21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Thuvia, Maid of Mars (Edgar Rice Burroughs): konusu, bilimi ve okuma rehberi

Burroughs'un 1916'da tefrika edilen dördüncü Barsoom romanı John Carter'ın oğlu Carthoris'e döner; kitabın özeti, Lothar'ın düşünce uygarlığı ve gerçek Mars.

Tür
Roman
Yazar
Edgar Rice Burroughs
İlk yayın yılı
1916
Türkçe baskı
Thuvia, Mars Kızı — Fihrist Kitap
Sayfa
256
Ücretsiz ve yasal oku
www.gutenberg.org/ebooks/72

Thuvia, Maid of Mars (Thuvia, Mars Kızı), Edgar Rice Burroughs'un Barsoom serisinin dördüncü romanıdır. Nisan 1916'da All-Story Weekly dergisinde üç haftalık bölümler hâlinde (8, 15 ve 22 Nisan) tefrika edildi, Ekim 1920'de A. C. McClurg tarafından kitap olarak yayımlandı. Önceki üç kitabın kahramanı John Carter bu kez geri planda kalır; hikâye onun oğlu Carthoris ile, önceki kitaplarda yan rolde görünen Ptarth prensesi Thuvia'nın etrafında döner. Roman bir dönüm noktasıdır: seri, ilk kuşaktan ikinci kuşağa geçer. Telif süresi dolduğu için kitap ücretsiz okunabiliyor.

Kitap ne anlatıyor?

Kitabın merkezinde bir aşk ve bir siyasi komplo vardır. Carthoris, Thuvia'ya âşıktır; ama Thuvia, Kaol hükümdarı Kulan Tith'e nişanlıdır ve Barsoom töresine göre böyle bir söz ancak ölümle bozulabilir. Thuvia'nın kaçırılması, hem bu aşkı hem de Barsoom'un krallıkları arasındaki dengeyi tehlikeye sokar; çünkü olay, Carthoris'in suçlanıp bölgesel bir savaşın çıkması için kurgulanmıştır.

Roman, önceki üçlemeden daha küçük ölçekli ve daha kişisel bir hikâyedir: büyük donanma savaşları ve dinî sistemlerin çöküşü yerine bir genç adamın kanıt arayışı, kayıp bir kentin çöllerinde geçen kovalamacalar ve düşünce gücüyle yaşayan bir uygarlık öne çıkar. Bu uygarlığın sakinleri, yani Lothar halkı, kitabın bilimkurguya en çok yaklaşan ve en tuhaf yanıdır. Anlatım ilk kitaplardaki tefrika temposunu korur: kısa bölümler, hızlı geçişler ve her bölümün sonunda bir sonraki sahneyi merak ettiren bir kesit.

Barsoom'un temel mekânları da bu kitapta farklı bir ışıkla görünür. Önceki kitaplarda büyük kentler ve kutup bölgeleri öne çıkarken burada kurumuş deniz tabanları, ıssız harabeler ve unutulmuş bir kent hikâyenin sahnesidir; Burroughs'un ölmekte olan gezegen fikri, en çıplak hâliyle bu romanda görünür.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Carthoris, Thuvia'ya duyduğu sevgiyi açıkça söyleyemeyecek durumdadır; çünkü Thuvia başkasına söz vermiştir ve törelere göre bu söz, onun için ağır bir yükümlülüktür. Thuvia da duygularını kendisine bile itiraf etmekte zorlanır. Bu sırada Dusar krallığının prensi Astok, Thuvia'yı kaçırmak ister. Carthoris peşine düşer ve hasar gören gemisini Barsoom'un güneyindeki eski Aanthor harabelerine indirmek zorunda kalır. Yolu eski bir kentin kalıntılarından ve yeşil Marslıların dolaştığı kurak ovalardan geçer; sonunda Thuvia ile birlikte, düşünce gücüyle yaşayan eski Lothar uygarlığına ulaşırlar.

Lothar halkı, düşüncelerini canlı gibi görünen varlıklara dönüştürerek kendini savunur: hayalet okçular ve hayalet vahşi hayvanlar, gerçek tehditlere karşı onların silahıdır. Fakat bu halk, bedenin ihtiyaçlarını unutup zihinsel tartışmalara gömülmüş, çöküşe doğru giden bir toplumdur. Kitabın bu bölümünde Kar Komak adlı bir okçu başlangıçta bu hayaletlerden biridir; ama sonra gerçek bir bedene kavuşur ve Carthoris ile Thuvia'nın en güçlü yardımcısı olur. Lothar'dan ayrıldıktan sonra Thuvia, bir kez daha Dusar adamlarının eline düşer.

Bu sırada kaçırma olayı, Carthoris'in bir suçu gibi gösterilmiş ve krallıklar arasında savaş tehlikesi doğmuştur: Helium, Ptarth ve Kaol gibi büyük kentler birbirine silah doğrultmak üzeredir. Carthoris yalnız sevdiği kadını değil, barışı da kurtarmak zorunda kalır. Carthoris'in masumiyetini kanıtlamasının yolu, Thuvia'yı sağ salim geri getirmektir. Son bölümde, yeşil Marslılar bir Kaol savaş gemisine saldırırken Carthoris, rakibi Kulan Tith'in hayatını kurtarmak için kendi canını ortaya koyar; Kar Komak'ın savaşçıları da çarpışmanın seyrini değiştirir. Kulan Tith bunun üzerine Thuvia'yı sözünden serbest bırakır, Thuvia da duygusunu açıkça söyler ve Carthoris'in eşi olmayı kabul eder. Böylece hem aşk hem savaş tehlikesi çözülür; Carthoris'in kendi başına, babasının gölgesinden çıkarak bir kahraman olduğu da bu bölümle kesinleşir.

Yazar ve yazıldığı dönem

Burroughs 1 Eylül 1875'te Chicago'da doğdu, 19 Mart 1950'de Encino'da öldü. Yazarlığa geçmeden önce çiftlik, demiryolu ve fabrika işlerinde çalıştı; 1912'de ilk hikâyesi yayımlandı ve aynı yıl Tarzan ilk kez sayfalarda göründü. 1923'te kendi yayınevini kurdu ve kariyeri boyunca yaklaşık 80 roman yazdı. Yazarın sayfasında ayrıntıları var.

Kitap Nisan 1914'te "Carthoris" adıyla yazılmaya başlandı ve 20 Haziran 1914'te tamamlandı. Burroughs, dergiye yeni gelen editör Robert H. Davis'e el yazmasını "bir başka Mars hikâyesi" olarak sundu. Tefrika ise ancak 1916'da yapıldı, kitap olarak basılması 1920'yi buldu. Yani roman, Lowell'in Mars hayalinin hâlâ dolaşımda olduğu bir çağda yazıldı ama yayımlanması yıllar sürdü.

Kitaptaki bilim

Roman bilimden çok fikir oyunudur; yine de bilimle karşılaştırmak öğreticidir. Burroughs'un Barsoom'u, Percival Lowell'in kanallı, kuruyan Mars'ına dayanır. İtalyan astronom Giovanni Schiaparelli, Eylül 1877'de gözlediği çizgilere canali (kanallar) demişti; sözcük İngilizceye "canals" diye geçince bir uygarlık izi sanıldı. Lowell bu fikri 1895, 1906 ve 1908 tarihli kitaplarıyla yaydı. Daha iyi teleskoplar ve 1965'te Mariner 4, bunların göz yanılsaması olduğunu gösterdi.

Kitaptaki "ölü deniz tabanları" ve eski kentler ise gerçek bir olguya uzaktan benzer. NASA'ya göre Mars yüzeyinde eski nehir vadi ağları, deltalar ve göl yatakları var; yani gezegenin geçmişinde su vardı, ama bir uygarlığın izi bulunmadı. Mars'ın küçük iki uydusu, Phobos ve Deimos, romanda da gökyüzünde iki ay olarak görünür; bunlar hakkında Mars'ın uyduları sayfasına bakılabilir. Gezegenin yarıçapı 3.390 kilometredir, yüzey çekimi Dünya'nın yaklaşık yüzde 38'i kadardır (3,72 m/s²) ve ortalama yüzey basıncı Dünya'nınkinin yalnızca yüzde 0,6'sıdır; bu kadar ince bir havada kitaptaki gibi rahat uçan gemiler çok daha zor olurdu. Burroughs'un gemileri, "itici ışın" denen kurgusal bir güçle havada durur; gerçek fizikte karşılığı yoktur.

Romandaki iki fikir öne çıkar. Birincisi, Carthoris'in icat ettiği otomatik yönlendirme ve çarpışma önleme aygıtıdır; bugünkü otomatik pilot ve çarpışma önleyici sistemlerin erken bir habercisi olarak anılır. İkincisi, Lothar halkının düşünce gücüyle görünür varlıklar yaratması. Bu fikrin bilimsel bir dayanağı yoktur; zihnin madde üzerindeki etkisi, kitapta daha çok bir ders olarak işlenir: aşırı zihinsel gelişmenin bedeni ve fiziksel yaşamı ihmal ettiğinde toplumu nasıl çürüttüğü. Romanda Lothar'ın sakinleri "gerçekçiler" ve "eterciler" diye ayrılıp beslenmeyle ilgili ayrımlar üzerine tartışır; bu, kitabın gözünde bu uygarlığın ne denli kendi içine kapandığının göstergesidir. Mars'ın gerçek yüzünü anlamak için Mars, Mars'ta su ve Mars'ın keşfi sayfaları iyi bir başlangıçtır.

Etkisi ve ödülleri

Kitabın bilinen bir edebî ödülü yoktur. Önemi, serinin yapısındaki yerinden gelir: John Carter üçlemesinden sonra Burroughs'un Barsoom'un başka kahramanlarına yöneldiğini gösterir. Genel olarak Barsoom kitapları, Mars'ı macera ve hayal için çekici bir yer olarak kurdu; Carl Sagan Burroughs'un hayal ettiği gezegenin haritasını Cornell'deki ofisinin dışında yaklaşık yirmi yıl asılı tuttu, Ray Bradbury ve Arthur C. Clarke da bu dünyadan esinlendi. Bu romanın özel katkısı, gezegen romansına düşünce gücüyle yaşayan bir toplum ve erken bir otomatik pilot fikri getirmesidir.

Uyarlamaları

Romanın bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yoktur. Serinin en bilinen sinema yapımı, Walt Disney Pictures'ın Andrew Stanton yönetiminde çektiği ve 9 Mart 2012'de gösterime giren John Carter: İki Dünya Arasında filmidir; bu film serinin ilk kitabına dayanır, Thuvia'ya değil. Planlanan devam filmleri de ikinci ve üçüncü kitaplar için düşünülmüş ve filmin gişe başarısızlığı sonrası iptal edilmişti.

Serideki yeri

Burroughs'un Barsoom serisi toplam 11 romandan oluşur. İlk üçü John Carter'ın kendi hikâyesidir; Thuvia, Maid of Mars ise başka bir kahramanın ağırlık taşıdığı ilk kitaptır. Bu yüzden kitap, "Carter okumak" ile "Barsoom okumak" arasında bir köprü gibidir: Mars yine aynı Mars'tır, ama anlatılan kuşak değişmiştir. Okuma sırası ve yayın tarihleri için Barsoom okuma sırası sayfasına bakılabilir.

Türkçe baskı ve ücretsiz okuma

Roman Türkçede Thuvia, Mars Kızı (John Carter IV) adıyla Fihrist Kitap'tan, Elisa Kaya çevirisiyle yayımlandı; yayınevi Temmuz 2022 basımını 172 sayfa olarak belirtir. İngilizce özgün metin Project Gutenberg'de ücretsiz olarak bulunuyor.

Karakterleri

Kimlere uygun, nereden başlanmalı?

Roman John Carter üçlemesinin ardından okunmaya uygundur; Carthoris, Thuvia ve Kulan Tith gibi isimler önceki kitaplarda yan rollerle tanıtıldığı için sıfırdan başlayan okur karakterlerin geçmişini bilemez. Serinin ilk kitabı A Princess of Mars'tır; ardından üçleme okunur, sonra bu kitaba geçilir. Daha kısa, tek bir hikâyeyi izleyen ve ikinci kuşağı merak eden okurlara uygundur. Hızlı macerayı, kayıp kentleri ve garip uygarlıkları sevenler için keyifli bir okumadır; ince karakter çözümlemesi ve bilimsel doğruluk arayanlar için ise tarihî bir merak ürünüdür. Tam liste ve evren içi sıra için Barsoom okuma sırası sayfasına bakın.

Yazarın diğer kitaplarıTümü →

📚 KitaplarTümü →

  1. Introduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiIntroduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiBilim kitabı
  2. Evren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiEvren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  3. Mae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMasal / efsane
  4. Team Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiTeam Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiBilim kitabı
  5. Moonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiMoonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  6. Cosmic (Frank Cottrell-Boyce): konusu, bilimi ve okuma rehberiCosmic (Frank Cottrell-Boyce): konusu, bilimi ve okuma rehberiRoman
  7. The True Meaning of Smekday (Adam Rex): konusu, Home filmi ve rehberiThe True Meaning of Smekday (Adam Rex): konusu, Home filmi ve rehberiRoman
  8. Mr. Wuffles! (David Wiesner): konusu, bilimi ve okuma rehberiMr. Wuffles! (David Wiesner): konusu, bilimi ve okuma rehberiMasal / efsane

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Dizi ve filmlerTümü →

  1. The Expanse izleme ve okuma sırası: 6 sezon, 9 roman ve novellalarThe Expanse izleme ve okuma sırası: 6 sezon, 9 roman ve novellalarSeri / evren
  2. Halo oynama ve izleme sırası: bütün oyunlar ve Paramount+ dizisiHalo oynama ve izleme sırası: bütün oyunlar ve Paramount+ dizisiSeri / evren
  3. MonsterVerse (Godzilla ve Kong) izleme sırası: bütün filmler ve dizilerMonsterVerse (Godzilla ve Kong) izleme sırası: bütün filmler ve dizilerSeri / evren
  4. Transformers izleme sırası: bütün filmler, Bumblebee ve Transformers OneTransformers izleme sırası: bütün filmler, Bumblebee ve Transformers OneSeri / evren
  5. Predator izleme sırası: bütün filmler, Prey ve Alien vs. PredatorPredator izleme sırası: bütün filmler, Prey ve Alien vs. PredatorSeri / evren

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar