ve ailesinin tanıtıldığı ilk üç kitap, A Princess of Mars, The Gods of Mars ve The Warlord of Mars, iyi bir temel sağlar. Okuma sırası için Barsoom serisi okuma sırası sayfasına bakın.

SıraKitapKitap olarak ilk baskı
8Swords of Mars1936
9Synthetic Men of Mars1940
10Llana of Gathol1948
11John Carter of Mars1964

Kısacası, Llana of Gathol, Burroughs'un yaşarken yayımlanan son Mars kitabı: dört kısa macerayla, ölü şehirlerden görünmez halklara uzanan bir tur sunuyor. Hayal gücünü gerçek Mars bilgisiyle yan yana okumak, hem serinin tarihini hem de bilimin ne kadar yol aldığını görmenin güzel bir yoludur.

Yazarın diğer kitaplarıTümü →

📚 KitaplarTümü →

  1. Introduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiIntroduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiBilim kitabı
  2. Evren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiEvren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  3. Mae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMasal / efsane
  4. Team Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiTeam Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiBilim kitabı
  5. Moonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiMoonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  6. Cosmic (Frank Cottrell-Boyce): konusu, bilimi ve okuma rehberiCosmic (Frank Cottrell-Boyce): konusu, bilimi ve okuma rehberiRoman
  7. The True Meaning of Smekday (Adam Rex): konusu, Home filmi ve rehberiThe True Meaning of Smekday (Adam Rex): konusu, Home filmi ve rehberiRoman
  8. Mr. Wuffles! (David Wiesner): konusu, bilimi ve okuma rehberiMr. Wuffles! (David Wiesner): konusu, bilimi ve okuma rehberiMasal / efsane

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Dizi ve filmlerTümü →

  1. The Expanse izleme ve okuma sırası: 6 sezon, 9 roman ve novellalarThe Expanse izleme ve okuma sırası: 6 sezon, 9 roman ve novellalarSeri / evren
  2. Halo oynama ve izleme sırası: bütün oyunlar ve Paramount+ dizisiHalo oynama ve izleme sırası: bütün oyunlar ve Paramount+ dizisiSeri / evren
  3. MonsterVerse (Godzilla ve Kong) izleme sırası: bütün filmler ve dizilerMonsterVerse (Godzilla ve Kong) izleme sırası: bütün filmler ve dizilerSeri / evren
  4. Transformers izleme sırası: bütün filmler, Bumblebee ve Transformers OneTransformers izleme sırası: bütün filmler, Bumblebee ve Transformers OneSeri / evren
  5. Predator izleme sırası: bütün filmler, Prey ve Alien vs. PredatorPredator izleme sırası: bütün filmler, Prey ve Alien vs. PredatorSeri / evren

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar