23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Gezegen

Gezegen, bir yıldızın çevresinde dolanan, kendi kütleçekimiyle küre biçimini almış ve yörüngesinin çevresini temizlemiş büyük gök cismidir.

İngilizce karşılığı
Planet
İlgili alan
Gezegen bilimi

Gezegen, bir yıldızın çevresinde yörüngede dolanan, kendi kütleçekimi sayesinde küre biçimine gelmiş ve yörüngesi boyunca komşu cisimleri temizlemiş büyük bir gök cismidir. Uluslararası Astronomi Birliği bu tanımı Ağustos 2006'da kabul etti.

Nasıl işler?

Tanım üç ölçüte dayanır. Birincisi, cisim Güneş'in çevresinde dolanmalıdır. İkincisi, kütleçekimi kendi katı yapısının dayanıklılığından üstün gelecek kadar güçlü olmalı; böylece kaya veya buzdan oluşan gövde yuvarlak bir dengeye oturur. Üçüncüsü, yörüngesinin çevresindeki bölgeyi temizlemiş olmalıdır; yani kendi yörüngesinde kütlesi baskın tek cisim olmalıdır. Yalnızca ilk iki ölçütü sağlayanlar cüce gezegen sayılır.

Gezegenler, genç yıldızı saran gaz ve toz diskinde doğar. Tozlar önce birbirine yapışarak kilometre boyutlu "gezegencikleri" yapar, bunlar çarpışarak çekirdekleri büyütür. Yeterince büyüyen bir çekirdek, diskte gaz varken onu da tutarak Jüpiter benzeri dev gezegene dönüşür. Kayalık gezegenler ise yıldıza yakın, gazın dağıldığı bölgelerde kalan daha küçük çekirdeklerdir.

Örnekler

Güneş sisteminde sekiz gezegen vardır: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün. İlk dördü kayalık, Jüpiter ve Satürn gaz devi, Uranüs ve Neptün ise buz devidir. Jüpiter'in kütlesi, öbür tüm gezegenlerin toplam kütlesinin yaklaşık 2,5 katıdır. Dünya güneş sisteminde yaşam barındırdığı bilinen tek gezegendir. Venüs'ün yüzey sıcaklığı kurşunu eritecek düzeydedir (yaklaşık 465 °C) ve Merkür'den bile sıcaktır.

Güneş sistemi dışındaki yıldızların çevresinde de binlerce ötegezegen bulunmuştur; 2026 itibarıyla doğrulanmış sayısı altı bini aşmıştır. Bunların çoğu, Güneş sisteminde benzeri olmayan "sıcak Jüpiterler" ya da "süper Dünyalar" gibi türlerdir.

Tarihçe

"Gezegen" sözcüğü Yunanca "gezgin yıldız" anlamına gelen kelimeden türemiştir; çıplak gözle görülen Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn, sabit yıldızlara göre yer değiştirdikleri için fark edilmişti. Kopernik, Dünya'yı da Güneş çevresinde dolanan bir gezegen olarak yerleştirdi. Uranüs'ü 1781'de William Herschel, Neptün'ün konumunu 1846'da Le Verrier hesapladı, Galle de teleskopla buldu. Plüton 1930'da keşfedildi, ancak 2006'da Eris'in ve benzer cisimlerin bulunmasının ardından cüce gezegen sınıfına alındı. 1992'de bir pulsarın çevresinde ilk kesinleşmiş ötegezegenler bulundu; 1995'te Michel Mayor ve Didier Queloz, Güneş benzeri bir yıldızın (51 Pegasi) çevresinde ilk ötegezegeni duyurdu ve bu keşif 2019 Nobel Fizik Ödülü'nün bir bölümünü getirdi.

Neden önemli?

Gezegenleri anlamak, Dünya'nın iklim ve yaşam açısından ne kadar özel ya da yaygın olduğunu öğrenmenin yoludur. Ötegezegen araştırmalarında asıl hedef, yıldızından uygun mesafede, sıvı su barındırabilecek kayalık gezegenleri bulmaktır.

Merak edilenler

Gezegenlerin atmosferleri, çekirdekleri ve uyduları büyük çeşitlilik gösterir. Satürn'ün halkaları buzdan oluşur ve halkaların kalınlığı kimi yerlerde yalnızca on metre kadardır. Venüs'ün günü yılından uzundur, Uranüs ise yanlamasına yatık dönerek uzanır; eksen eğikliği yaklaşık doksan sekiz derecedir. Bu çeşitlilik, gezegen oluşumunun tek bir kalıpta ilerlemediğini gösterir. Gelecek görevler, özellikle Avrupa'nın Jüpiter buz uyduları keşif aracı JUICE, buzlu uydularda yaşama elverişli ortam arayacaktır. Gezegenlerin kütle sıralaması Jüpiter, Satürn, Neptün, Uranüs, Dünya, Venüs, Mars ve Merkür biçimindedir. Çap sıralamasında ise Neptün ile Uranüs yer değiştirir: Uranüs çapça biraz büyüktür, ama Neptün kütlece daha fazladır.

İlgili terimler

  • Cüce gezegen
  • Ötegezegen
  • Gaz devi
  • Yörünge
  • Güneş sistemi
  • Uluslararası Astronomi Birliği

Ayrıntılı anlatım: Sekiz gezegen yan yana: boyut, uzaklık ve yörünge karşılaştırması →

İlgili terimlerTümü →

Sıcak JüpiterHot JupiterSıcak Jüpiter, yıldızına çok yakın, genellikle birkaç günde bir tur atan Jüpiter büyüklüğünde dev gaz gezegendir; 1995'te bulunan 51 Pegasi b bu sınıfın ilk örneğiydi.Süper DünyaSuper-EarthSüper Dünya, kütlesi Dünya'dan büyük ama Uranüs ve Neptün'den çok küçük olan, yaklaşık 1 ile 10 Dünya kütlesi arasındaki ötegezegenlere verilen addır; yaşanabilirlik anlamı taşımaz.Ay denizi (maria)Lunar mare (maria)Ay denizleri (maria), Ay'ın eski çarpma havzalarına akan lavın donmasıyla oluşan, çıplak gözle koyu leke gibi görünen geniş bazalt ovalardır; içlerinde hiç su yoktur.Mars günü (sol)Sol (Martian solar day)Mars günü ya da sol, Mars'ta bir güneş gününün süresidir: 24 saat 39 dakika 35,244 saniye, yani yaklaşık 1,0275 Dünya günü.Hill küresiHill sphereHill küresi, bir gezegenin ya da uydunun kendi çekiminin, dolandığı daha büyük cismin çekimine baskın geldiği bölgedir; uydular ancak bu kürenin içinde tutunabilir.Yörünge rezonansıOrbital resonanceYörünge rezonansı, dolanma süreleri küçük tam sayılarla orantılı gök cisimlerinin birbirine düzenli aralıklarla çekim uygulamasıdır; kimi yörüngeyi sağlamlaştırır, kimi boşaltır.Gezegen öncesi diskProtoplanetary diskGezegen öncesi disk, yeni doğmuş bir yıldızın çevresinde dönen yoğun gaz ve toz diskidir; gezegenler, uydular ve küçük cisimler bu diskin içinde biçimlenir.KriyovolkanizmaCryovolcanismKriyovolkanizma, lav yerine su, amonyak ya da metan gibi uçucu maddelerin püskürdüğü buz volkanizmasıdır; Enceladus'tan Plüton'a dış Güneş Sistemi'nde izleri bulunur.

Bu konudaki haberler

  1. Gözlerimizin önünde kayboldu: TOI-2535 b'nin geçişleri komşu gezegen yüzünden sona erdiGözlerimizin önünde kayboldu: TOI-2535 b'nin geçişleri komşu gezegen yüzünden sona erdi10 Kasım 2026, 00:31
  2. 70 Ophiuchi'de Jüpiter boyutunda gezegen yok: 171 yıllık şüphenin kaynağı yıldızların kendisi70 Ophiuchi'de Jüpiter boyutunda gezegen yok: 171 yıllık şüphenin kaynağı yıldızların kendisi30 Ekim 2026, 16:35
  3. WASP-189b yıldızının kimyasını taşıyor: Gezegen oluşumu varsayımına ilk doğrudan kanıtWASP-189b yıldızının kimyasını taşıyor: Gezegen oluşumu varsayımına ilk doğrudan kanıt30 Ekim 2026, 16:17
  4. Neptün'ün ötesinde görünmeyen bir dev mi var? Dokuzuncu Gezegen tartışması sürüyorNeptün'ün ötesinde görünmeyen bir dev mi var? Dokuzuncu Gezegen tartışması sürüyor16 Eylül 2026, 23:05
  5. Dünya'dan görüntülenen en sönük gezegen: Beta Pictoris dDünya'dan görüntülenen en sönük gezegen: Beta Pictoris d15 Temmuz 2026, 15:00
  6. Genç yıldız WISPIT 2'nin diskinde iki gezegen oluşuyorGenç yıldız WISPIT 2'nin diskinde iki gezegen oluşuyor24 Mart 2026, 16:00

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyoraz önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne2 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)5 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü5 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi7 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar