Andrew Stanton

Andrew Stanton, VOL-İ (WALL-E) ve Kayıp Balık Nemo ile iki kez En İyi Animasyon Filmi Oscar'ı kazanan Amerikalı animasyon yönetmeni, senarist ve seslendirme sanatçısıdır. Pixar'ın ilk çalışanlarından biri olarak stüdyonun ilk uzun metrajı Oyuncak Hikayesi'nin senaristleri arasında yer aldı. 2008 yapımı VOL-İ, insanların terk ettiği bir Dünya'da çöp toplayan küçük bir robotu ve uzayda yüzyıllardır yaşayan insanlığı anlatır. Stanton, ilk canlı çekim filmi John Carter ile de Edgar Rice Burroughs'un Mars'ını beyazperdeye taşıdı.

Erken yaşamı ve eğitimi

Stanton, 3 Aralık 1965'te ABD'nin Massachusetts eyaletindeki Rockport'ta doğdu. Hartford Üniversitesi'nde bir yıl okuduktan sonra Kaliforniya Sanat Enstitüsü'nün (CalArts) karakter animasyonu programına geçti ve 1987'de buradan güzel sanatlar lisans derecesiyle mezun oldu.

Kariyeri

Disney'in animasyon bölümüne üç kez başvurup reddedildikten sonra 1990'da Pixar'a katıldı. John Lasseter'den sonra stüdyonun animasyon ekibindeki ikinci animatör, şirketin ise dokuzuncu çalışanıydı. Oyuncak Hikayesi'nin (1995) senaryosunu ortak yazdı; senaryo Oscar'a aday gösterildi. Serinin sonraki üç filminin senaryolarında da imzası var; Oyuncak Hikayesi 3 ona bir Oscar adaylığı daha getirdi.

Bir Böceğin Yaşamı'nı (1998) eş yönetmen olarak üstlendi. Kayıp Balık Nemo (2003) ile ilk Oscar'ını kazandı; filmde kaplumbağa Crush'ı da seslendirdi. Kayıp Balık Dory (2016) ile aynı dünyaya döndü. Yönetmenliğini üstlenmediği Pixar yapımlarında da hikâye ve senaryo ekiplerinde yer alarak stüdyonun anlatı tarzının oluşmasına katkı verdi. Televizyonda Stranger Things, Better Call Saul, Legion ve Tales from the Loop gibi dizilerin bölümlerini yönetti. 2026'da Sundance'te gösterilen In the Blink of an Eye'ı yönetti ve aynı yıl Oyuncak Hikayesi 5'in yönetmenleri arasında yer aldı.

Uzay filmleri

VOL-İ (WALL-E)

VOL-İ'nin hikâyesini Pete Docter ile birlikte geliştirdi, senaryosunu Jim Reardon'la yazdı. Film 2805 yılında geçer: Buy n Large adlı dev şirket, yaklaşık 700 yıl önce insanlığı yıldız gemilerine taşımış, çöple kaplanan Dünya'yı temizleme işini robotlara bırakmıştır. Geriye kalan son robot VOL-İ'nin hayatı, gezegene keşif için gönderilen EVE adlı robotla değişir.

Filmde sesler büyük yük taşır. Ses tasarımcısı Ben Burtt 2005'te çalışmaya başladı ve yaklaşık 2.500 ses kaydetti; bu, bir Star Wars filmindeki ortalamanın iki katı kadardır. Görüntü yönetmeni Roger Deakins ve görsel efekt uzmanı Dennis Muren ışık ve atmosfer konusunda danışmanlık yaptı. 180 milyon dolarlık bütçeyle o güne kadarki en pahalı animasyon filmlerinden biri olan VOL-İ, 27 Haziran 2008'de ABD'de vizyona girdi ve dünya genelinde 532,5 milyon dolar hasılat yaptı. En İyi Animasyon Filmi Oscar'ını ve aynı daldaki Altın Küre'yi kazandı; Oscar'da beş dalda daha aday gösterildi, bunlardan biri Stanton ile Reardon'ın Özgün Senaryo adaylığıydı. ABD Kongre Kütüphanesi filmi 2021'de Ulusal Film Arşivi'ne aldı.

John Carter

John Carter: İki Dünya Arasında (2012), Edgar Rice Burroughs'un 1912 tarihli A Princess of Mars romanından uyarlandı. Film, romanlarda Barsoom adıyla anılan Mars'ta geçer. Senaryoyu Stanton, Mark Andrews ve Michael Chabon yazdı; başrolde Taylor Kitsch, Dejah Thoris rolünde Lynn Collins vardı; kadroda Willem Dafoe, Mark Strong ve Ciarán Hinds de yer aldı. Müziğini Michael Giacchino besteledi. Film, Stanton'ın ilk canlı çekim yönetmenliğiydi. Film, karakterin ilk ortaya çıkışının 100. yılında, 9 Mart 2012'de vizyona girdi. Film Rusya'da açılış günü rekoru kırdı, ancak Kuzey Amerika'da beklentinin altında kaldı. Dünya genelinde yaklaşık 284 milyon dolar hasılat yapmasına karşın yüksek maliyeti nedeniyle Disney yaklaşık 200 milyon dolarlık zarar yazdı ve planlanan devam filmleri iptal edildi.

Uzay ve bilime etkisi

VOL-İ'nin hazırlığında Pixar ekibi robotları incelemek için NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nı (JPL) ziyaret etti. Fizyolog James Hicks, uzun süreli ağırlıksızlığın vücutta yol açtığı körelme (atrofi) konusunda danışmanlık yaptı; filmde yüzyıllardır gemide yaşayan insanların hantal görünümü bu bilgilerden esinlendi. Bu, uzayın insan vücudunu nasıl değiştirdiği sorusunu geniş bir izleyici kitlesine taşıyan nadir animasyonlardan biridir. Film aynı zamanda tüketim, atık ve gezegeni korumaya dair bir tartışmayı aile filmi biçiminde sundu.

Stanton'ın uzayla bağı yalnızca VOL-İ ile sınırlı kalmadı. Alternatif bir uzay yarışını anlatan For All Mankind dizisinin 2021-2022 arasında dört bölümünü yönetti. 3 Cisim Problemi dizisinin yönetmenleri arasında da yer aldı.

Mirası

Stanton, Pixar'ın kuruluş kuşağının hikâye anlatımını biçimlendiren isimlerden biri olarak kabul görür. VOL-İ, sese ve görüntüye dayanan anlatımıyla animasyonun yetişkinlere de hitap eden bir anlatım aracı olabileceğini gösterdi. John Carter ise gişede başarısız olsa da Burroughs'un yüz yıllık Mars hayalini büyük ölçekli bir yapıma dönüştürme girişimi olarak anılır.

Bilmeye değer

• Stanton, Pixar'a katıldığında şirketin dokuzuncu çalışanıydı.
• VOL-İ'deki EVE'nin tasarımını, Stanton'ın isteği üzerine iPod tasarımcısı Jonathan Ive de inceledi.
• Kayıp Balık Nemo'daki deniz kaplumbağası Crush'ı Stanton seslendirdi.
• VOL-İ'nin senaryosu, Stanton, Jim Reardon ve Pete Docter'a Nebula Ödülü kazandırdı.

Fotoğraf: Sarah K Joyce · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons