21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

The Warlord of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberi

Burroughs'un John Carter üçlemesini kapatan 1913-14 tarihli romanı kuzey kutbuna uzanır; kitabın özeti, Lowell'in kanalları ve gerçek Mars kutbu.

Tür
Roman
Yazar
Edgar Rice Burroughs
İlk yayın yılı
1913
Türkçe baskı
Mars Komutanı — Fihrist Kitap
Sayfa
296
Ücretsiz ve yasal oku
www.gutenberg.org/ebooks/68

The Warlord of Mars (Mars Komutanı), Edgar Rice Burroughs'un Barsoom serisinin üçüncü romanıdır ve John Carter üçlemesini kapatır. The All-Story dergisinde Aralık 1913 ile Mart 1914 arasında dört bölüm hâlinde tefrika edildi, Eylül 1919'da A. C. McClurg yayınevinden kitap olarak çıktı. Önceki kitap The Gods of Mars'ın bıraktığı yerden başlar: Carter'ın karısı Dejah Thoris hâlâ bir tapınak hücresindedir ve bu kez kovalama gezegenin kuzey kutbuna uzanır. Telif süresi dolduğu için roman bugün ücretsiz okunabiliyor.

Kitap ne anlatıyor?

Roman, serinin en hareketli kitaplarından biridir ve temelde bir takip hikâyesidir. Carter, sevdiklerini kaçıran düşmanların peşine düşer; bu kovalama onu Barsoom'un daha önce görmediği bölgelerine, özellikle sarı tenli Marslıların yaşadığı kutup uygarlığına götürür. Hikâye, A Princess of Mars ile başlayan ve The Gods of Mars'ta sahte dinin çökmesiyle derinleşen çizginin sonuna gelir. Kitabın adı da buradan çıkar: Carter, Barsoom'un farklı halklarını bir arada tutan bir bağ hâline gelir.

Okur için üç şey öne çıkar: kuzeydeki yeni bir halkın tanıtılması, gizlenerek düşman sarayına sızma ve büyük bir uçan gemi savaşı. Anlatım ilk iki kitaptaki gibi hızlıdır. Burroughs'un bu kitabı yazarken beş ayrı çalışma adı denediği aktarılır. Roman aynı zamanda Tars Tarkas'ın önemli bir rolle yer aldığı son kitap olarak anılır; sonraki kitaplarda ağırlık başka kahramanlara kayar.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Roman, Carter'ın karısı Dejah Thoris'in ve Ptarth prensesi Thuvia'nın Temple of the Sun adlı tapınakta, yılda yalnız bir kez açılan hücrelerde tutulduğu noktadan devam eder. İssus'un dini çökmüştür, ama Thern liderlerinden Matai Shang ile İlk Doğan Thurid, Phaidor'u tapınaktan çıkarmak ister. Thurid'in kötü niyetli bir hamlesiyle Dejah Thoris ve Thuvia da kaçırılır. Carter onları kuzeye doğru izler; hücrelerin yılda yalnız bir kez açılması, kovalamanın üstüne zamana karşı yarış baskısı da bindirir.

İz önce Kaol krallığına varır. Kaol hükümdarı Kulan Tith, kaçanları barındırır; ama Thuvia'nın babası, Ptarth hükümdarı Thuvan Dihn, Carter'ın yanında yer alır. Kulan Tith eski dini bırakıp destek sözü verir, ne var ki Matai Shang ile Thurid yardım gelmeden kaçar. Carter ve Thuvan Dihn kutup bölgesine ilerler; orada unutulmuş sanılan sarı Marslılarla, yani Okar halkıyla karşılaşırlar. Talu adlı isyankâr bir prens onlara kılık ve plan sağlar, böylece ikisi, kutup hükümdarı Salensus Oll'un sarayına sızar.

Kimlikleri açığa çıkınca Carter kaçar ve Helium yöneticilerini, yani Tardos Mors ile Mors Kajak'ı tutsaklıktan kurtarır; bu da Helium tutsakları arasında bir ayaklanmaya yol açar. Carter, Helium donanmasının kutup bölgesine inmesini engelleyen manyetik kuleyi devre dışı bırakır ve donanma, Tars Tarkas ile yeşil Marslı savaşçılarla birlikte iner. Büyük çarpışmada Salensus Oll ölür. Matai Shang ile Thurid ise bir hava gemisinde son hesaplaşmaya girer: Thurid, Matai Shang'ı öldürür, Carter da Thurid'i yener. Phaidor, kıskançlıktan pişman olduğunu söyler ve kendini gemiden aşağı atar.

Roman, Carter'ın müttefikleri tarafından "Barsoom'un Savaş Lordu" ilan edilmesiyle ve Dejah Thoris'e kavuşmasıyla biter. Roman böylece bir kurtarma hikâyesinden bir ittifak hikâyesine dönüşür: Carter'ın verdiği mücadele yalnızca bir eşin değil, farklı kentlerin ve halkların kaderini de değiştirmiştir. Böylece üçlemenin ana çatışmaları kapanır: Dejah Thoris kurtulmuştur ve sahte dinin kaynakları ortadan kalkmıştır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Burroughs 1 Eylül 1875'te Chicago'da doğdu, 19 Mart 1950'de Encino'da öldü. Yazarlığa geçmeden önce çiftlikte, demiryolunda ve bir fabrikada çalıştı, kalem açacağı da sattı. İlk hikâyesi 1912'de "Norman Bean" takma adıyla yayımlandı ve aynı yıl Tarzan ilk kez okurla buluştu. 1923'te kendi yayınevini kurup kitaplarını 1930'lara kadar kendisi bastı; yaşamı boyunca yaklaşık 80 roman yazdı. Yazarın sayfasında daha fazlası var.

The Warlord of Mars'ı Burroughs Haziran 1913'te yazmaya başladı. Bu, Percival Lowell'in yaygınlaştırdığı Mars imgesinin popüler kültürde hâlâ taze olduğu bir dönemdir: Mars, Dünya'dan daha yaşlı, giderek kuruyan ve onu yaşatmak için kanallar kazılmış bir dünya gibi düşünülüyordu. Burroughs bu hayali, aksiyon kitabının sahnesine dönüştürdü.

Kitaptaki bilim

Romandaki gezegen, gerçek Mars'tan çok Lowell'in Mars'ıdır. Lowell, Mars'ın bir zamanlar Dünya'ya benzeyen ama yaşlandığı için yaşama elverişsizleşen bir dünya olduğunu, yerlilerin suyu kutup başlıklarından ekvatora kanallarla taşıdığını savunuyordu. Bu fikir, Giovanni Schiaparelli'nin Eylül 1877'de Milano'da 8,7 inçlik teleskopla gördüğü ve canali (kanallar) dediği çizgilere dayanıyordu. Sözcük İngilizceye "canals" diye geçti, yani doğal bir oluk yerine insan yapımı bir kanal çağrışımı verdi. Lowell konuyu Mars (1895), Mars and Its Canals (1906) ve Mars As the Abode of Life (1908) kitaplarıyla yaygınlaştırdı. Sonradan çizgilerin bir göz yanılsaması olduğu anlaşıldı: zayıf bir teleskopta çok sayıdaki nokta benzeri ayrıntı, birleşerek çizgi gibi görünebiliyordu. 1909'da Meudon Gözlemevi'nin daha güçlü donanımı kanalları göstermedi; kesin yanıtı 14-15 Temmuz 1965'te Mariner 4 verdi.

Mariner 4, Mars'ın yanından geçerken 21 tam görüntü aldı. Bu görüntüler, Ay'a benzeyen kraterli bir arazi gösterdi; ölçümler yüzey basıncını 4,1-7,0 milibar bandında verdi ve araç Mars çevresinde Dünya'nınki gibi bir manyetik alan ya da radyasyon kuşağı saptayamadı. Romanda Helium donanmasını engelleyen "manyetik kule" tamamen kurmacadır. Mariner 9 ise 1971'de, o güne dek gözlenmiş en büyük toz fırtınasının ortasında Mars yörüngesine girdi, fırtına dinince 7.329 görüntüyle yüzeyin yüzde 85'ini haritaladı ve eski nehir yataklarını gösterdi.

Kitabın asıl sahnesi kuzey kutbudur. Gerçek kuzey kutup başlığı Planum Boreum, yaklaşık yüzde 95 su buzundan oluşur ve içinde toz katmanları vardır. Yarıçapı yaklaşık 600 kilometre, en kalın yeri yaklaşık 3 kilometre, hacmi ise yaklaşık 1,2 milyon kilometreküptür. Kışın üstünü ince bir donmuş karbondioksit (kuru buz) tabakası örter. Mars'ın eksen eğikliği yaklaşık 25 derecedir; bu yüzden Dünya'daki gibi mevsimler yaşanır ve başlık mevsimle büyüyüp küçülür. Hubble Uzay Teleskobu'nun 1998'de yayımlanan bir görüntüsü bu mevsimsel değişimi gösterir. Kutupta kubbeli bir şehir, sarı tenli bir halk ya da gezegen çapında bir kanal ağı yoktur; ama bugün NASA'ya göre yüzeyin hemen altındaki su buzu özellikle kutup bölgelerinde bulunuyor ve eski nehir vadileri, deltalar ve göl yatakları Mars'ın ıslak bir geçmişi olduğunu gösteriyor. Daha geniş bilgi için Mars ve Mars'ın yüzeyi sayfalarına bakılabilir.

Etkisi ve ödülleri

Kitabın bilinen bir edebî ödülü yoktur. Etkisi, serinin genel etkisinin bir parçası olarak okunur: Barsoom kitapları, "kılıç ve gezegen" denen türün (teknolojisi sınırlı, kılıç ve macera ağırlıklı kültürlere sahip yabancı bir gezegen anlatan hikâyeler) kalıplarını yerleştirdi. Carl Sagan gençliğinde bu kitaplardan etkilenmiş ve Burroughs'un Mars haritasını Cornell'deki ofisinin dışında yaklaşık yirmi yıl asılı tutmuştur; Ray Bradbury, Arthur C. Clarke ve Robert A. Heinlein da bu dünyadan beslenen yazarlar arasında sayılır. Romanın kendisi de sonradan birçok çizgi roman uyarlamasına ve sonraki John Carter yapımlarına temel malzeme sağladı. Barsoom'un renk üzerinden ayrılmış "ırklar" kurgusu ise bugünün okuru için eleştirel okuma gerektirir.

Uyarlamaları

Romanın doğrudan bir sinema uyarlaması yoktur. Walt Disney Pictures'ın 9 Mart 2012'de gösterime sokduğu, Andrew Stanton imzalı John Carter: İki Dünya Arasında filmi A Princess of Mars'a dayanır; ancak Thernleri ve lider Matai Shang'ı bu serinin sonraki kitaplarının dünyasından alır. Stanton'ın The Gods of Mars ve The Warlord of Mars üzerine kurulu devam filmleri düşündüğü, fakat filmin yaklaşık 263,7 milyon dolarlık yapım maliyetine karşılık dünya çapında 284,1 milyon dolar hasılat getirmesi üzerine bu planların iptal edildiği aktarılır. Yani Carter'ın "Savaş Lordu" olarak anlatıldığı bu kitap, beyazperdede hiç yer almadı.

Türkçe baskı ve ücretsiz okuma

Roman Türkçede Mars Komutanı (John Carter III) adıyla Fihrist Kitap'tan, Elisa Kaya çevirisiyle Mart 2022'de çıktı; yayınevi baskıyı 252 sayfa olarak belirtir. İngilizce özgün metin Project Gutenberg'de ücretsiz olarak bulunuyor.

Karakterleri

Kimlere uygun, nereden başlanmalı?

Bu kitap üçlemenin kapanışıdır ve ilk iki kitabı bilmeden okunursa karakterlerin kim olduğu, Thernlerin ve İlk Doğanların neden düşman olduğu anlaşılmaz. Doğru sıra A Princess of Mars, The Gods of Mars ve ardından The Warlord of Mars'tır. Hızlı tempolu, eski usul macera arayanlara ve Mars'a dair 20. yüzyıl başının hayallerini merak edenlere uygundur. Daha ince karakter çözümlemesi ya da bilimsel gerçekçilik arayanlar için ise tarihî bir okuma olacaktır. Üçlemeden sonra seri başka kahramanlara geçer; tam liste ve evren içi sıra için Barsoom okuma sırası sayfasına bakın.

Yazarın diğer kitaplarıTümü →

📚 KitaplarTümü →

  1. Introduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiIntroduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiBilim kitabı
  2. Evren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiEvren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  3. Mae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMasal / efsane
  4. Team Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiTeam Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiBilim kitabı
  5. Moonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiMoonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  6. Cosmic (Frank Cottrell-Boyce): konusu, bilimi ve okuma rehberiCosmic (Frank Cottrell-Boyce): konusu, bilimi ve okuma rehberiRoman
  7. The True Meaning of Smekday (Adam Rex): konusu, Home filmi ve rehberiThe True Meaning of Smekday (Adam Rex): konusu, Home filmi ve rehberiRoman
  8. Mr. Wuffles! (David Wiesner): konusu, bilimi ve okuma rehberiMr. Wuffles! (David Wiesner): konusu, bilimi ve okuma rehberiMasal / efsane

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Dizi ve filmlerTümü →

  1. The Expanse izleme ve okuma sırası: 6 sezon, 9 roman ve novellalarThe Expanse izleme ve okuma sırası: 6 sezon, 9 roman ve novellalarSeri / evren
  2. Halo oynama ve izleme sırası: bütün oyunlar ve Paramount+ dizisiHalo oynama ve izleme sırası: bütün oyunlar ve Paramount+ dizisiSeri / evren
  3. MonsterVerse (Godzilla ve Kong) izleme sırası: bütün filmler ve dizilerMonsterVerse (Godzilla ve Kong) izleme sırası: bütün filmler ve dizilerSeri / evren
  4. Transformers izleme sırası: bütün filmler, Bumblebee ve Transformers OneTransformers izleme sırası: bütün filmler, Bumblebee ve Transformers OneSeri / evren
  5. Predator izleme sırası: bütün filmler, Prey ve Alien vs. PredatorPredator izleme sırası: bütün filmler, Prey ve Alien vs. PredatorSeri / evren

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar