Carthoris kimdir? John Carter'ın Marslı oğlu ve Helium prensi
Carthoris, Edgar Rice Burroughs'un Barsoom dizisinde John Carter ile Dejah Thoris'in oğlu olan Helium prensidir; Thuvia, Maid of Mars romanında (1916) başrolü üstlenir.
- Tür
- Diğer
- Geçtiği eser
- The Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap)
- Yaratıcısı
- Edgar Rice Burroughs
- İlk göründüğü yıl
- 1913
- Canlandıran
- Doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yok
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Carthoris kimdir? Carthoris, Edgar Rice Burroughs'un Mars'ta geçen Barsoom dizisinde John Carter ile Helium prensesi Dejah Thoris'in oğlu olan kurgusal bir karakterdir: Helium'un genç prensi, kılıç ustası ve hava aracı pilotu. İlk olarak The Gods of Mars romanında (1913) görünür; dizinin dördüncü kitabı Thuvia, Maid of Mars'da (1916) ise hikâyenin asıl kahramanıdır. Bu yazıda Carthoris'in hangi kitaplarda yer aldığını, hikâyedeki rolünü, sinemadaki durumunu ve onun uçuşlarının gerçek Mars keşfiyle ilişkisini anlatıyoruz.
Carthoris hangi eserlerde geçer?
Carthoris'in adı ilk kitap A Princess of Mars'ın ardından, ikinci kitapta karşımıza çıkar. Romana göre Carter Mars'tan uzakta geçirdiği on yıl boyunca oğlunu hiç görmemiştir; Carthoris bu sürede doğmuş ve büyümüştür. The Gods of Mars'ta Carter onunla ilk kez, Dor Vadisi'ndeki inanç düzeninin efendileri Siyah Marslıların (First Born) elinde tutsak olarak karşılaşır; aralarındaki akrabalık başta fark edilmez, sonradan anlaşılır. Üçüncü kitap The Warlord of Mars'da Carthoris savaşın içinde yer alır. Dördüncü kitap Thuvia, Maid of Mars'da ise Carter geri planda kalır ve hikâye doğrudan oğluna devredilir.
Thuvia ise önceki kitaplarda da ikincil bir karakter olarak görülmüştür. Dizinin kitap sırası ve nereden başlanacağı için Barsoom okuma sırası yazımıza bakabilirsiniz. Carthoris'in macerasını en doğrudan görmek isteyenler için ise Thuvia, Maid of Mars rehberi uygun bir başlangıçtır; yine de karakterin kim olduğunu anlamak için ilk iki kitabı bilmek faydalıdır.
Yayın tarihleri ve dizideki sırası
Burroughs'un Barsoom dizisi, Under the Moons of Mars adıyla The All-Story dergisinde Şubat-Temmuz 1912 arasında tefrika edilen ve sonradan A Princess of Mars adıyla kitaplaşan romanla başlar. Carthoris'in göründüğü kitapların yayın bilgileri şöyledir: The Gods of Mars 1913'te All-Story'de tefrika edildi ve Eylül 1918'de A. C. McClurg tarafından kitap olarak basıldı; The Warlord of Mars Aralık 1913 ile Mart 1914 arasında tefrika edildi, kitabı Eylül 1919'da çıktı. Thuvia, Maid of Mars ise All Story Weekly'de 8, 15 ve 22 Nisan 1916'da üç bölüm hâlinde yayımlandı; kitap hâli Ekim 1920'dedir. Yani Carthoris'in öyküsü dizinin ilk dört kitabına yayılır ve ilk üç kitapta babasının gölgesinde, dördüncüde kendi başına yer alır.
Hikâyedeki yeri
The Gods of Mars'ta Carthoris, Marslıların inandığı "ölümden sonraki cennetin" bir aldatmaca olduğunu çözmeye çalışan babasına yardım eder. Kitabın içinde Carter, onun yetenekli ve atılgan bir genç olduğunu görür. The Warlord of Mars'da ise Carthoris Helium'un ordusunun bir parçası olarak Kadabra'ya yapılan saldırıda öne çıkar; atlı birliklerin başında savaşırken babası onun cesaretine tanık olur. Aynı saldırıya yeşil Marslılar da katılır; onların önemli savaşçısı Tars Tarkas'ı Tars Tarkas sayfamızda anlatıyoruz.
Thuvia, Maid of Mars romanı ise Carthoris'in kendi hikâyesidir. Romana göre Carthoris, Ptarth prensesi Thuvia'ya âşıktır; fakat Thuvia, Kaol'un hükümdarı Kulan Tith ile nişanlıdır ve Carthoris bunu bilir. Thuvia'yı Dusar'ın adamları kaçırır; kaçıranlar Helium işareti taşıdığı için suç Carthoris'e yüklenir ve bölgedeki devletler arasında savaş tehlikesi doğar. Carthoris, hem aklanmak hem de Thuvia'yı kurtarmak için yola çıkar. Yolu, Barsoom'un eski çağlarından kalma sanılan, okçu savaşçılarla dolu gizemli Lothar şehrine uzanır. Bu savaşçılardan biri olan Kar Komak, Carthoris'in macerasında önemli bir yardımcıya dönüşür.
Roman, aşk ile onurun çatıştığı bir macera olarak okunabilir: Carthoris, nişanlı bir kadına duyduğu sevgiyi kabul eder ama sözünü de çiğnemek istemez.
Thuvia romanının sonu
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Kitabın sonunda Carthoris ile Thuvia sevgilerini açıkça dile getirir. Kulan Tith, durumu görünce nişanı zorla sürdürmek yerine Thuvia'yı serbest bırakır ve ikisinin evliliğini destekleyeceğini söyler. Lothar'dan gelen Kar Komak ise ortaya çıkan savaşçıları yönetip yeşil Marslı saldırganları bozguna uğratır, sonra ordusuyla birlikte ortadan kaybolur. Anlatı, Ptarth, Kaol, Dusar ve Helium arasındaki savaşın çözümünü ayrıntılı vermeden biter; Carthoris ve yanındakiler Thuvia'yı Ptarth'a götürmek üzere Dusar'dan ayrılır.
Canlandıranlar
Carthoris'in sinemada ya da dizide doğrulanmış bir canlandırması bulunmuyor. Disney'in John Carter: İki Dünya Arasında filmi (2012, yönetmen Andrew Stanton) esas olarak dizinin ilk kitabına dayanır ve bu karakterin öyküsüne girmez. Vikipedi'ye göre Disney, düşük gişe gelirinin ardından The Gods of Mars ve The Warlord of Mars kitaplarına dayanacak devam filmlerini iptal etmiştir; dolayısıyla doğrulayabildiğim kadarıyla Carthoris'in beyaz perdeye taşınmış bir hâli yoktur. Barsoom dizisinin çizgi roman uyarlamaları çok sayıdadır, ama Carthoris'in bunlardaki yerini doğrulayabildiğim bir kaynak yok; bu nedenle burada iddia etmiyorum.
Carthoris'in arkasındaki bilim: Mars'ta uçmak
Carthoris'in belirgin özelliklerinden biri uçuş hünerleridir. Thuvia, Maid of Mars'da kendi tasarladığı bir otomatik pilot düzeneğini kullanır: aracın rotasını önceden belirleyen ve çarpışmaları algılayıp kaçınan bir sistem. Wikipedia'nın da belirttiği gibi çarpışma algılamalı otomatik pilot fikri, erken dönem bilimkurgudaki ilginç kavramlardandır. Kitabın radyum ışınımına dayandırdığı bu düzenek elbette kurgudur; ama otomatik rota tutma ve engelden sakınma, bugünün hava ve uzay araçlarının da temel meselelerindendir.
Gerçek Mars'ta uçmak ise Barsoom'daki kadar kolay değil. NASA'nın verilerine göre Mars'ın atmosferi çoğunlukla karbondioksit, azot ve argondan oluşan ince bir tabakadır; Ingenuity Mars Helikopteri'nin uçtuğu atmosfer Dünya'dakinin yüzde 1'inden az yoğunluktadır. Ingenuity 19 Nisan 2021'de başka bir gezegende ilk güç destekli ve kontrollü uçuşu yaptı. NASA'ya göre başlangıçta 30 günde yalnızca beş deneme uçuşu için tasarlanmıştı; ama üç yıla yakın bir sürede 72 uçuş gerçekleştirdi, toplamda yaklaşık 17 kilometre yol aldı ve en fazla 24 metre yüksekliğe çıktı. Son uçuşunu 18 Ocak 2024'te yaptı. Mars ve gezgin görevleri hakkında daha fazlası için Mars sayfamıza, Mars'ın yüzeyi yazımıza ve Perseverance gezgini sayfasına bakabilirsiniz.
Burroughs'un Mars'ı, gökbilimci Percival Lowell'in kanal kuramlarından ve Giovanni Schiaparelli'nin 1877 gözlemlerinden esinlenmiştir; bu kanallar sonradan Viking sondalarının bulgularıyla çürütülmüştür. Yani Carthoris'in uçtuğu gökyüzü gerçek Mars'tan çok, o dönemin bilimsel hayalinin ürünüdür.
Kültürdeki etkisi
Carthoris, Barsoom dünyasının ikinci kuşak kahramanlarından biridir ve dizide ebeveynlerinden sonra gelen yeni bir başrol olarak çıkar. Burroughs'un dizisi bir bütün olarak Carl Sagan'ın da belirttiği gibi gerçek Mars keşfine ilham vermiştir; Ray Bradbury ise Burroughs'u son derece etkili bir yazar olarak anmıştır. Carthoris'in bu etkideki payına dair belirli bir kaynak bulamadım; bu yüzden onun için ayrı bir iddiada bulunmuyorum. Carthoris'in kız kardeşi Tara'nın macerası ise dizinin beşinci kitabında, The Chessmen of Mars'te anlatılır; bu kitaptan Gahan of Gathol'un hikâyesi de başlar. Burroughs'un kendisi 1875'te Chicago'da doğdu, 1950'de Kaliforniya'nın Encino kentinde öldü; Mars'taki bir çarpma krateri ölümünden sonra onun adını taşıyacak biçimde adlandırıldı.
Başka karakterlerTümü →
Horus kimdir? Nikopol Üçlemesi'ndeki şahin başlı tanrıLa Foire aux immortels (1980; La Trilogie Nikopol'ün ilk cildi)
Tepegöz kimdir? Dede Korkut'un Basat'a yenilen tek gözlü deviDede Korkut Kitabı (Kitâb-ı Dedem Korkut, yazıya geçişi 14.-15. yüzyıl)
Issus kimdir? Barsoom'un Dor Vadisi tanrıçasıThe Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap)
Nebogipfel kimdir? The Time Ships'in Morlock yoldaşıThe Time Ships (1995)
Azi kimdir? Cherryh'in Union'daki tasarlanmış insanlarıDownbelow Station (1981); Cyteen (1988)
Yatima kimdir? Diaspora'nın bedensiz matematikçi kahramanıDiaspora (1997)















