Mr. Wuffles! (David Wiesner): konusu, bilimi ve okuma rehberi
David Wiesner'in 2013 tarihli, neredeyse sözsüz resimli kitabı Mr. Wuffles!, bir kedinin oyuncak sandığı uzay aracının minik yolcularını anlatır; 2014 Caldecott Onur Kitabı.
- Tür
- Masal / efsane
- Yazar
- David Wiesner
- İlk yayın yılı
- 2013
- Sayfa
- 32
Mr. Wuffles!, Amerikalı yazar ve çizer David Wiesner'in 2013'te Clarion Books'tan çıkan, 32 sayfalık resimli kitabıdır. Neredeyse hiç kelime içermez: hikâyeyi çizimler anlatır, uzaylıların konuşmaları ise yazarın uydurduğu simgesel bir dille, konuşma balonlarının içinde verilir. Kitap 2014 Caldecott Onur Ödülü'ne (Honor) layık görüldü; Amerikan çocuk kitabı dünyasının en saygın ödüllerinden birinin üç kez madalya kazanmış çizerinin, bir kez daha jüri listesinde yer almasıydı.
Kitap ne anlatıyor?
Ev kedisi Mr. Wuffles, oyuncaklarına bakmayan, havalı ve biraz küstah bir kedidir. Bir gün yerde, bütün oyuncaklardan farklı, küçücük, metal bir nesne bulur. Nesne aslında başka bir dünyadan gelen minik yaratıkların uzay aracıdır. Kitap, bir kedinin oyuncağı sandığı şeyin içinde yaşayan, ölçekleri kediye göre çok küçük bir uygarlığın, ev gibi sıradan bir yerde hayatta kalma mücadelesini anlatır. Yardıma ihtiyaç duyan uzaylılar, evin köşelerinde yaşayan böceklerle karşılaşır ve beklenmedik bir iş birliği kurulur.
Wiesner bu hikâyeyi çizgi roman düzeninde, kimi yerde tam sayfa resimlerle, kimi yerde kareli sayfalarla kurar. Okur, ev halkının hiç fark etmediği, kedi boyunda ve böcek boyunda iki ayrı dünyayı aynı odada izler. Kitabın çekiciliği, bildiğimiz bir mekânı (halının, kaloriferin, duvar diplerinin) bir uzay macerasının sahnesine dönüştürmesinden gelir.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Hikâye, kedinin küçük bir uzay aracına rastlamasıyla başlar. Kedi araçla oynarken ona zarar verir; içindeki yeşil uzaylılar aracı terk edip kaloriferin altına sığınmak zorunda kalır. Orada yalnız değillerdir: evde yaşayan böcekler, aralarında bir uğur böceği ve karıncalar, bu garip konukları fark eder. İki taraf birbirini anlamaz, ama ortak bir sorunları vardır: kedi.
Uzaylılar ile böcekler, hasarlı gemiyi onarmak için ortak çalışmaya başlar. Evin zemininde bulunan küçük nesneler onarımın malzemesi olur; böcekler yuvalarının duvarlarına kedinin tehlikesini anlatan resimler çizer. Kitabın bu bölümü, sözsüz bir dilin nasıl işleyebileceğini gösterir: iki farklı tür, ortak çizimler ve işaretler üzerinden anlaşır.
Gemi onarıldıktan sonra sıra kaçışa gelir. Böcekler hem taşıyıcı hem de oyalayıcı rolüyle uzaylıların gemiye dönmesine yardım eder ve plan işler: uzaylılar gemilerine ulaşıp yola çıkar. Sinirli kedi kalorifer önünde bekler durur; evin insanı kedinin bu tuhaf takıntısına bir anlam veremez. Karıncalar ise macerayı duvar resimleriyle kayda geçirmeye devam eder.
Hikâye üç evrede okunabilir. İlkinde karşılaşma ve kaza vardır: kedi için sıradan bir oyun, uzaylılar için bir felakettir. İkincisinde sığınma ve ittifak gelir: çaresiz kalan uzaylılar, evin gizli sakinlerinden beklenmedik bir yardım bulur ve ortak bir işe girişir. Üçüncüsünde ise plan, kaçış ve dönüş vardır; kedi ne olduğunu hiç anlamadan sahneden çekilir. Kitap kasıtlı olarak kimseyi kötü ilan etmez: kedi yalnızca merakla hareket eden bir hayvandır, sorun ölçek farkından doğar.
Özetle kitap, "küçük olanın güçlüsüne karşı birleşerek hayatta kalması" fikrini komik ve sevimli bir dille işler. Büyük bir çatışma ya da öğüt yoktur; hikâyenin yükü ritimde, çizimdeki ayrıntıda ve iki dünyanın karşılaşma biçimindedir.
Yazar ve yazıldığı dönem
David Wiesner 5 Şubat 1956'da doğdu. Çocuk kitabı alanında en çok sözsüz ya da az sözlü, düş gücüne dayalı resimli kitaplarıyla tanınır. Tuesday, The Three Pigs ve Flotsam ile üç kez Caldecott Madalyası aldı; Free Fall, Sector 7 ve Mr. Wuffles! ise Caldecott Onur Kitabı oldu. Wiesner'in kitapları sıklıkla gündelik bir mekânın içinde beliren fantastik bir dünyayı anlatır; Mr. Wuffles! bu çizgiyi uzay temasıyla birleştirir.
Kitabın çizimleri sulu boya ve çini mürekkebi ile yapılmıştır. Wiesner, uzaylı karakterler için kendi uydurduğu hiyeroglif benzeri bir yazı sistemi geliştirdi; Publishers Weekly bu yüzden kitabı "neredeyse sözsüz" diye tanımladı. Bu tercih, yetişkin okura da bir bulmaca tadı verir: konuşma balonlarındaki simgeler anlam taşır, ama bir sözlüğü yoktur.
Biçim açısından kitap, tam sayfa resimlerle çizgi roman karelerini bir araya getirir. Böylece okur bazen kedinin devasa bakışına, bazen uzaylıların küçük dünyasına yakınlaşır; sayfa düzeni, ölçek farkını hikâyenin bir parçası hâline getirir. Kirkus Reviews, kitabı hayal gücü, kompozisyon, çizim ve renklendirme bakımından ustalıkla yapılmış bulduğunu yazdı.
Kitaptaki bilim
Bu bir bilim kitabı değil, bir fantezi; yine de içinde sorgulamaya değer iki bilimsel konu var.
Karıncalar nasıl "konuşur"?
Kitabın böcek karakterleri arasında karıncalar da var. Gerçek karıncalar, kaynaklara göre, feromonlar, sesler ve dokunma yoluyla iletişim kurar. Yiyecek bulan bir karınca, dönüş yolunu kimyasal bir iz bırakarak işaretler; başarılı izleri daha çok karınca izler ve iz pekişir. Tehdit karşısında ise alarm feromonu salgılanır. Karıncalar "eusosyal" böceklerdir; yani koloni, işçiler, askerler, erkekler ve bir ya da birkaç doğurgan kraliçeden oluşan, iş bölümüyle çalışan bir bütün gibi davranır. Bilim insanları 13.800'den fazla karınca türü tanımlamıştır; boyları yaklaşık 0,75 ile 52 milimetre arasında değişir.
Kitaptaki karıncaların duvara resim çizmesi tamamen Wiesner'in kurgusudur. Yine de "bilgiyi çevreye bırakmak" fikri gerçek karıncaların yaptığına uzaktan benzer: koloni, bilgiyi ortama bıraktığı izlerle paylaşır.
Ölçek meselesi
Kitabın bütün esprisi ölçeğe dayanır: uzay gemisi kedinin pençesine sığacak kadar küçüktür. Gerçek karıncaların boy aralığı bile (yaklaşık 0,75 milimetreden 52 milimetreye) bu oyunun nasıl işlediğini gösterir: aynı evde yaşayan canlıların dünyaları, boyutları yüzünden birbirinden kopuk olabilir. Wiesner'in çizimleri, kediyi bir devden çok, evin içindeki dev bir doğa olayı gibi gösterir; küçük karakterlerin bakışıyla hayat tehlikeli ve renklidir.
Yabancı bir türle nasıl anlaşılır?
Kitabın ana sorusu aslında bir iletişim sorusudur: ortak bir dili olmayan iki tür nasıl anlaşır? Gerçek dünyada bu soru, dünya dışı zekâ arayışının merkezindedir. İnsanlığın kasıtlı olarak gönderdiği ilk yıldızlararası radyo iletisi, 16 Kasım 1974'te Porto Riko'daki Arecibo Gözlemevi'nden Herkül takımyıldızındaki M13 küresel kümesine gönderilen, 1.679 bitlik Arecibo mesajıdır. Sayılar ve bilimsel bilgi içeren bu mesajın hedefi yaklaşık 24.000 ışık yılı uzaktadır. Böyle iletilerin gönderilmesi ise bilim dünyasında tartışmalıdır: Stephen Hawking gibi isimler, bir uygarlığı kendimize dikkat çekmenin tehlikeli olabileceği konusunda uyardı; 2015'te aralarında Andrew Siemion'un da bulunduğu bilim insanları, mesaj göndermeden önce dünya çapında bir tartışma yapılmasını önerdi. Konuya daha derin bakmak isteyenler için sitemizde NASA'nın SETI raporu ve yıldızlararası iletişim üzerine derleme sayfaları var.
Kitaptaki uzaylılar bu tartışmanın tersini yaşar: onlar bir sinyal göndermez, kazara bir evin içine düşer. Yine de aynı fikri çocuk dilinde verir: anlaşmak için önce ortak bir işaret bulmak gerekir.
Etkisi ve ödülleri
Mr. Wuffles!, 2014 Caldecott Onur Kitabı oldu; Caldecott Madalyası o yıl Brian Floca'nın Locomotive kitabına gitti, Onur Kitapları arasında Aaron Becker'in Journey ve Molly Idle'ın Flora and the Flamingo kitapları da vardı. Kirkus Reviews, kitabı "Wiesner'in en iyi hâli" diye niteledi ve 2013'ün en iyi kitapları listesine aldı; kitap ayrıca New York Times çok satanlar listesine girdi. Publishers Weekly de kitabı "PW Picks" arasında gösterdi ve onu "başka hiçbir şeye benzemeyen" bir fantastik macera olarak değerlendirdi. Yayıncının önerdiği yaş aralığı 4-8 yaştır.
Sözsüz bir kitapta metin olmadığı için hikâyeyi okurun kendisi kurar; bu yüzden aynı sayfayı her okuyan biraz farklı anlatır. Mr. Wuffles! de bu özelliğiyle yüksek sesle okunan değil, birlikte "izlenen" bir kitap olarak öne çıkar.
Uyarlamaları
Doğrulayabildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yok. Uzaylıların insan dünyasına düştüğü benzer bir çocuk hikâyesi arıyorsanız Evim (Home) filmine ve onun kaynağı olan Adam Rex'in The True Meaning of Smekday romanına bakabilirsiniz.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Kitap 4-8 yaş için önerilir, ama sözsüz yapısı yetişkinlerin de hoşuna gider. Çocukla birlikte okurken şu soruları sormak işe yarar: Kedi uzay aracını neden oyuncak sanıyor? Uzaylılar böceklerle nasıl anlaşıyor? Kediyi atlatmak için ne yapıyorlar? Sayfaları yavaş çevirmek, arka plandaki ayrıntıları (duvardaki çizimleri, böceklerin yaptıklarını) yakalamak için gerekir.
Uzay temalı başka bir resimli kitap arayanlar için sitemizde Oliver Jeffers'ın The Way Back Home kitabı da var. Çocuklarla uzayı konuşmak isteyen aileler için Çocuklar için uzay rehberi iyi bir yan okuma olur. Yazarın diğer kitaplarına ise David Wiesner sayfasından ulaşabilirsiniz.

























