21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Issus kimdir? Barsoom'un Dor Vadisi tanrıçası

Issus, Edgar Rice Burroughs'un The Gods of Mars romanında (1913) Barsoom'da ölüm ve sonsuz yaşam tanrıçası olarak tapılan kurgusal figürdür; John Carter onun inancının ardındaki düzenle yüzleşir.

Tür
Diğer
Geçtiği eser
The Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap)
Yaratıcısı
Edgar Rice Burroughs
İlk göründüğü yıl
1913
Canlandıran
Doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yok

Issus kimdir? Issus, Edgar Rice Burroughs'un Mars'ta geçen Barsoom dizisinin ikinci romanı The Gods of Mars'ta (1913) ortaya çıkan, Marslıların "ölüm ve sonsuz yaşam tanrıçası" olarak andığı kurgusal bir figürdür. Romanda Dor Vadisi, Iss Nehri ve Issus Tapınağı onun adına kurulmuş bir inancın parçasıdır: Barsoomlular ölümden sonraki huzura kavuşacaklarına inanarak gönüllü bir yolculukla bu nehrin yolunu tutar. Dizinin ilk kitabında Mars'ın sert coğrafyasını ve savaşçı halklarını tanıyan John Carter, ikinci kitapta bu inancın ardında ne olduğunu keşfeder. Bu yazıda Issus'u, geçtiği eserleri, hikâyedeki yerini, Barsoom'un gerçek Mars'la ilişkisini ve kültürdeki izini anlatıyoruz.

Issus hangi eserlerde geçer?

Issus ilk kez, The Gods of Mars'ın All-Story dergisinde Ocak-Mayıs 1913 arasında beş bölüm hâlinde tefrika edilen sürümünde görünür. Roman, A. C. McClurg tarafından Eylül 1918'de kitap olarak yayımlandı. Tapınağı, rahipleri ve tarikatı kitabın merkezinde durur; sonraki romanda, The Warlord of Mars'ta, bu inancın çöküşünün sonuçları işlenir. Dizinin ilk kitabı A Princess of Mars ise Issus'un hikâyesinden önceki olayları anlatır. Serinin sırasıyla nasıl okunacağını Barsoom okuma sırası yazımızda bulabilirsiniz; Issus'un asıl sahnesi için ise The Gods of Mars rehberimize bakabilirsiniz.

Hikâyedeki yeri

The Gods of Mars, ilk kitaptan on yıl sonra başlar. John Carter, Mars'a döner ama bu kez Dor Vadisi'nde, yani kimsenin geri dönmediği söylenen yerde belirir. Burada Barsoomluların "ölümden sonra" umdukları cennetin aslında beyaz tenli Therns adlı bir topluluk tarafından kurulmuş bir tuzak olduğunu görür: Therns kendilerini kutsal gösterir, nehirden gelen hacıları ise köleleştirir ya da yer. Therns'in kendisi de Issus'a bağlıdır; onlar onu korku ve saygıyla anar, ölüm ve yaşamın sırrına sahip bir güç olarak görür.

Issus'un asıl dünyası ise Siyah Marslılar, yani romandaki adıyla First Born (İlk Doğanlar) halkının yeraltındaki imparatorluğudur. Bu halk, kendisini gezegenin ilk ve en üstün ırkı sayar ve Issus'u gerçek tanrıça olarak kabul eder. Carter ve onunla birlikte yakalanan genç Carthoris (Carter'ın o güne dek görmediği oğlu) Issus'un esiri olur. Tapınakta Issus'la yüz yüze gelen Carter, ondan beklenen ilahi görüntüyü bulamaz; roman, okuru tanrıçanın kendi tarikatının anlattığı imgeyle gerçek arasındaki fark üzerinden ilerletir.

Hikâyede Issus yalnızca bir kötü karakter değildir; romanı, bir dinin gücünün korkuya ve gizliliğe dayanabileceğini gösteren bir anlatı olarak da okumak mümkündür. Carter'ın ona karşı yürüttüğü mücadele hem bir kurtarma hikâyesi hem de bir inanç eleştirisi gibi okunur. Xodar gibi Issus'a bağlı birinin zamanla kuşkuya düşmesi ve Thuvia gibi esirlerin hikâyeye girmesi de bu düzenin çatlaklarını gösterir. Carter'ın dostu Tars Tarkas da aynı kitapta, Dor Vadisi'ndeki serüvenin bir parçasıdır.

Sonu da anlatan bölüm: Issus'un akıbeti

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Romanın son bölümlerinde Carter'ın başlattığı isyan Issus'un tapınağını sarsar; tapınağın düzeni çöker ve tanrıçanın otoritesi yıkılır. Carter Issus'u kendi eliyle öldürmeyi seçmez, onu kendi halkının önüne bırakır. Kitabın sonu ise başka bir yönden gerilimlidir: Carter, eşi Dejah Thoris'in, Issus'un düzeninin bir parçası olan Güneş Tapınağı'nda tutulduğunu öğrenir. Tapınağın odaları yılda bir kez açılır ve kitap, Dejah'ın kaderini belirsiz bırakarak biter. Cevap The Warlord of Mars'ta verilir; orada Issus inancının çöküşünden sonra Siyah Marslıların yeni lideri Xodar olur.

Canlandıranlar

Issus için doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yoktur. 2012 yapımı John Carter: İki Dünya Arasında filmi dizinin ilk kitabına dayanır; oyuncu kadrosunda Issus, Xodar ya da Thuvia yoktur. Filmde Mark Strong'un canlandırdığı Matai Shang aracılığıyla Therns'e yer verilir; adı Burroughs'un ikinci romanından gelen bu halk, filmde Mars'taki ve başka dünyalardaki uygarlıkları kendi çıkarına yönlendiren bir güç olarak çizilir. Issus'un kendisi ise sinemaya taşınmamıştır, bu nedenle karakter yazılı edebiyatın içinde kalır.

Karakterin arkasındaki bilim: Barsoom ve gerçek Mars

Issus'un Siyah Marslı tebaası, Omean adlı geniş bir yeraltı denizinde yaşar; bu denize kutup buzunun altındaki gizli bir geçitle ulaşılır. Bugün biliyoruz ki Mars'ın kutuplarında gerçekten buz vardır: NASA'nın Mars Global Surveyor yörünge aracının Mars Orbiter Camera'sıyla 13 Mart 1999'da, kuzey yazının başında çektiği geniş açılı görüntüde, kuzey kutup başlığındaki açık renkli yüzeyler kalıcı su buzudur. Yani kutupların buzla örtülü olması gerçektir; yeraltında bir deniz ve orada yaşayan bir uygarlık ise tamamen kurgudur.

Barsoom'un genel çerçevesi de kurgusal bir bilim anlayışına dayanır. Burroughs'un Mars'ı, okyanusları kurumuş, kentleri harabeye dönmüş, kanallarla örülü "ölmekte olan" bir gezegendir. Bu tablo, Percival Lowell gibi gökbilimcilerin Mars'taki çizgilerin yapay sulama kanalları olduğu yönündeki görüşünden beslenmiştir; ayrıntısını Percival Lowell sayfamızda bulabilirsiniz. 1965'te Mariner 4 yaklaşım görevi, Mars'ın yüzeyinin krater dolu ve kuru olduğunu gösterdi; bu görüntüler, gezegende Lowell'in tarif ettiği türden bir uygarlık bulunmadığını ortaya koydu. Yüzey basıncının Dünya'dakinin yalnızca binde birkaç katı olduğu, gündüz sıcaklığının bile eksi 100 derece dolayında seyrettiği bu soğuk ve ince atmosferli dünya, Barsoom'un nefes alınabilir havasından çok uzaktır. Gezegenin bugünkü yüzeyini Mars'ın yüzeyi sayfasında, keşif tarihini ise Mars'ın keşfi yazısında anlattık.

Issus'un tanrıçalığı bilimsel bir iddia değil, bir inanç eleştirisidir. Romandaki "ölümden sonra cennet" vaadi gerçek hiçbir fiziksel olguya dayanmaz; Romanda kurgusal bir toplumun korku ve umuttan nasıl bir din devşirdiği gösterilir. Bu yüzden Issus'u bilimle ölçmek yerine, bilimsel dünya görüşünün yerini aldığı bir "sahte tanrı" figürü olarak okumak daha doğrudur.

Kültürdeki etkisi

Issus, Dejah Thoris ya da Tars Tarkas kadar tanınan bir karakter değildir; asıl etkisi, Barsoom'un bütününün gördüğü ilgiyle birlikte düşünülmelidir. Barsoom serisinin hayranları arasında Carl Sagan, Ray Bradbury ve Arthur C. Clarke gibi isimler anılır; Mars'ta Burroughs'un adını taşıyan bir krater de vardır. Issus'un öne çıkan yönü, dizinin yalnızca bir macera anlatısı olmadığını, aynı zamanda dinî otoriteyi sorgulayan bir yan taşıdığını göstermesidir. Bugün Barsoom kitaplarını okuyanlar için Issus, serinin en akılda kalıcı kötü karakterlerinden biri olarak durmaya devam eder.

Kısaca

  • Issus, The Gods of Mars'ta (1913) tapılan kurgusal bir Barsoom tanrıçasıdır.
  • Therns ve Siyah Marslılar (First Born) onun adına bir inanç düzeni kurmuştur.
  • Roman, bu inancın gerçekte neye dayandığını ve çöküşünü anlatır.
  • Karakterin doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yoktur.
  • Yeraltı denizi ve tanrıça kurgudur; Mars'ın kutuplarında su buzu ise gerçektir.

Başka karakterlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

KitaplarTümü →

  1. Introduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiIntroduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiBilim kitabı
  2. Evren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiEvren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  3. Mae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMasal / efsane
  4. Team Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiTeam Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiBilim kitabı
  5. Moonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiMoonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar