Horus kimdir? Nikopol Üçlemesi'ndeki şahin başlı tanrı
Horus, Eski Mısır'ın şahin başlı gök ve krallık tanrısıdır; Enki Bilal'in Nikopol Üçlemesi'nde ise Paris'e inen, Alcide Nikopol'ün bedenine yerleşen asi bir tanrı olarak karşımıza çıkar.
- Tür
- Diğer
- Geçtiği eser
- La Foire aux immortels (1980; La Trilogie Nikopol'ün ilk cildi)
- Yaratıcısı
- Enki Bilal (tanrı Eski Mısır mitolojisinden uyarlanmıştır)
- İlk göründüğü yıl
- 1980
- Canlandıran
- Thomas M. Pollard (Immortel (ad vitam), 2004)
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Horus kimdir? Horus, Eski Mısır dininin en önemli tanrılarından biridir: gökyüzünü, krallığı ve korumayı temsil eden, çoğunlukla şahin başlı bir adam olarak resmedilen bir figürdür. Bu yazıda konu, tanrının kendisinden çok onun kurgudaki yaşamıdır: Fransız çizer Enki Bilal, Horus'u La Trilogie Nikopol adlı bilimkurgu çizgi romanında, kendi çağını geçmiş ama hâlâ iktidar peşinde bir tanrı olarak yeniden kurdu. Bilal'in metninde adı "Horus d'Hiérakonopolis" olarak geçer; yani Hierakonpolis kentinin Horus'u.
Horus hangi eserlerde geçer?
Bu karakter iki ayrı geleneğin kesiştiği yerde durur. Birincisi, Mısır dininin binlerce yıllık anlatılarıdır; Horus orada mitolojik bir tanrıdır ve herhangi bir yazarın ürünü değildir. İkincisi, Bilal'in 1980 ile 1992 arasında yayımladığı üç albümlük Nikopol Üçlemesi'dir: La Foire aux immortels (1980), La Femme piège (1986) ve Froid Équateur (1992). Horus bu üç ciltte de vardır. Horus aynı zamanda 2004 tarihli Immortel (ad vitam) filminin de merkezindedir. 2008 tarihli Nikopol: Secrets of the Immortals oyunu ise kriyojenik uyku, Mısır mitolojisi ve distopik siyaseti bir araya getiren bir nokta-tıkla macera oyunudur; oyuncu bu oyunda Nikopol'ü yönetir.
Mitolojideki Horus
Mısır inanışında Horus, taçlı bir şahin başlı adam olarak çizilir. Taç, Mısır'ın tamamı üzerindeki krallığı simgeleyen kırmızı-beyaz çifte taçtır. Rolü tek bir alanla sınırlı değildir: Horus aynı anda gökyüzü, güneş, koruma ve şifa tanrısıdır. Mısırlılar onu gökyüzünün kendisi olarak da düşünürdü; sağ gözü güneşe, sol gözü Ay'a karşılık gelirdi. Bu yüzden "Horus'un Gözü" (Wedjat), amuletlerde ve kaplarda kullanılan bir koruma simgesi hâline geldi; tanrıların verdiği koruma ve kraliyet gücünü temsil ederdi.
Horus'un siyasi önemi, firavunla kurduğu ilişkiden gelir. Firavun yaşarken Horus'la, öldükten sonra ise Osiris'le özdeşleştirilirdi. Bu kuram firavuna dünya üzerinde ilahi bir otorite kazandırıyordu. Horus'un en bilinen anlatısı, babası Osiris'in katili Set'le olan uzun mücadelesidir; Mısır'ın meşru hükümdarının kim olduğu bu çatışmayla belirlenir ve Horus, kaynaklarda anlatıldığına göre yalnız güçle değil, kurnazlıkla da üstün gelir. Tanrı farklı bölgelerde ve dönemlerde çeşitli biçimlerde de anılırdı; çocuk hâli Heru-pa-khered, yaşlı hâli ise Heru-ur olarak bilinir.
Bilal'in kullandığı "Hierakonpolis" adı bir tesadüf değildir. Mısır'da Nekhen olarak bilinen, Yunanca adıyla "Şahinler Kenti" anlamına gelen bu yerleşim, modern Luksor'un yaklaşık 100 kilometre güneyinde yer alır. Tarih öncesi dönemde (yaklaşık MÖ 3200-3100) Yukarı Mısır'ın dinsel ve siyasi merkeziydi; Horus'un buradan çıktığı, kentin koruyucu tanrısı olduğu düşünülür.
Hikâyedeki yeri
İlk ciltte Horus, otuz yıl uzayda donmuş kalmış mahkûm Alcide Nikopol'la karşılaşır ve onu bir tür taşıyıcı olarak kullanır. Amacı, 2023 Paris'ini yöneten diktatör Jean-Ferdinand Choublanc'ın üzerinde etkili olmaktır. Bilal'in Horus'u, kaynaklarda "asi" bir tanrı olarak tanımlanır: insanların dünyasına müdahale eder, bir insanı kendi amacı için kullanmaktan çekinmez. Hikâyenin siyasi gerilimi de buradan doğar.
İkinci ciltte (La Femme piège) tanrı daha önce hapsedilmişken geri döner. Londralı gazeteci Jill Bioskop, Berlin'de uzaydan dönen bir görevi izlerken Horus'un dönüşüne karışır; Nikopol de aklını toparladıktan sonra Berlin'de hem Jill'le hem Horus'la buluşur ve tanrıya bir ittifak önerir. Üçüncü ciltte (Froid Équateur) Horus, Nikopol'ün bilincinde bir varlık olarak sürer ve hikâye ölümsüzlük, bellek ve kimlik sorularına açılır. Kitabın sonuç bölümlerini bilerek anlatmıyorum; Bilal, bazı kader ve ilişki sorularını açık bırakır.
Horus'u canlandıranlar
2004 filmi Immortel (ad vitam)'de Horus'u Thomas M. Pollard oynadı; yönetmen Bilal'in kendisiydi. Film, hikâyeyi 21. yüzyılın sonlarındaki New York'a taşır ve merkezine tanrının kaderini koyar: idam edilmek üzere olan bir tanrı, yedi gün içinde onunla bir çocuk sahibi olabilecek uygun bir kadın aramak zorundadır. New York'un üzerinde belirmiş piramit, mülteciler ve genetik müdahale gibi unsurlar da vardır. Linda Hardy Jill Bioskop'u, Thomas Kretschmann ise Nikopol'ü canlandırdı; Charlotte Rampling Dr. Elma Turner'ı oynadı.
Filmin üretimi de ilginçtir. Yapım, gerçek oyuncuları bilgisayarla üretilmiş ortamlarla birleştiren bir "dijital dekor" yaklaşımı kullandı; oyun stüdyosu Quantic Dream sinematiklerin üretimine katkı verdi. Aktarılan rakamlara göre bütçe 22,5 milyon avro, gişe hasılatı ise 7,2 milyon dolardır. Film, Nikopol Üçlemesi'nin ilk albümü La Foire aux immortels'e dayanır.
Karakterin arkasındaki bilim: Horus ve Mısır'ın gökyüzü
Horus bir bilim insanı ya da icat değildir; "bilimi" onun mitolojisinde ve bu mitolojinin arkeolojik izinde yatar. Mısırlıların gök cisimlerini bir tanrının gözleri olarak yorumlaması, antik toplumların gökyüzünü anlamlandırma çabasının güzel bir örneğidir: Güneş ve Ay'ın iki ayrı göz olarak düşünülmesi, gökyüzünü canlı bir varlık olarak ele almak demektir. Bu bir astronomi açıklaması sayılmaz; bir inanç dilidir ve bilimin değil, mitolojinin kategorisine girer.
Gerçek bilimsel ayak izi ise Hierakonpolis'te aranmalıdır. 1890'larda İngiliz arkeologlar James Quibell ve Frederick W. Green burada ilk kazıları yaptı; belgeleri eksikti. Sonrasında Michael Hoffman ve Renée Friedman gibi araştırmacılar kentin tarih öncesi katmanlarını daha sistemli biçimde inceledi: tapınaklar, bira imalathaneleri, konutlar ve mezarlar. Bulunanlar arasında Mısır krallığının en erken betimlemelerinden biri olan Narmer Paleti (tapınağın temel dolgusundan çıktı), duvar resimli en eski bilinen tarih öncesi mezar (yaklaşık MÖ 3500-3200) ve MÖ 3500 dolaylarına ait, leopar, timsah, su aygırı, fil ve babun gibi egzotik hayvanların tutulduğu bir topluluk (kimi anlatımlarda "ilk hayvanat bahçesi" diye anılır) sayılır. Bu veriler, Horus'un ve ona bağlanan kraliyet fikrinin Mısır devletinin doğuşuyla ne kadar iç içe olduğunu gösterir.
Kültürdeki etkisi
Bilal, 1951'de Belgrad'da doğdu; Çek bir anne ile Boşnak Müslüman bir babanın oğludur ve dokuz yaşında Paris'e taşındı. 14 yaşında René Goscinny'yle tanıştı, 1972'de Pilote dergisinde ilk öyküsünü yayımladı; Pierre Christin'le Légendes d'Aujourd'hui serisini çizdi. Yönetmen olarak Bunker Palace Hôtel (1989), Tykho Moon (1996) ve Immortel (ad vitam) (2004) filmlerini çekti; 1999'da Adamson Ödülü'nü aldı.
Horus, Mısır mitolojisi sayesinde dünya kültüründe zaten tanınan bir figürdür; Bilal ise onu bilimkurgunun içine yerleştirerek ilginç bir çaprazlama yaptı. Nikopol Üçlemesi, Fransızca kaynaklarda 1980'lerin çizgi romanını yenilemeye katkı yapmış, şiirsel, mizahi ve gerçeküstü bir iş olarak anılır. Bilal'in kendisi 1987'de Angoulême Festivali'nin Grand Prix'sini aldı; Enki Bilal'ın hayatı ve diğer çalışmaları ayrı sayfamızda.
Horus'un Bilal evrenindeki yorumu, eski bir tanrıyı modern siyasetin ve teknolojinin içinde düşünme biçimiyle dikkat çeker: eski bir tanrı burada kendi çağının dışında, bir insanın bedeninde ve çağdaş bir şehrin içinde var olmaya çalışır. Böylece okur, mitolojiyi uzak bir geçmişin hikâyesi olarak değil, bugünün siyasetiyle yan yana duran bir fikir olarak görür. Çizgi romanın tamamına dair okuma rehberi için La Trilogie Nikopol sayfasına bakabilirsiniz.
Başka karakterlerTümü →
Tepegöz kimdir? Dede Korkut'un Basat'a yenilen tek gözlü deviDede Korkut Kitabı (Kitâb-ı Dedem Korkut, yazıya geçişi 14.-15. yüzyıl)
Carthoris kimdir? John Carter'ın Marslı oğlu ve Helium prensiThe Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap)
Issus kimdir? Barsoom'un Dor Vadisi tanrıçasıThe Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap)
Nebogipfel kimdir? The Time Ships'in Morlock yoldaşıThe Time Ships (1995)
Azi kimdir? Cherryh'in Union'daki tasarlanmış insanlarıDownbelow Station (1981); Cyteen (1988)
Yatima kimdir? Diaspora'nın bedensiz matematikçi kahramanıDiaspora (1997)
















