23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Galaksi

Yıldızlar, gaz, toz ve karanlık maddenin çekimle bir arada tutulduğu dev sistemdir; Samanyolu bizim galaksimizdir.

İngilizce karşılığı
Galaxy
İlgili alan
Astronomi

Galaksi, bin kadar yıldızdan yüz trilyona varan yıldızın, gazın, tozun ve büyük bölümü görünmeyen karanlık maddenin kütle çekimiyle bir arada tutulduğu dev sistemdir. Bizim galaksimiz Samanyolu'dur.

Nasıl işler?

Galaksiler evrenin yapı taşlarıdır. İçlerindeki yıldızlar, ortak kütle merkezi etrafında yörüngelerde dolanır. Samanyolu'nda Güneş, merkezden yaklaşık 26 bin ışık yılı uzaklıkta saniyede 220-230 kilometre hızla gider ve bir turunu yaklaşık 230 milyon yılda tamamlar.

Galaksinin görünen kütlesi çevresindeki hareketi açıklamaya yetmez. 1970'lerde Vera Rubin, sarmal galaksilerin dış kısımlarındaki yıldızların beklenenden çok daha hızlı döndüğünü ölçtü. Bu, galaksilerin etrafını saran ve ışık yaymayan "karanlık madde" halesinin varlığına işaret eder. Karanlık maddenin kütlesi, görünen madde kütlesinin birkaç katıdır. Bunun yanında galaksilerin merkezlerinde çoğunlukla süper kütleli kara delikler bulunur.

Galaksiler yalnız değildir. Kümeler ve topluluklar hâlinde bulunurlar; Samanyolu, Andromeda ve Üçgen galaksisiyle birlikte kendi Yerel Grup'unda yer alır. Birbirine yaklaşan galaksiler çarpışıp birleşebilir; Samanyolu ile Andromeda'nın birkaç milyar yıl sonra çarpışması beklenmektedir.

Örnekler

Samanyolu'nun çapı yaklaşık 100 bin ışık yılıdır ve yüz milyarlarca yıldız içerir. Andromeda (M31) yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaktadır ve çıplak gözle görülebilen en uzak nesnelerdendir. Büyük ve Küçük Macellan Bulutları, Samanyolu'nun yaklaşık 160-200 bin ışık yılı uzaktaki küçük uydularıdır. Cüce galaksiler bin kadar yıldızdan birkaç milyar yıldıza kadar değişen sayıda yıldız içerir; en büyük dev galaksiler ise yüz trilyona varan yıldız taşıyabilir. James Webb Uzay Teleskobu, Büyük Patlama'dan yalnızca yaklaşık 300 milyon yıl sonra var olan galaksileri tespit etti.

Tarihçe

Antik çağlarda Samanyolu, gökyüzünü ikiye bölen sütlü bir şerit olarak biliniyordu. Galileo 1610'da teleskopuyla bu şeridin sayısız sönük yıldızdan oluştuğunu gösterdi. 1920'de Harlow Shapley ile Heber Curtis, spiral "bulutsuların" Samanyolu'nun içinde mi, dışında mı olduğunu tartıştı: bu, "Büyük Tartışma" olarak anılır. Cevabı 1923-1924'te Edwin Hubble verdi: Andromeda'daki Sefe değişenlerinin uzaklığını ölçerek bunun ayrı bir galaksi olduğunu kanıtladı. 1926'da Hubble galaksileri biçimlerine göre sınıflandırdı: sarmal, eliptik ve düzensiz.

Neden önemli?

Yıldızların ve gezegenlerin çoğu galaksilerde oluşur; dolayısıyla galaksilerin nasıl büyüdüğünü anlamak, evrenin tarihini anlamak demektir. Gözlenebilir evrendeki galaksi sayısı yaklaşık 200 milyar ile 2 trilyon arasında tahmin edilir. Galaksiler bugün de evrenin genişlemesi, karanlık madde ve karanlık enerji hakkında en önemli ipuçlarını sunar.

Galaksilerin sayısı ve biçimi evrenin tarihi boyunca değişmiştir. Erken evrende galaksiler daha küçük, daha düzensiz ve daha sık yıldız doğuran sistemlerdi. Zamanla küçük galaksiler birleşerek büyükleri oluşturdu; Samanyolu'nun halesinde, geçmişte yutulmuş cüce galaksilerin kalıntısı olan yıldız akıntıları bu birleşmelerin izini taşır. Galaksiler ayrıca kümeler ve süperkümeler halinde ağ gibi bir yapı oluşturur; bu yapının ipliklerini boşluklar ayırır. Evrenin geniş ölçekli yapısı, karanlık maddenin çekimiyle şekillenmiştir ve galaksi dağılımı bu yapıyı haritalamak için kullanılır. Galaksileri anlamak, yalnızca uzaktaki ışık adacıklarını incelemek değil, kendi yerimizin evrendeki konumunu bulmaktır; çünkü Güneş Sistemi de bu devasa yapıların küçük bir parçasıdır. Bu konudaki araştırmalar, yeni nesil teleskoplar ve daha duyarlı dedektörlerle her yıl biraz daha derinleşiyor ve bildiklerimizi sürekli sınıyor; bu da konuyu bilimin en canlı alanlarından biri hâline getiriyor.

İlgili terimler

  • Samanyolu
  • Sarmal galaksi
  • Eliptik galaksi
  • Karanlık madde
  • Süper kütleli kara delik
  • Yerel Grup

Ayrıntılı anlatım: Galaksiler →

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. AGC 322753: Arecibo ve FAST'in ayrı ayrı yakaladığı yıldızsız gaz karanlık galaksi adayıAGC 322753: Arecibo ve FAST'in ayrı ayrı yakaladığı yıldızsız gaz karanlık galaksi adayı30 Ekim 2026, 16:23
  2. Hubble'ın mercek avı: sarmal galaksinin köşesinde iki kez görünen uzak bir galaksiHubble'ın mercek avı: sarmal galaksinin köşesinde iki kez görünen uzak bir galaksi22 Ekim 2026, 19:36
  3. NASA’nın Chandra’sı ‘Treble Clef’ Galaksi Kümesi Çarpışmasını İnceliyorNASA’nın Chandra’sı ‘Treble Clef’ Galaksi Kümesi Çarpışmasını İnceliyor14 Ekim 2026, 22:16
  4. Webb'in gözünden yapım aşamasındaki dev bir galaksi kümesiWebb'in gözünden yapım aşamasındaki dev bir galaksi kümesi7 Ekim 2026, 21:29
  5. M83: Altı süpernovaya ev sahipliği yapan Güney Fırıldak GalaksisiM83: Altı süpernovaya ev sahipliği yapan Güney Fırıldak Galaksisi11 Eylül 2026, 14:00
  6. Tek karede üç galaksi çifti: Kentaur'da çarpışma, yakınlık ve yanılsamaTek karede üç galaksi çifti: Kentaur'da çarpışma, yakınlık ve yanılsama10 Ağustos 2026, 14:00

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar