Lucky Starr serisi okuma sırası (Isaac Asimov): 6 kitap, Paul French ve bilimi

Isaac Asimov'un Lucky Starr serisi, yazarın "Paul French" takma adıyla 1952-1958 arasında yayımladığı altı gençlik bilimkurgu romanından oluşur. Her kitap Güneş Sistemi'nin başka bir köşesinde geçer: Mars, asteroit kuşağı, Venüs, Merkür, Jüpiter ve Satürn. Kahraman, Dünya'nın hükümetini koruyan Bilim Konseyi'nin genç ajanı David "Lucky" Starr'dır. Bu sayfa serinin kaç kitaptan oluştuğunu, hangi sırayla okunacağını, Asimov'un neden takma ad kullandığını ve kitaplardaki gezegenlerin gerçek bilimle nasıl kıyaslandığını anlatıyor.

Seri nedir, kaç kitap var?

Lucky Starr, altı romandan oluşan kapalı bir seridir. Asimov'un Vakıf ya da Robot serileri gibi onlarca öykü ve sonradan eklenen devam kitaplarından oluşmaz; 1952'de başlar, 1958'de biter. Kitaplar Doubleday yayınevi tarafından basıldı ve her biri 186 ile 192 sayfa arasındadır. Serinin Türkçe baskısını doğrulayamadık.

İlk kitap David Starr, Space Ranger, Mars'ta geçer. Starr'ın yol arkadaşı, Mars doğumlu John "Bigman" Jones ilk, ikinci, dördüncü ve beşinci kitaplarda onunla birlikte görünür. İlk kitap, olayları M.S. 7000 civarında, insanlığın iç gezegenlere yerleştiği bir çağa yerleştirir. Starr'ı yetiştiren Augustus Henree ve Hector Conway gibi isimlerin yer aldığı Bilim Konseyi, Dünya hükümetini askerî ve siyasi tehditlere karşı koruyan, bilimsel uzmanlığı olan saha ajanlarıyla çalışan bir kuruluştur.

Yayın sırası ve okuma tablosu

Aşağıdaki tabloda altı kitap yayın sırasına göre dizilmiştir. Kitapların doğrulanmış bir Türkçe baskısı olmadığı için özgün adlarıyla aranır.

Sıra	Özgün adı	İlk yayın	Sayfa	Mekân
1	David Starr, Space Ranger	Ocak 1952	186	Mars
2	Lucky Starr and the Pirates of the Asteroids	Kasım 1953	188	Asteroit kuşağı
3	Lucky Starr and the Oceans of Venus	Kasım 1954	186	Venüs
4	Lucky Starr and the Big Sun of Mercury	Mart 1956	186	Merkür
5	Lucky Starr and the Moons of Jupiter	Ağustos 1957	192	Jüpiter sistemi
6	Lucky Starr and the Rings of Saturn	1958	186	Satürn sistemi

Sitemizde ilk iki kitabın ayrı sayfası var: David Starr, Space Ranger ve Lucky Starr and the Pirates of the Asteroids.

Evren içi sıra

Seride yayın sırasından ayrı bir evren içi sıra sorunu yoktur. Elimizdeki kaynaklarda açıkça yazılan tek zaman bilgisi, ikinci kitabın ilkinden bir yıl sonra geçtiğidir. Kitaplar ayrı gezegenlere yayıldığı için her biri kendi macerasını bağımsız anlatır, ama kahraman, yardımcı karakterler ve Bilim Konseyi hep aynıdır. Asimov'un ünlü gelecek tarihlerini (Vakıf, Robot ve Galaktik İmparatorluk) bir araya getiren evrenin okuma sırası ise ayrı bir konudur; onun için Vakıf serisi okuma sırası sayfasına bakabilirsiniz.

Sirius sisteminin güçleri olan Sirianlar, serinin sürekli düşmanıdır. Bu düşman ilk kez ikinci kitapta sahneye çıkar; sonraki kitaplarda da kendini gösterir. Dördüncü kitapta bir Sirian robot, beşinci kitapta casusluk, altıncı kitapta ise Titan'ın Sirianlar tarafından kolonileştirilmesi öne çıkar.

Kitaplar kısaca

Aşağıdaki özetler olay örgüsünün sonunu vermez.

• David Starr, Space Ranger: Mars sebzelerinin yol açtığı zehirlenmeleri soruşturmak için Mars'a giden Starr, gezegenin yeraltındaki gizemli zekâlarla karşılaşır. Ayrıntısı kitap sayfasında.
• Pirates of the Asteroids: Asteroit kuşağındaki korsanların arasına sızan Starr, bu işte kişisel bir hesabı olduğunu da keşfeder. Ayrıntısı kitap sayfasında.
• Oceans of Venus: Starr, Venüs'te arkadaşı hakkındaki yolsuzluk suçlamalarını araştırır; Asimov'un hayal ettiği Venüs'ün okyanus tabanındaki kubbeli şehirlerinde altı milyon koloni sakini yaşar.
• Big Sun of Mercury: Merkür'ün kuzey kutbundaki bir gözlemevinde yürütülen Işık Projesi'nde sabotaj vardır; Starr ve Bigman, sabotajın arkasındakileri arar.
• Moons of Jupiter: Jüpiter IX üzerindeki gizli bir yerçekimi karşıtı sürücü projesinde casusluk yapılmaktadır; Starr olayı soruşturur.
• Rings of Saturn: Kaçan bir casusu Satürn sistemine kadar izleyen Starr, Sirianların Titan'ı kolonileştirmesini diplomasi yoluyla çözmeye çalışır.

Paul French takma adı

Asimov'un bu seriyi kendi adıyla yayımlamamasının nedeni televizyondur. 23 Mart 1951'de Asimov'un ajanı Frederik Pohl ile Doubleday editörü Walter I. Bradbury ona bir televizyon dizisine temel olacak bir gençlik bilimkurgu romanı yazmasını önerdi. Asimov, o dönemde yapılan televizyon uyarlamalarının hepsini kötü bulduğu için bu projeyle adının anılmasını istemedi ve "Paul French" takma adını seçti. Dizi hiç çekilmedi; takma ad bir süre daha kullanıldı, sonraki baskılarda ise kapakta "Isaac Asimov, Paul French adıyla" ibaresi yer aldı.

Asimov (1920 dolayında doğdu, 1992'de öldü) bu yıllarda Boston Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde biyokimya dersleri veriyordu; Columbia'dan kimya doktorasını 1948'de almıştı. Yazdığı ya da derlediği kitapların sayısı 500'ü aşar. Lucky Starr, onun gençlere yönelik yazdığı bilimkurgunun en bilinen örneklerinden biridir.

Kitaplardaki bilim: hayal edilen ve gerçek gezegenler

Asimov, serinin her kitabında o dönemin gökbilim bilgisini kullanmaya çalıştı. Ama 1952-1958 arasında Güneş Sistemi hakkında bilinenler bugünkünden çok farklıydı; gezegenlere uzay araçlarıyla bakılamıyordu. Bu nedenle Asimov sonradan, 1970'lerin başında yapılan baskılara, yeni bulguların bazı gezegen betimlemelerini eskittiğini belirten önsözler ekledi. Mars kitabının önsözü 1971'den, Venüs ve Merkür kitaplarınınki ise 1972'den beri baskılarda yer alır.

Mars

Asimov, Mars'ın atmosferini Dünya'nın yaklaşık beşte biri yoğunlukta ve oksijensiz olarak verir. Bugünkü ölçümlere göre ortalama yüzey basıncı Dünya'nınkinin yaklaşık yüzde 0,6'sıdır; atmosfer yüzde 95 dolayında karbondioksittir. Asimov, o dönemde yaygın olan Mars kanalları fikrine kitabında yer vermedi; bu fikir 14 Temmuz 1965'te Mariner 4'ün gezegenin kraterli yüzeyini göstermesiyle kesin olarak çürütüldü. Ayrıntıları Mars sayfasında.

Asteroit kuşağı

İkinci kitapta korsanlar asteroit kuşağında saklanır. Gerçek kuşakta asteroitler arasındaki ortalama uzaklık yaklaşık 965.600 kilometredir ve toplam kütle Ay'ınkinden azdır. Pioneer 10 kuşağı 1972'de geçen ilk araç oldu. Ayrıntıları Asteroit kuşağı sayfasında.

Venüs

Asimov, Venüs'ü ılıman iklimli, gezegen çapında bir okyanusu olan, dibinde kubbeli şehirlerin bulunduğu bir dünya olarak kurgulamıştır. NASA'nın verdiği bugünkü tabloya göre Venüs'te yüzey sıcaklığı yaklaşık 467 °C, yüzey basıncı Dünya'daki deniz seviyesinin yaklaşık 93 katıdır, atmosferi ağırlıklı olarak karbondioksittir ve bulutları sülfürik asitten oluşur. NASA bugün yüzeyde su bulunmadığını da belirtir. Ayrıntıları Venüs ve Venüs'ün atmosferi sayfalarında.

Merkür

Dördüncü kitap Merkür'ün Güneş'e hep aynı yüzünü döndürdüğü varsayımıyla yazıldı. Gerçekte Merkür Güneş'e kilitli değildir: NASA'ya göre gezegen 59 Dünya gününde bir kez döner, 88 günde Güneş'in etrafında döner; yani iki turda üç kez kendi etrafında döner (3:2 rezonans). Gündüz sıcaklığı 430 °C'ye çıkar, gece -180 °C'ye düşer. Ayrıntıları Merkür sayfasında.

Jüpiter

Beşinci kitap, Asimov'un yazdığı sırada bilinen on iki Jüpiter uydusuna dayanır; bugün onlarca uydu biliniyor. Kitap Jüpiter IX'u (sonradan Sinope adı verildi) 89 mil (yaklaşık 143 km) çaplı verir; bugünkü ölçümler yaklaşık 23 mil (yaklaşık 37 km) gösterir. Ayrıntıları Jüpiter ve Jüpiter'in uyduları sayfalarında.

Satürn

Son kitapta Asimov, Mimas'ın çapını 340 mil verir; gerçek değer yaklaşık 240 mildir. Titan'ın atmosferini ağırlıklı olarak metan ve Dünya'nınkine yakın yoğunlukta anlatır, oysa gerçekte yoğunluğu Dünya'nınkinden fazladır ve yüzde 98,4 azottur. Ayrıntıları Satürn, Titan ve Satürn'ün halkaları sayfalarında.

Eleştirel karşılama ve etkisi

Kitaplar dönemin eleştirmenlerinden genel olarak olumlu not aldı. Üçüncü kitap için The New York Times heyecan dolu bir macera olduğunu yazdı; Groff Conklin onu serinin önceki kitaplarından üstün buldu. Anthony Boucher, kitabın inandırıcı macerayı, ilginç yabancı yaşam biçimlerini ve sağlam bir dedektif kurgusunu birleştirdiğini belirtti. Beşinci kitap için Galaxy dergisinden Floyd C. Gale, bunun serinin en iyisi olduğunu yazdı. Buna karşılık Astounding dergisinden P. Schuyler Miller ilk iki kitap için bilimsel inandırıcılığın pek umursanmadığı hızlı birer uzay operası dedi.

Seri bittiğinde Asimov uzun süre roman yazmadı: 1966'da Fantastic Voyage uyarlamasına kadar yeni bir roman yayımlamadı ve özgün bir roman olan The Gods Themselves 1973'te çıktı. Lucky Starr bugün Asimov'un Vakıf ve Robot kitaplarına kıyasla daha az bilinir.

Kitaplar sonradan yeniden basıldı: Bantam 1993'te ikişer kitaplık ciltler çıkardı ve Science Fiction Book Club 2001'de tek ciltlik bir toplu baskı yayımladı. Serinin Fransızca, Felemenkçe ve İbranice baskıları da var.

Uyarlamaları

Seri bir televizyon dizisine temel olması için tasarlandı, ama dizi hiç yapılmadı. Bildiğimiz kadarıyla bir sinema ya da dizi uyarlaması da yayımlanmadı; bu yüzden sitemizde bu seriye bağlanacak bir yapım sayfası bulunmuyor.

Nereden başlanır, kimlere uygun?

Tavsiyemiz yayın sırasıdır:

1. David Starr, Space Ranger (Mars): seriye giriş, dedektif hikâyesi.
2. Lucky Starr and the Pirates of the Asteroids: aksiyon ağırlıklı ikinci kitap.
3. Oceans of Venus, Big Sun of Mercury, Moons of Jupiter ve Rings of Saturn: yayın sırasıyla.

Kitaplar 186 ile 192 sayfa arasında, kısa romanlardır. Güneş Sistemi'ni eski bilimkurgunun gözüyle gezmek, bugünkü bilgiyle karşılaştırmak ve Asimov'un yetişkin kitaplarından önce ne yazdığını görmek isteyenler için uygundur. Karakter derinliği ya da güncel bilim isteyenler için ise bu kitaplar hafif kalabilir. İlk iki kitapla serinin size uyup uymadığını görebilir, uyuyorsa devam edebilirsiniz.