21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Ras Thavas kimdir? Barsoom'un beyin nakli yapan dahi cerrahı

Ras Thavas, Edgar Rice Burroughs'un The Master Mind of Mars romanında (1927) zengin Marslıları genç bedenlere nakleden yaşlı cerrah; beyin naklinin gerçek bilimiyle birlikte anlatıyoruz.

Tür
Uzaylı
Geçtiği eser
The Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
Yaratıcısı
Edgar Rice Burroughs
İlk göründüğü yıl
1927
Canlandıran
Doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yok

Ras Thavas kimdir? Ras Thavas, Edgar Rice Burroughs’un Barsoom dizisinde beyin nakli yapan yaşlı Marslı cerrahtır. İlk olarak The Master Mind of Mars romanında (1927) görünür; Vikipedi onu Toonol şehir devletinin yaşlı “çılgın bilim insanı” olarak tanımlar. “Master Mind” (en usta zihin) unvanıyla anılır ve zengin yaşlı Marslıları genç bedenlere yerleştirerek servet kazanır. Bu yazıda Ras Thavas’ın hangi kitaplarda geçtiğini, hikâyedeki rolünü, sinemadaki durumunu ve beyin naklinin gerçek dünyadaki bilimsel durumunu anlatıyoruz.

Ras Thavas hangi eserlerde geçer?

Ras Thavas ilk olarak dizinin altıncı kitabı The Master Mind of Mars’ta görünür. Vikipedi’ye göre eser 15 Temmuz 1927’de Amazing Stories Annual dergisinde yayımlandı ve kitap olarak Mart 1928’de A. C. McClurg tarafından basıldı. Burroughs’un romanı prestijli dergilere satmakta zorlandığı, Hugo Gernsback’in ise 1.250 dolara satın alıp adını kendisinin seçtiği aktarılır; Vikipedi, eleştirmenlerin yayıncıların romandaki dinî köktencilik hicvinden çekinmiş olabileceğini düşündüğünü de ekler. Karakter sonradan Synthetic Men of Mars romanında (1939–1940) geri döner. Aynı kaynak, onun 1940 tarihli John Carter and the Giant of Mars novellasında da, kaçak bir öğrencisi Pew Mogel üzerinden anıldığını belirtir. Dizinin tamamı için Barsoom okuma sırası yazımıza bakabilirsiniz.

Dokuzuncu kitapta Ras Thavas’ın yeniden sahneye çıkış biçimi dikkat çekicidir: Vikipedi’nin özetine göre bir kaza sonrası ameliyata ihtiyaç duyan Dejah Thoris’i kurtarmak için Helium’un adamları, ahlaksız olduğunu bildikleri bu cerrahı aramak zorunda kalır. Aynı kaynağa göre roman Argosy Weekly’de 1939’da altı bölüm hâlinde yayımlandı; Burroughs önce Liberty ve Blue Book’a götürmüş, ama kabul görmeyince Argosy’ye 1.200 dolara satmıştı. Kitap hâli 1940’ta Edgar Rice Burroughs, Inc. tarafından basıldı.

Hikâyedeki yeri

İlk romanda Ras Thavas, anlatıcı Ulysses Paxton’ın Mars’ta ilk karşılaştığı kişidir. Paxton onu, gürzle üzerine koşan bir adamdan korur; bunun üzerine Ras Thavas ona Vad Varo adını verir ve onu hem asistanı hem muhafızı yapar. Romana göre bu seçimin nedeni Paxton’ın bu dünyada hiç dostu ve sığınağı olmaması, yani sadakatinin kendi çıkarına bağlı olacağıdır. Ras Thavas kendini bu soğuk hesapla tanımlar: sevgiyi, sadakati duygusallık sayar ve insan davranışını bencil çıkara indirger.

Cerrahın bedensel görünüşü hikâyenin ilk sayfalarında anlatılır: kısa boylu, bükülmüş, kırışık biri; başı gövdesine göre iridir ve çok camlı iri gözlükler olmadan neredeyse hiçbir şey göremez. Laboratuvarında zengin müşteriler için genç bedenler hazırlar; romana göre bu bedenler esir topluluklarından satın alınır, numaralı plakalarla ve koruyucu sıvıyla saklanır. Ras Thavas yaptığı işi cerrahi bir ticaret gibi görür; bir bedenin sahibinin kim olduğu onu ilgilendirmez. Aynı zamanda ışınların etkisiyle akıl sahibi insanlar üretebileceği yönünde başka bir araştırma da yürüttüğünü söyler; bu fikir sonraki romanda hormadlara dönüşecektir. Romanın dönüm noktası, Ras Thavas’ın Phundahl’ın Jeddara’sı Xaxa’ya sattığı bedendir. Xaxa’nın beyni genç ve güzel bir kadının bedenine yerleştirilmiştir; o bedenin gerçek sahibi Valla Dia ise, Xaxa’nın eski bedeninde, ölü gibi hareketsiz saklanmaktadır. Paxton, Valla Dia’ya âşık olur ve onun kendi bedenine kavuşmasını sağlamadıkça Ras Thavas’ın istediği ameliyatı yapmayı reddeder. Vikipedi’nin özetine göre Ras Thavas kendisi için bir gençleştirme ameliyatı istemektedir.

Romanın sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Paxton, Dar Tarus, Gor Hajus ve Hovan Du ile birlikte Ras Thavas’ın kulesine döner ve Valla Dia’yı kendi bedenine geri kavuşturur. Roman, Paxton’ın John Carter ile karşılaşmasıyla ve Valla Dia ile evlenmesiyle kapanır; Valla Dia’nın Duhor Jeddak’ının kızı, yani bir prenses olduğu da son sayfalarda ortaya çıkar. Final Paxton ve Valla Dia’nın hikâyesine odaklanır; Ras Thavas’ın sonraki serüvenleri başka romanlarda anlatılır. Synthetic Men of Mars’te Ras Thavas, Morbus adlı ölü şehirde yarattığı yapay varlıklara (hormad) esir düşer. Vikipedi’ye göre bu yapay varlıklar isyan eder ve onu kendi orduları için beyin nakilleri yapmaya zorlar.

Canlandıranlar

Ras Thavas’ı canlandıran bir film ya da dizi oyuncusu doğrulayamadım. Disney’in John Carter: İki Dünya Arasında filminde (2012) bu karakter yoktur; Vikipedi’ye göre film dizinin ilk kitabına dayanır ve devam filmleri iptal edilmiştir. Ras Thavas’ın edebiyat dışı uyarlamalarda yer aldığına dair doğruladığım bir kaynak bulunmuyor; yalnızca L. Sprague de Camp’ın 1995 tarihli “Sir Harold of Zodanga” öyküsünde Harold Shea’nin Barsoom’daki rehberi olarak yer aldığı aktarılır.

Karakterin arkasındaki bilim: beyin nakli mümkün mü?

Ras Thavas’ın ameliyatları bugün bilimkurgu alanındadır. Vikipedi’ye göre beyin nakli yalnızca beynin başka bir bedene yerleştirilmesi, baş nakli ise tüm başın başka bir gövdeye aktarılmasıdır. Tarihte sıkça anılan deney, nörocerrah Robert J. White’ın 1970’lerde bir maymunun başını başka bir maymunun başsız gövdesine nakletmesidir. EEG kayıtları başlangıçta normal beyin faaliyeti gösterdi, ancak bağışıklık reddi nedeniyle denek dokuz gün sonra öldü. Kısmî beyin nakli ise 1982’de Mount Sinai Tıp Merkezi’nde Dorothy T. Krieger tarafından farelerde başarıyla denendi; 1998’de bir felçli hastaya beyin hücresi nakli girişimi yapıldı, ama hasta öldü.

Aynı kaynak üç büyük engeli sıralar: hasarlı sinir dokusunun sinyalleri iletmemesi, beynin eskiden sanıldığı gibi bağışıklıktan muaf olmayıp reddedilebilmesi ve yetişkin bir beynin, büyümesini tamamlamamış bir kafatasına sığamaması. Sonuç olarak beyin nakli kuramsal ve spekülatif sayılır; belgelenmiş başarılı bir insan nakli yoktur. Ras Thavas’ın dünyası da bu yüzden fantastik bir dünyadır: romanda bedenler saklanıp satılabilir, beyinler zahmetsizce taşınabilir. Gerçek tıp, bu hayalin başında henüz sinir dokusunun onarımı ve bağışıklık sorunlarını çözmek zorundadır.

Roman aynı zamanda şu soruyu akla getirir: bir kişiyi kişi yapan şey beyin midir, beden midir? Burroughs bunu felsefi bir tartışma olarak değil, bir macera olarak işler.

Kültürdeki etkisi

Ras Thavas, Barsoom dizisinin en akılda kalan yan karakterlerinden biridir. Vikipedi’ye göre The Master Mind of Mars’ın telif hakkı 31 Aralık 1955’e kadar yenilenmedi ve eser ABD’de kamu malı sayılır. Bu da romanın bugün serbestçe okunabilmesini sağlar. Barsoom dizisinin genel etkisine gelince, Carl Sagan Cornell Üniversitesi’ndeki odasında Burroughs’tan esinlenen bir Mars haritası bulundurmuştur ve Mars’taki bir krater Burroughs’un adını taşır. Ras Thavas’ın kendi etkisi hakkında ise, de Camp’ın öyküsü dışında doğruladığım bir kaynak yok.

Karakter, bilimkurgunun eski sorularından birini somutlaştırır: tıbbi bilgi, vicdanı olmayan birinin elinde başkalarının bedenleri üzerinde yetkiye dönüşürse ne olur? Okur için Ras Thavas bu yüzden bir uyarı figürü gibi okunabilir; ancak bu yorum bana aittir ve Burroughs’un kendi açıklamasına dayanmaz.

Başka karakterlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

KitaplarTümü →

  1. Introduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiIntroduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiBilim kitabı
  2. Evren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiEvren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  3. Mae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMasal / efsane
  4. Team Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiTeam Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiBilim kitabı
  5. Moonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiMoonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar