Gahan of Gathol kimdir? The Chessmen of Mars'ın Gathol jed'i
Gahan of Gathol, Edgar Rice Burroughs'un The Chessmen of Mars romanında (1922) Helium prensesi Tara'nın peşinden giden, kimliğini saklayan Gathol yöneticisidir; hikâye jetan oyunuyla bağlanır.
- Tür
- Uzaylı
- Geçtiği eser
- The Chessmen of Mars (1922'de Argosy All-Story Weekly'de tefrika, aynı yıl kitap)
- Yaratıcısı
- Edgar Rice Burroughs
- İlk göründüğü yıl
- 1922
- Canlandıran
- Doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yok
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Gahan of Gathol kimdir? Gahan of Gathol, Edgar Rice Burroughs'un Barsoom dizisinin beşinci romanı The Chessmen of Mars'te (1922) başrolde olan kurgusal bir Mars karakteridir: elmas madenleriyle ünlü, uzak bir şehir devleti olan Gathol'un yöneticisi (jed) ve Helium prensesi Tara'nın âşığı. Tara, John Carter ile Dejah Thoris'in kızıdır. Gahan'ı romanın büyük bölümünde "Turan" adlı paralı bir savaşçı kılığında görürüz. Bu yazı Gahan'ı, geçtiği eserleri, hikâyedeki yerini, sinema durumunu ve onun hikâyesinin merkezindeki oyun jetan'ın gerçek dünyadaki karşılığını anlatıyor.
Gahan hangi eserlerde geçer?
Gahan'ın asıl hikâyesi The Chessmen of Mars romanındadır. Roman Argosy All-Story Weekly dergisinde Şubat-Mart 1922'de tefrika edildi; kitap olarak A. C. McClurg tarafından Kasım 1922'de çıktı. Bu kitapla birlikte dizi, John Carter'ın çocuklarının hikâyesine geçer. Tara, Carter'ın torunu Llana of Gathol'un da annesidir; Llana, dizinin sonlarındaki Llana of Gathol kitabının merkezindeki genç kadındır. Barsoom dizisi toplam on bir kitaptır ve The Chessmen of Mars bunların beşincisidir; ondan önce A Princess of Mars (1912), The Gods of Mars (1913), The Warlord of Mars (1913-14) ve Thuvia, Maid of Mars (1916) gelir, sonrasında ise 1927'den 1964'e uzanan altı kitap yer alır. Serinin sırası için Barsoom okuma sırası yazımıza, ilk kitap için A Princess of Mars rehberimize bakabilirsiniz.
Llana of Gathol Amazing Stories dergisinde 1941'de yayımlanan dört öykünün 1948'de kitaplaşmış hâlidir; serinin sondan bir önceki kitabıdır ve Burroughs'un hayattayken yayımlanan son Barsoom kitabıdır. Merkezinde John Carter'ın torunu Llana vardır; Carter onu terk edilmiş Horz şehrinde tutsak bulur. Wikipedia'ya göre bu kitap, öncekilere kıyasla daha şakacı bir tona sahiptir.
Hikâyedeki yeri
Roman bir giriş bölümüyle açılır; ardından Gahan, tuz bataklıklarıyla çevrili dağ şehri Gathol'un yöneticisi olarak Helium sarayına gelir; platin ve elmasla süslü, gösterişli bir soylu görünümündedir. Helium sarayında düzenlenen resmî toplantıdaki dans sırasında Tara'ya aşkını doğrudan açıklar; Tara bunu hakaret sayar, sert biçimde reddeder ve Gahan Helium'dan ayrılır. Tara'nın uçağı bir fırtınada yolunu şaşırınca Gahan, Vanator adlı gemisiyle aynı fırtınaya girer.
Tara'nın aracı Bantoom'a, beyin benzeri yaratıklar olan Kaldane'lerin vadisine düşer; Kaldane'ler başsız gövdelere (Rykor) komuta eder. Tara orada tutsak edilir; şarkısıyla Ghek adlı, duygulara değer veren sıradışı bir Kaldane'in ilgisini çeker. Gahan da aynı fırtınada kazaya uğrar, Tara ile Ghek'i kurtarır; ama Tara'nın kendisine önceden "yüzeysel bir züppe" gibi davranmış olması yüzünden kimliğini saklar ve kendini Turan adlı bir panthan, yani paralı savaşçı olarak tanıtır. Üçlü, kaçarken Manator şehrine ulaşır. Burada esirler, insanların taş olduğu devasa bir jetan tahtasında ölümüne dövüşmeye zorlanır.
Vikipedi'deki değerlendirmeye göre bu kurgu, jetan'ın mantığını yansıtır: güçlü bir kahramanın, bir kötü güçten sevdiği kadını kurtarması.
Romanın sonu
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Manator'un hükümdarı O-Tar, Tara'yı kendisiyle evlendirmeye çalışır. Gahan ise Tara'nın sevgisini Turan kılığında kazanmıştır; kimliğini, Tara ona âşık olduktan sonra açar ve Gathol'un jed'i olduğu ortaya çıkar. Saray sahnesinde yaşlı bir hayvan doldurucu olan I-Gos, O-Tar'ın korkaklığını herkesin önünde anlatır; hükümdarın itibarı çöker. Sonunda Tara, Gahan'a aşkını söyler. John Carter müttefik şehirlerin orduları ile kızını kurtarmaya gelir, O-Tar ise korkaklığı ortaya çıkınca kendi canına kıyar ve yerine A-Kor geçer. Metne göre Gahan'a bağlı Tasor, onu Turan kılığında bile tanır ve onlara yardım eder; Tara'nın daha önceki nişanlısı Djor Kantos ise bu arada Olvia Marthis adlı biriyle evlenmiştir. Roman 22 bölümden oluşur ve jetan kurallarını, taşların değerlerini anlatan bir ek bölümle biter; metne göre bu değerler kumar için kullanılan puanlardır.
Canlandıranlar
Gahan'ın sinemada ya da dizide doğrulanmış bir canlandırması yok. Tara'nın annesi Dejah Thoris'i ise Disney'in 2012 filminde Lynn Collins, The Asylum yapımı Princess of Mars filminde Traci Lords canlandırdı. Disney'in John Carter: İki Dünya Arasında filmi (2012, yönetmen Andrew Stanton) ağırlıklı olarak dizinin ilk kitabına dayanır; Vikipedi'ye göre Disney, gişe hayal kırıklığının ardından The Gods of Mars ve The Warlord of Mars devam filmlerini iptal etmiştir. Beşinci kitabın filme alındığını doğrulayamadım; dolayısıyla Gahan'ın beyaz perdede yer aldığını söylemiyorum. Barsoom'un çizgi roman uyarlamaları çok sayıdadır, ama Gahan'ın onlardaki yerini doğrulayabildiğim bir kaynak olmadığı için bu konuda ayrıntı vermiyorum.
Gahan'ın arkasındaki bilim: jetan ve gerçek Mars
Gahan'la en çok anılan şey, bilimden çok oyundur: jetan, Burroughs'un icat ettiği bir satranç çeşididir ve 1922'de The Chessmen of Mars'te yayımlandı. 10×10 karelik, siyah-turuncu damalı bir tahtada oynanır; her oyuncunun 20 taşı vardır: bir Chief (Şef), bir Princess (Prenses), iki Flier (Uçucu), iki Dwar (kaptan), iki Padwar (teğmen), iki Warrior (savaşçı), iki Thoat (atlı savaşçı) ve sekiz Panthan (paralı asker). Taşlar bir ila üç kare hareket eder; Prenses ve Uçucular başka taşların üzerinden atlayabilir. Bir Şef rakip Şef'i ya da herhangi bir taş rakibin Prensesi'ni alırsa oyun biter. Prenses taş alamaz, ama oyun boyunca bir kez on kare uzağa kaçabilir. Oyun, her iki tarafın üçer eşit değerli taşa inip on hamlede kazanan çıkmaması hâlinde berabere biter. Jetan'ın kuralları, satranç gibi stratejik oyunları inceleyenler için bugün de tartışma konusudur; bazı bilgisayar uygulamaları ve oyun programları da yazılmıştır.
Gathol'un tuz bataklıklarıyla çevrili, elmas madenli bir dağ şehri olarak anlatılması ise kurgudur. Gerçek Mars için NASA'nın verdiği temel bilgiler şunlardır: gezegenin yarıçapı yaklaşık 2.106 mil (yaklaşık 3.390 km), yani çapı Dünya'nın kabaca yarısı kadardır; bir Mars günü (sol) ise 24,6 saat sürer, yani Dünya gününe çok yakındır. Mars ve yüzeyi için Mars ve Mars'ın yüzeyi sayfalarımıza, keşif tarihi için Mars'ın keşfi yazımıza bakabilirsiniz. İki uydusunun adları, NASA'ya göre Yunan savaş tanrısı Ares'in savaş arabasını çeken atlardan gelir; ayrıntı için Phobos ve Deimos yazımıza bakın. Burroughs'un Barsoom'u, gökbilimci Percival Lowell'in "Mars kanalları" kuramından esinlenmişti; bu kanallar sonradan Viking sondalarının bulgularıyla çürütüldü.
Kültürdeki etkisi
Gahan'ın kültürel etkisi, daha çok jetan üzerinden izlenir. Vikipedi'ye göre jetan, bilimkurgu edebiyatında Lin Carter, Kenneth Bulmer ve John Norman gibi yazarların eserlerinde benzer "canlı satranç" oyunlarına ilham vermiştir. Burroughs'un Barsoom dizisinin bütününü ise Carl Sagan gerçek Mars keşfine ilham veren bir eser olarak anmış, Ray Bradbury Burroughs'u çok etkili bir yazar olarak değerlendirmiştir. Gahan'ın bu daha geniş etkideki payına dair belirli bir kaynak bulamadım; bu yüzden burada iddia etmiyorum.
Başka karakterlerTümü →
Galactus kimdir? Gezegen yiyen kozmik varlığın hikâyesiFantastic Four #48 (1966)
Mekon kimdir? Dan Dare'in Venüslü dev kafalı baş düşmanıDan Dare, Eagle dergisi (1950)
Ras Thavas kimdir? Barsoom'un beyin nakli yapan dahi cerrahıThe Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
Tan Hadron kimdir? Barsoom'un Hastorlu genç savaşçısıA Fighting Man of Mars (1930'da Blue Book dergisinde tefrika, 1931'de kitap)
Salensus Oll kimdir? Barsoom'un Kuzey Buz Diyarı hükümdarıThe Warlord of Mars (1913-1914'te All-Story dergisinde tefrika, 1919'da kitap)
Thuvia kimdir? Barsoom'un Ptarth prensesiThe Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap); baş rolde Thuvia, Maid of Mars (1916'da tefrika, 1920'de kitap)
















