Ras Thavas kimdir? Barsoom'un beyin nakli yapan dahi cerrahı
Ras Thavas, Edgar Rice Burroughs'un The Master Mind of Mars romanında (1927) zengin Marslıları genç bedenlere nakleden yaşlı cerrah; beyin naklinin gerçek bilimiyle birlikte anlatıyoruz.
- Tür
- Uzaylı
- Geçtiği eser
- The Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
- Yaratıcısı
- Edgar Rice Burroughs
- İlk göründüğü yıl
- 1927
- Canlandıran
- Doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yok
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Ras Thavas kimdir? Ras Thavas, Edgar Rice Burroughs’un Barsoom dizisinde beyin nakli yapan yaşlı Marslı cerrahtır. İlk olarak The Master Mind of Mars romanında (1927) görünür; Vikipedi onu Toonol şehir devletinin yaşlı “çılgın bilim insanı” olarak tanımlar. “Master Mind” (en usta zihin) unvanıyla anılır ve zengin yaşlı Marslıları genç bedenlere yerleştirerek servet kazanır. Bu yazıda Ras Thavas’ın hangi kitaplarda geçtiğini, hikâyedeki rolünü, sinemadaki durumunu ve beyin naklinin gerçek dünyadaki bilimsel durumunu anlatıyoruz.
Ras Thavas hangi eserlerde geçer?
Ras Thavas ilk olarak dizinin altıncı kitabı The Master Mind of Mars’ta görünür. Vikipedi’ye göre eser 15 Temmuz 1927’de Amazing Stories Annual dergisinde yayımlandı ve kitap olarak Mart 1928’de A. C. McClurg tarafından basıldı. Burroughs’un romanı prestijli dergilere satmakta zorlandığı, Hugo Gernsback’in ise 1.250 dolara satın alıp adını kendisinin seçtiği aktarılır; Vikipedi, eleştirmenlerin yayıncıların romandaki dinî köktencilik hicvinden çekinmiş olabileceğini düşündüğünü de ekler. Karakter sonradan Synthetic Men of Mars romanında (1939–1940) geri döner. Aynı kaynak, onun 1940 tarihli John Carter and the Giant of Mars novellasında da, kaçak bir öğrencisi Pew Mogel üzerinden anıldığını belirtir. Dizinin tamamı için Barsoom okuma sırası yazımıza bakabilirsiniz.
Dokuzuncu kitapta Ras Thavas’ın yeniden sahneye çıkış biçimi dikkat çekicidir: Vikipedi’nin özetine göre bir kaza sonrası ameliyata ihtiyaç duyan Dejah Thoris’i kurtarmak için Helium’un adamları, ahlaksız olduğunu bildikleri bu cerrahı aramak zorunda kalır. Aynı kaynağa göre roman Argosy Weekly’de 1939’da altı bölüm hâlinde yayımlandı; Burroughs önce Liberty ve Blue Book’a götürmüş, ama kabul görmeyince Argosy’ye 1.200 dolara satmıştı. Kitap hâli 1940’ta Edgar Rice Burroughs, Inc. tarafından basıldı.
Hikâyedeki yeri
İlk romanda Ras Thavas, anlatıcı Ulysses Paxton’ın Mars’ta ilk karşılaştığı kişidir. Paxton onu, gürzle üzerine koşan bir adamdan korur; bunun üzerine Ras Thavas ona Vad Varo adını verir ve onu hem asistanı hem muhafızı yapar. Romana göre bu seçimin nedeni Paxton’ın bu dünyada hiç dostu ve sığınağı olmaması, yani sadakatinin kendi çıkarına bağlı olacağıdır. Ras Thavas kendini bu soğuk hesapla tanımlar: sevgiyi, sadakati duygusallık sayar ve insan davranışını bencil çıkara indirger.
Cerrahın bedensel görünüşü hikâyenin ilk sayfalarında anlatılır: kısa boylu, bükülmüş, kırışık biri; başı gövdesine göre iridir ve çok camlı iri gözlükler olmadan neredeyse hiçbir şey göremez. Laboratuvarında zengin müşteriler için genç bedenler hazırlar; romana göre bu bedenler esir topluluklarından satın alınır, numaralı plakalarla ve koruyucu sıvıyla saklanır. Ras Thavas yaptığı işi cerrahi bir ticaret gibi görür; bir bedenin sahibinin kim olduğu onu ilgilendirmez. Aynı zamanda ışınların etkisiyle akıl sahibi insanlar üretebileceği yönünde başka bir araştırma da yürüttüğünü söyler; bu fikir sonraki romanda hormadlara dönüşecektir. Romanın dönüm noktası, Ras Thavas’ın Phundahl’ın Jeddara’sı Xaxa’ya sattığı bedendir. Xaxa’nın beyni genç ve güzel bir kadının bedenine yerleştirilmiştir; o bedenin gerçek sahibi Valla Dia ise, Xaxa’nın eski bedeninde, ölü gibi hareketsiz saklanmaktadır. Paxton, Valla Dia’ya âşık olur ve onun kendi bedenine kavuşmasını sağlamadıkça Ras Thavas’ın istediği ameliyatı yapmayı reddeder. Vikipedi’nin özetine göre Ras Thavas kendisi için bir gençleştirme ameliyatı istemektedir.
Romanın sonu
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Paxton, Dar Tarus, Gor Hajus ve Hovan Du ile birlikte Ras Thavas’ın kulesine döner ve Valla Dia’yı kendi bedenine geri kavuşturur. Roman, Paxton’ın John Carter ile karşılaşmasıyla ve Valla Dia ile evlenmesiyle kapanır; Valla Dia’nın Duhor Jeddak’ının kızı, yani bir prenses olduğu da son sayfalarda ortaya çıkar. Final Paxton ve Valla Dia’nın hikâyesine odaklanır; Ras Thavas’ın sonraki serüvenleri başka romanlarda anlatılır. Synthetic Men of Mars’te Ras Thavas, Morbus adlı ölü şehirde yarattığı yapay varlıklara (hormad) esir düşer. Vikipedi’ye göre bu yapay varlıklar isyan eder ve onu kendi orduları için beyin nakilleri yapmaya zorlar.
Canlandıranlar
Ras Thavas’ı canlandıran bir film ya da dizi oyuncusu doğrulayamadım. Disney’in John Carter: İki Dünya Arasında filminde (2012) bu karakter yoktur; Vikipedi’ye göre film dizinin ilk kitabına dayanır ve devam filmleri iptal edilmiştir. Ras Thavas’ın edebiyat dışı uyarlamalarda yer aldığına dair doğruladığım bir kaynak bulunmuyor; yalnızca L. Sprague de Camp’ın 1995 tarihli “Sir Harold of Zodanga” öyküsünde Harold Shea’nin Barsoom’daki rehberi olarak yer aldığı aktarılır.
Karakterin arkasındaki bilim: beyin nakli mümkün mü?
Ras Thavas’ın ameliyatları bugün bilimkurgu alanındadır. Vikipedi’ye göre beyin nakli yalnızca beynin başka bir bedene yerleştirilmesi, baş nakli ise tüm başın başka bir gövdeye aktarılmasıdır. Tarihte sıkça anılan deney, nörocerrah Robert J. White’ın 1970’lerde bir maymunun başını başka bir maymunun başsız gövdesine nakletmesidir. EEG kayıtları başlangıçta normal beyin faaliyeti gösterdi, ancak bağışıklık reddi nedeniyle denek dokuz gün sonra öldü. Kısmî beyin nakli ise 1982’de Mount Sinai Tıp Merkezi’nde Dorothy T. Krieger tarafından farelerde başarıyla denendi; 1998’de bir felçli hastaya beyin hücresi nakli girişimi yapıldı, ama hasta öldü.
Aynı kaynak üç büyük engeli sıralar: hasarlı sinir dokusunun sinyalleri iletmemesi, beynin eskiden sanıldığı gibi bağışıklıktan muaf olmayıp reddedilebilmesi ve yetişkin bir beynin, büyümesini tamamlamamış bir kafatasına sığamaması. Sonuç olarak beyin nakli kuramsal ve spekülatif sayılır; belgelenmiş başarılı bir insan nakli yoktur. Ras Thavas’ın dünyası da bu yüzden fantastik bir dünyadır: romanda bedenler saklanıp satılabilir, beyinler zahmetsizce taşınabilir. Gerçek tıp, bu hayalin başında henüz sinir dokusunun onarımı ve bağışıklık sorunlarını çözmek zorundadır.
Roman aynı zamanda şu soruyu akla getirir: bir kişiyi kişi yapan şey beyin midir, beden midir? Burroughs bunu felsefi bir tartışma olarak değil, bir macera olarak işler.
Kültürdeki etkisi
Ras Thavas, Barsoom dizisinin en akılda kalan yan karakterlerinden biridir. Vikipedi’ye göre The Master Mind of Mars’ın telif hakkı 31 Aralık 1955’e kadar yenilenmedi ve eser ABD’de kamu malı sayılır. Bu da romanın bugün serbestçe okunabilmesini sağlar. Barsoom dizisinin genel etkisine gelince, Carl Sagan Cornell Üniversitesi’ndeki odasında Burroughs’tan esinlenen bir Mars haritası bulundurmuştur ve Mars’taki bir krater Burroughs’un adını taşır. Ras Thavas’ın kendi etkisi hakkında ise, de Camp’ın öyküsü dışında doğruladığım bir kaynak yok.
Karakter, bilimkurgunun eski sorularından birini somutlaştırır: tıbbi bilgi, vicdanı olmayan birinin elinde başkalarının bedenleri üzerinde yetkiye dönüşürse ne olur? Okur için Ras Thavas bu yüzden bir uyarı figürü gibi okunabilir; ancak bu yorum bana aittir ve Burroughs’un kendi açıklamasına dayanmaz.
Başka karakterlerTümü →
Galactus kimdir? Gezegen yiyen kozmik varlığın hikâyesiFantastic Four #48 (1966)
Mekon kimdir? Dan Dare'in Venüslü dev kafalı baş düşmanıDan Dare, Eagle dergisi (1950)
Tan Hadron kimdir? Barsoom'un Hastorlu genç savaşçısıA Fighting Man of Mars (1930'da Blue Book dergisinde tefrika, 1931'de kitap)
Gahan of Gathol kimdir? The Chessmen of Mars'ın Gathol jed'iThe Chessmen of Mars (1922'de Argosy All-Story Weekly'de tefrika, aynı yıl kitap)
Salensus Oll kimdir? Barsoom'un Kuzey Buz Diyarı hükümdarıThe Warlord of Mars (1913-1914'te All-Story dergisinde tefrika, 1919'da kitap)
Thuvia kimdir? Barsoom'un Ptarth prensesiThe Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap); baş rolde Thuvia, Maid of Mars (1916'da tefrika, 1920'de kitap)
















