Isaac Asimov

Isaac Asimov, bilimkurgu ile popüler bilim yazarlığını aynı ölçüde ustalıkla yürüten Amerikalı yazar ve biyokimya profesörüdür. Yazdığı ya da derlediği kitapların sayısı 500'ü aşar. Galaktik bir imparatorluğun çöküşünü anlatan Vakıf (Foundation) dizisi ve robot öyküleriyle tanınır; "robotik" sözcüğünü ilk kullanan ve ünlü Üç Robot Yasası'nı ortaya koyan da odur. Astronomiden kimyaya uzanan bilim kitapları kuşaklar boyu okurun bilime ilk adımı oldu.

Erken yaşamı ve eğitimi

Asimov, Rusya'nın Smolensk yakınlarındaki Petroviçi köyünde doğdu. Kesin doğum günü bilinmez; kaynaklara göre 4 Ekim 1919 ile 2 Ocak 1920 arasındadır ve kendisi doğum gününü 2 Ocak 1920 olarak kutlardı. Ailesi 3 Şubat 1923'te, o yaklaşık üç yaşındayken ABD'ye geldi; 1928'de ABD vatandaşı oldu.

Columbia Üniversitesi'nde 1939'da lisans, 1941'de yüksek lisans ve 1948'de kimya doktorası derecesini aldı. 1949'da Boston Üniversitesi'ne biyokimya öğretim görevlisi olarak katıldı ve 1955'te doçent oldu. 1958'de öğretim görevinden ayrıldı; 1979'da profesörlüğe yükseltildi.

Eserleri

Asimov'un ünü dergi öyküleriyle başladı. Eylül 1941'de Astounding dergisinde çıkan "Gece Çöktüğünde" (Nightfall), gecenin bir uygarlığı nasıl sarstığını anlatır; Amerika Bilimkurgu Yazarları Birliği'nin oylamasında tüm zamanların en iyi kısa bilimkurgu öyküsü seçildi.

Vakıf dizisi

Vakıf öyküleri 1942-1950 arasında Astounding Science Fiction dergisinde yayımlandı, 1951-1953 arasında üç kitapta toplandı: Vakıf, Vakıf ve İmparatorluk, İkinci Vakıf. Öykünün merkezinde, çökmekte olan Galaktik İmparatorluk ve matematikçi Hari Seldon vardır. Seldon, kalabalık toplulukların davranışını istatistikle öngören "psikotarih" adlı bir bilim geliştirir. Hesaplarına göre imparatorluğun ardından 30 bin yıl sürecek bir karanlık çağ gelecektir; kurduğu plan bu süreyi yaklaşık bin yıla indirmeyi amaçlar.

Üçleme 1966'da bir kereye mahsus verilen "Tüm Zamanların En İyi Dizisi" Hugo Ödülü'nü kazandı. Asimov otuz yıl sonra diziye geri döndü: Vakıf'ın Sınırı (1982) ve Vakıf ve Dünya (1986) devam kitaplarını, Vakıf Kurulurken (1988) ve Vakıf İleri (1993) öncül kitaplarını yazdı. Vakıf'ın Sınırı 1983'te en iyi roman dalında Hugo aldı. Dizi 2021'de Apple TV+ için Vakıf (Foundation) adıyla televizyona uyarlandı.

Robot öyküleri

Asimov "robotik" sözcüğünü ilk kez Mayıs 1941'de yayımlanan "Yalancı!" (Liar!) öyküsünde kullandı. Mart 1942'de çıkan "Runaround" öyküsünde ise Üç Robot Yasası'nı açıkça ortaya koydu:

1. Bir robot bir insana zarar veremez ya da hareketsiz kalarak bir insanın zarar görmesine göz yumamaz.
2. Bir robot, Birinci Yasa'yla çelişmedikçe insanların verdiği emirlere uymak zorundadır.
3. Bir robot, Birinci ve İkinci Yasa'yla çelişmedikçe kendi varlığını korumalıdır.

Robot öykülerinin bir bölümü 1950'de Ben, Robot adıyla kitaplaştı. Sonraki yıllarda robot romanlarını Vakıf evrenine bağladı ve insanlığın tümünü koruyan bir "Sıfırıncı Yasa" ekledi. 1972 tarihli romanı İşte Tanrılar (The Gods Themselves) Hugo, Nebula ve Locus ödüllerini kazandı.

Popüler bilim

Asimov kurgu dışındaki yazılarında kimya, astronomi, matematik ve tarih gibi alanları geniş kitlelere anlattı. Bilim ve Buluşlar Tarihi ile üç ciltlik Understanding Physics bu türün bilinen örnekleridir. Fantasy and Science Fiction dergisindeki bilim denemeleri ona 1963'te ilk Hugo'sunu kazandırdı.

Uzay ve bilime etkisi

Asimov'un etkisi iki yönlüdür. Bir yandan Vakıf dizisi, galaksiye yayılmış bir insan uygarlığını düşünmenin klasik çerçevesi oldu; ekonomist Paul Krugman ve psikolog Martin Seligman diziyi kendilerini etkileyen kitaplar arasında sayar, Carl Sagan da diziyi yazılarında tartışmıştır. Öte yandan Üç Robot Yasası, makinelerin insanla ilişkisine dair tartışmalarda hâlâ başvurulan bir düşünce deneyidir.

Gökbilimciler de Asimov'u unutmadı: 5020 Asimov adlı asteroit ve Mars'taki bir krater onun adını taşır. Honda'nın insansı robotu ASIMO'nun adı da sık sık onunla birlikte anılır.

Mirası

Asimov 6 Nisan 1992'de New York'ta öldü. Ölüm nedeni kalp ve böbrek yetmezliği olarak açıklandı; yıllar sonra eşi Janet Asimov, yazarın 1983'teki bir bypass ameliyatında yapılan kan nakli sırasında HIV kaptığını açıkladı. Ardında yüzlerce kitap ve on binlerce mektup bıraktı. Dört edebiyat ödülü onun adını taşır ve kurduğu evrenler yeni uyarlamalarla yaşamaya devam ediyor.

Bilmeye değer

• "Robotik" sözcüğünü ilk kullanan kişidir; kendisi uzun süre bunun ilk kez "Runaround"da geçtiğini sanmıştı.
• Yaklaşık 90 bin mektup ve kartpostal yazdığı tahmin edilir.
• Frank Herbert'in Dune'u kısmen Vakıf dizisine bir karşı görüş olarak yazdığı bilinir.
• Kimya doktorasını Columbia Üniversitesi'nden 1948'de aldı.