23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Asteroit

Asteroit, Güneş'in çevresinde dolanan, gezegenden küçük ve çoğunlukla kayalık ya da metalik yapıdaki küçük gök cismidir.

İngilizce karşılığı
Asteroid
İlgili alan
Gezegen bilimi

Asteroit, Güneş'in çevresinde dolanan, gezegen sayılmayacak kadar küçük, çoğunlukla kayalık veya metalik yapıdaki gök cismidir. Boyutları birkaç metreden yüzlerce kilometreye kadar değişir ve büyük çoğunluğu Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağında bulunur.

Nasıl işler?

Asteroitler, güneş sisteminin yaklaşık 4,6 milyar yıl önceki doğumundan kalan yapı taşlarıdır. Jüpiter'in güçlü kütleçekimi bu bölgedeki maddenin bir araya gelip gezegen oluşturmasını engellemiş, böylece geriye çok sayıda küçük cisim kalmıştır. Çarpışmalar zamanla bunları parçalamış, bazıları da birbirine yeniden yapışarak "moloz yığını" yapısına dönmüştür.

Asteroitler tayflarına göre üç ana türe ayrılır. C tipi koyu renklidir ve karbon bakımından zengindir; en yaygın türdür. S tipi silikatlı, kayalık yapıdadır. M tipi ise demir ve nikel ağırlıklıdır. Kimi asteroitlerin yörüngeleri Jüpiter'in veya diğer gezegenlerin etkisiyle değişir ve Dünya'nın yakınına gelir. Bunlara "Dünya'ya yakın asteroitler" denir. Küçük cisimlerin yüzeyi Güneş ısısıyla ısınıp bu ısıyı geç yayar; yayılan ısı fotonlarının verdiği çok hafif itme zamanla yörüngeyi değiştirir. Buna Yarkovsky etkisi denir.

Örnekler

Ceres, 1801'de bulunan ilk asteroit olup şimdi cüce gezegen sayılır. Vesta kuşağın en büyük cisimlerindendir ve Dawn aracı tarafından incelenmiştir. 433 Eros'a NEAR Shoemaker aracı 2001'de indi ve bir asteroide yapılan ilk iniş oldu; Japonya'nın Hayabusa2 aracı Ryugu'dan, NASA'nın OSIRIS-REx aracı Bennu'dan örnek getirdi. Bennu örneklerinde amino asitler, DNA ve RNA'nın yapı taşı olan nükleobazlar ve fosfat mineralleri bulundu. NASA'nın DART görevi 2022'de Dimorphos adlı küçük asteroite bilerek çarpıp yörünge süresini yaklaşık 32 dakika kısalttı; bu, bir gök cisminin yörüngesini insan eliyle değiştirmenin ilk kanıtıydı. Apophis adlı asteroit ise 13 Nisan 2029'da Dünya yüzeyinin yaklaşık 31.600 kilometre üzerinden geçecek; NASA'nın JPL laboratuvarı 2021'de önümüzdeki yüz yıl içinde Dünya'ya çarpma ihtimali olmadığını açıkladı.

Yaklaşık 66 milyon yıl önce on kilometre mertebesinde bir cismin Meksika'ya çarpması, dinozorların soyunun tükenmesinde başlıca etken sayılır. 2013'te Çelyabinsk üzerinde patlayan yaklaşık yirmi metrelik cisim, yaklaşık 7.200 binada hasar yaptı ve 1.400'den fazla kişinin yaralanmasına yol açtı; yaralanmaların çoğu kırılan camlardan kaynaklandı.

Tarihçe

İlk asteroit Ceres'i Piazzi 1801'de keşfetti. Kısa sürede Pallas, Juno ve Vesta bulundu. Fotoğrafın astronomiye girmesiyle sayı hızla arttı. Bugün bir milyondan fazla asteroit bilinmektedir; 2025 başında kayıtlı küçük gezegen sayısı 1,4 milyonu aşmıştı.

Neden önemli?

Asteroitler güneş sisteminin ilk malzemesini barındırır ve Dünya'ya su ile organik maddelerin taşınmasında rol oynamış olabilir. Ayrıca gelecekte metal madenciliği için bir hedef olarak tartışılır. Dünya'ya çarpma riski taşıyanları bulup izlemek gezegen savunması çalışmalarının konusudur.

Merak edilenler

Asteroitlerden bir kısmının uyduları vardır; 243 Ida'nın küçük uydusu Dactyl, Galileo aracının 1993'te çektiği görüntülerde 1994'te fark edilen ilk asteroit uydusuydu. Çift asteroitler, DART görevinin hedefi gibi, yerçekimiyle birbirine bağlı iki cisimden oluşur. Meteorlar asteroitlerden ve kuyruklu yıldızlardan kopan parçacıklardır; atmosfere girip yanarlarsa meteor, yere ulaşırlarsa göktaşı denir. Dünya atmosferine her gün tahminen beş ile üç yüz ton arasında uzay kaynaklı madde girer. Kilometre boyutlu yakın-Dünya asteroitlerinin büyük çoğunluğu artık kataloglanmıştır; küçük cisimlerin ise önemli bir kısmı henüz bulunamamıştır. Asteroit madenciliği hâlâ kuramsal düzeydedir; bazı metal zengini asteroitlerin değeri çok yüksek hesaplansa da ulaşma ve işleme maliyetleri çok büyüktür. Bu yüzden ilk hedefler bilimsel örnek getirme ve yörünge saptırma deneyleridir.

İlgili terimler

  • Asteroit kuşağı
  • Göktaşı
  • Kuyruklu yıldız
  • Cüce gezegen
  • Gezegen savunması
  • Yörünge

Ayrıntılı anlatım: Asteroitler →

Önümüzdeki 60 günde Dünya'nın yakınından geçecek asteroitlerin güncel listesi için Dünya'ya yaklaşan asteroitler sayfasına bakabilirsiniz.

İlgili terimlerTümü →

Sıcak JüpiterHot JupiterSıcak Jüpiter, yıldızına çok yakın, genellikle birkaç günde bir tur atan Jüpiter büyüklüğünde dev gaz gezegendir; 1995'te bulunan 51 Pegasi b bu sınıfın ilk örneğiydi.Süper DünyaSuper-EarthSüper Dünya, kütlesi Dünya'dan büyük ama Uranüs ve Neptün'den çok küçük olan, yaklaşık 1 ile 10 Dünya kütlesi arasındaki ötegezegenlere verilen addır; yaşanabilirlik anlamı taşımaz.Ay denizi (maria)Lunar mare (maria)Ay denizleri (maria), Ay'ın eski çarpma havzalarına akan lavın donmasıyla oluşan, çıplak gözle koyu leke gibi görünen geniş bazalt ovalardır; içlerinde hiç su yoktur.Mars günü (sol)Sol (Martian solar day)Mars günü ya da sol, Mars'ta bir güneş gününün süresidir: 24 saat 39 dakika 35,244 saniye, yani yaklaşık 1,0275 Dünya günü.Hill küresiHill sphereHill küresi, bir gezegenin ya da uydunun kendi çekiminin, dolandığı daha büyük cismin çekimine baskın geldiği bölgedir; uydular ancak bu kürenin içinde tutunabilir.Yörünge rezonansıOrbital resonanceYörünge rezonansı, dolanma süreleri küçük tam sayılarla orantılı gök cisimlerinin birbirine düzenli aralıklarla çekim uygulamasıdır; kimi yörüngeyi sağlamlaştırır, kimi boşaltır.Gezegen öncesi diskProtoplanetary diskGezegen öncesi disk, yeni doğmuş bir yıldızın çevresinde dönen yoğun gaz ve toz diskidir; gezegenler, uydular ve küçük cisimler bu diskin içinde biçimlenir.KriyovolkanizmaCryovolcanismKriyovolkanizma, lav yerine su, amonyak ya da metan gibi uçucu maddelerin püskürdüğü buz volkanizmasıdır; Enceladus'tan Plüton'a dış Güneş Sistemi'nde izleri bulunur.

Bu konudaki haberler

  1. Asteroit madenciliği platin piyasasını çökertir mi? MIT'li iki yazardan sistem dinamiği modeliAsteroit madenciliği platin piyasasını çökertir mi? MIT'li iki yazardan sistem dinamiği modeli11 Kasım 2026, 21:03
  2. Asteroide nükleer müdahalede nişan kritik: Yanlış yüzey saptırmayı beşte birine düşürüyorAsteroide nükleer müdahalede nişan kritik: Yanlış yüzey saptırmayı beşte birine düşürüyor6 Kasım 2026, 14:22
  3. Hera kasımda Dimorphos'a varıyor: DART'ın çarptığı asteroitte cevap bekleyen sorularHera kasımda Dimorphos'a varıyor: DART'ın çarptığı asteroitte cevap bekleyen sorular6 Kasım 2026, 14:18
  4. 65 filmindeki dinozor asteroidi: 65 milyon yıl, asteroit fırtınası ve gerçek Chicxulub65 filmindeki dinozor asteroidi: 65 milyon yıl, asteroit fırtınası ve gerçek Chicxulub29 Ekim 2026, 13:43
  5. Armageddon'daki gibi bir asteroit nükleer bombayla ikiye bölünebilir mi?Armageddon'daki gibi bir asteroit nükleer bombayla ikiye bölünebilir mi?16 Ekim 2026, 19:15
  6. Lucy'nin ilk sınavı: Donaldjohanson yalpalayan, fıstık biçimli genç bir asteroitLucy'nin ilk sınavı: Donaldjohanson yalpalayan, fıstık biçimli genç bir asteroit22 Haziran 2026, 09:44

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar